Meyarlar itəndə və ya Cahandar ağa "kişi"?

Tarix: 14.07.2016 / 02:05
Bölmə: Gündəm

Bir də görürsən, biri deyir ki, "mən kişiyəm". Uzun illərdir belə deyən adamlar və "mən kişiyəm" sözləri haqqında çox düşünmüşəm. Hamı bilir ki, həyatda iki cins olur - kişi, qadın. Bəs, bu "mən kişiyəm" deyənlər nə istəyirlər? Görürük də, kişisən, qadın deyilsən! Bu sözləri qadın qarşısında demək isə daha əcaibdir! Ha başımı sındırıram, "mən kişiyəm" deyənlərin məqsədini başa düşə bilmirəm.

Bir də görürsən, ona tay olan bir başqası da cavab verir, ki, "sən kişi olanda kişilik moddan düşəcək". Başqası isə deyir: "Kişilik Koroğlu ilə getdi".

Çox görmüşəm, "mən kişiyəm" deyənlərdə nə isə bir şey çatmır, yaxud ailəsində bir naqislik var. Adam nə qədər deyər "mən kişiyəm"?! Bu nə demək istəyir, qarşısındakını kişi hesab etmir, yoxsa sübut etmək istəyir ki, təkcə o kişidir?

"Mən kişiyəm" deyənlərdən soruşmaq lazımdır və soruşuram: Balaca bir idarənin müdirisən, vəzifən var, ona görə kişisən? Sən ki, özündən böyüklərin qarşısında ikiqat əyilirsən! Yaltaqlıq etməkdən sifətində qırışlar əmələ gəlib! Deməli, yarındıqların daha yaxşı kişidirlər, eləmi?

Pulun çoxdur? Sənin kimi pullular qapılar arxasında boynunu büküb, qəbullarda gözləyirlər. Pulları əllərində, adam axtarırlar ki, işlərini düzəltsinlər. Ona-buna pul xərcləyirlər ki, bəlkə, birtəhər hörmət qazansınlar...

Ailənə yaxşı baxırsan? Ömründə zənbil götürüb bazara getməmisən, xanımını bazara göndərirsən. Hələ lovğa-lovğa orda-burda danışırsan ki, "kişi nədir, bazar nədir! Arvadın canı çıxsın, işdən gələndə özü bazarlıq etsin!". Ay bədbəxt, evinin bir lampası xarab olanda da, xanımın salır lampanı! Uşaqlara da baxır, sənə də qayğı göstərir, gecə-gündüz şam kimi yanır, sən isə deyirsən, qoy bazarlığı da o eləsin! Deməli, sən belə kişisən!

Danışığını da bilmirsən. Bilsəydin, dəqiqəbaşı deməzdin "mən kişiyəm". Ona görə də, bir abırlı məclisdə üç-dörd kəlmə söz deyəmmirsən. Mədəniyyətin də yox! Axı belə söz deyənin mədəniyyəti ola bilməz! Mədəniyyəti olmayan adam heç yaşına uyğun geyinə də bilməz. Deməli, şit geyinirsən...

Sənin kimiləri hərəkətlərini, oturub-duruşlarını da bilməz. Böyük-böyük danışar, orda-burda özünü öyər, kişilikdən dəm vurarlar. Sənsən kişi?

Görün nə günə qalmışıq ki, sənin kimilərinin sayəsində ekranlarda, səhnələrdə qadınlar kişilərə deyir: "Kül sənin kişi başına!" İyirmi-otuz il əvvəl ekranlardan, səhnələrdən belə sözlər eşitmişdik? Yüz il bundan əvvəl belə söz deyəni "yerbəyer" eləyərdilər...

Kişilik meyarlarını başa düşməyənlər "Dəli Kür"dəki Cahandar ağanı da (bunun nəyi ağadır) kişi hesab edirlər. Amma əsərin müəllifi, böyük yazıçı İsmayıl Şıxlı bu obrazı qələmə alanda heç də belə düşünməmişdir. Başqasının arvadını qaçıran adama kişi demək olar? