Aydın Xan Əbilov: “Sakinlər şikayət edirlər ki, onları Şeytanbazar, Ortacala, Meydan və başqa yerlərdən köçürməklə buradan Azərbaycan türklərinin izlərini silməyə çalışırlar”
Dəyanət Osmanlı: “Bu məsələni araşdırandan sonra ictimaiyyətə açıqlama verəcəyik”
Məlum olduğu kimi, qədim dövrlərdən Tiflisin əsas sakinləri arasında azərbaycanlılar da olub. Tiflisdə Azərbaycan türklərinin tarixən kompakt yaşadığı xüsusi məhəllələr olub ki, onlar bu gün də mövcuddur. Hazırda Ortacala, Meydan, Vera, Vaşlıcuvar, Saburtalo, Kaspi, Sanzona və Varketili massivlərində azərbaycanlılar kompakt şəkildə yerləşməkdədirlər. Ümumiyyətlə, Sovet dövründə də, ondan əvvəlki mərhələlərdə də Tiflisdə köklü azərbaycanlı ailələri çox yaşayıb. Qeyd etdiyimiz kimi, azərbaycanlıların 100 illər uzunu Tiflisdə yaşaması faktdır.
Son zamanlar Tiflisdə yaşayan azərbaycanlılarla bağlı müxtəlif məlumatlar alırıq. Bir müddət əvvəl Tiflisdə səfərdə olan Yeni Yazarlar və Sənətçilər Qurumunun rəhbəri, kulturoloq Aydın Xan Əbilov bizimlə söhbətində bildirdi ki, Gürcüstanın paytaxtında yerləşən azərbaycanlı məhəllələrindən, mərkəzdən azərbaycanlıların Tiflisin kənarlarına köçürülməsi haqqında məlumat alıb. A.X.Əbilov qeyd etdi ki, Tiflisin azərbaycanlı sakinlərinin ona verdiyi məlumata görə, azərbaycanlıların evləri xaricdən gələn varlı gürcülər tərəfindən baha qiymətə alınır və onların paytaxdan kənara köçürülməsi həyata keçirilir: “Mən bu yaxınlarda Tiflisə getmişdim. Orada olarkən soydaşlarımızla da ünsiyyətdə oldum, onlarla söhbətlər etdim. Tiflisin tarixən azərbaycanlılar yaşayan məhəllələrinin sakinləri öz evlərindən köçürüldüklərini deyirlər. Onlar bildirdilər ki, xaricdən gələn imkanlı gürcülər çox baha qiymətə azərbaycanlıların evlərini alırlar. Bunun nəticəsində isə yerli azərbaycanlı sakinlər ucqar yerlərə köçüb gedirlər. Sakinlər onu da qeyd etdilər ki, onların köçürülməsi olduqca sakit, mədəni şəkildə, təzyiq göstərilmədən həyata keçirilir. Yəni sakitcə gəlib yüksək məbləğdə pul təklif edib evlərini alırlar. Bilirsiniz ki, o məhəllələrdə qədim dövrlərdən azərbaycanlılar yaşayıb və bu amili təsdiqləyən saysız fakt var. Biz heç kəsin torpağına iddia etmirik, ancaq fakt budur ki, azərbaycanlılar bu ərazilərdə tarixən yaşayıb, öz mədəniyyətini, etnoqrafiyasını formalaşdırıb. Bu ərazidə Azərbaycan türklərinin adı ilə bağlı olan yerlər, məkanlar, abidələr, yer, dağ, çay adları çoxdur. Elə Tiflisin özündə neçə məkan var ki, onun adı Azərbaycan dilindədir. Narın qala, Sənan dağı, Ortacala və başqa yerlər tarixən ulu əcdadlarımızın izini özündə saxlayıb.
Azərbaycanlıların öz tarixi məhəllələrindən köçürülməsi xəbəri həqiqətən də bir ziyalı kimi məni narahat etməyə bilməzdi. Bu məsələnin kökündən araşdırılmasına ciddi ehtiyac var. Çünki azərbaycanlıların öz evindən mədəni şəkildə köçürülməsi hər kəsi narahat etməlidir. Bayaq dedim ki, Tiflisdə azərbaycanlıların izini özündə saxlayan abidələr, başqa tikililər var, onlar məhv ediləndən sonra biz onda kimə nə sübut edə biləcəyik? Çünki deyilənə görə, o varlı şəxslər məhəllələrdən evləri alandan sonra onları yerli-dibli uçurdub əvəzində başqasını inşa edirlər. Bununla da iz tamamilə silinir. Düşünürəm ki, bu məsələ ətrafında araşdırma aparılmalı, Tiflisin azərbaycanlı sakinlərini dinləmək lazımdır”.
A.X.Əbilov qeyd etdi ki, Azərbaycan tarixinin, mədəniyyətinin, maarifçiliyinin böyük bir mərhələsi Tiflis mühiti ilə bağlıdır. O hesab edir ki, Azərbaycan türklərinin tarixən yaşadığı, əsrlər boyu öz mədəniyyətini formalaşdırdığı hər bir məkan, diyar onların evi sayılır: “Gürcüstanın paytaxtında, Borçalıda və eləcə də azərbaycanlıların kompakt yaşadıqları ərazilərdə tariximizin böyük izləri qalır və bunun tədqiqata cəlb edilməsinə çox böyük ehtiyac var. Yalnız tarixçilər, alimlər yox, elə sadə insanlar bir qədər diqqətli olsalar, orada azərbaycanlılara aid tarixi izlərin yavaş-yavaş silindiyini müşahidə edə bilərlər. Bu gün Tiflisin özündə də bu proses açıq-gizlin şəkildə həyata keçirilir. Dediyim kimi, bu barədə Tiflis sakini olan azərbaycanlılar çox danışırlar. Sakinlər şikayət edirlər ki, onları Şeytanbazar, Ortacala, Meydan və başqa yerlərdən köçürməklə buradan Azərbaycan türklərinin izlərini silməyə çalışırlar. Camaat çox narahatdır. Hər halda, bu narahatlığı onlarla söhbət zamanı dərindən duydum. Tiflisdə məscidlər, hamamlar, başqa tikililər var ki, orada azərbaycanlıların izi tamamilə o daşların yaddaşına köçüb. Onu da vurğulayım ki, Tiflisdə müxtəlif Azərbaycan şahlarının əmri ilə salınan azərbaycanlı məhəllələr var. Sakinlərin verdiyi məlumata görə, hazırda o məhəllələrin sökülməsi həyata keçirilir. Azərbaycanlıların tarixən yaşadığı küçələrdə, məhəllələrdə onların sayı get-gedə azalır. Deyim ki, soydaşlarımızın bir qismi yaşamaq üçün Bakıya, bir qismi Türkiyəyə, bir qismi isə Tiflisin ucqarlarına köçüb gedir. Düşünürəm ki, bu məsələ ilə bağlı ciddi reaksiyalar olmalıdır. Yəni azərbaycanlıların təmsil olunduğu ictimai qurum və təşkilatlar, azərbaycanlı millət vəkilləri Tiflisin azərbaycanlılar yaşayan məhəllələrinin sakinləri ilə görüşməli, onların problemlərinin həllinə yardım göstərməlidirlər. Ola bilsin ki, bu görüşlərdən, söhbətlərdən sonra sakinləri narahat edən köçürülmə prosesinin qarşısı alındı. Azərbaycanla Gürcüstan arasında sıx dostluq, qardaşlıq əlaqələri var. Bilirsiniz ki, bu dostluğun təməl daşını ümummilli liderimiz Heydər Əliyev qoyub. Bu gün də o əlaqələr hərtərəfli şəkildə davam etdirilir. Hesab edirəm ki, köçürülmə məsələsi ətrafında geniş fikir mübadiləsi, müzakirələr aparılması vacibdir”.
“Borçalı” İctimai Birliyinin rəsmi təmsilçilərindən biri, tanınmış ziyalı, əslən Borçalıdan olan Dəyanət Osmanlı mövzu ilə əlaqədar “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, sözügedən məsələ ilə bağlı onlara hər hansı bir məlumat daxil olmayıb. D.Osmanlı bununla belə, vurğuladı ki, bu məlumatla bağlı ciddi araşdırma aparılacaq: “Öncə bu faktın dəqiqləşdirilməsinə ehtiyac var. Bilmək lazımdır ki, azərbaycanlılar tarixi məhəllələrindən niyə köçürülür? Yaxşı, kimlərsə gəlib pul təklif edərək evləri almaq istəyirsə, bəs sakinlər niyə evlərini satırlar? Belə təklif edildikdə onlar evlərini satmasınlar. “Borçalı” İctimai Birliyi bu məsələ ilə bağlı araşdırma aparacaq. Mən özüm də Borçalı kökənli bir ziyalı kimi bu məsələni araşdıracağam. Əvvəlcə köçürülmənin məqsədini bilməliyik, sonra onunla bağlı fikir açıqlaya bilərik. Çünki bu məlumatın araşdırılmasına ciddi ehtiyac var. Bəlkə köçürülmə prosesi köhnə evlər, binalar yerləşən məhəllələrdə həyata keçirilir? Bu məsələni araşdırandan sonra ictimaiyyətə açıqlama verəcəyik”.
İradə SARIYEVA
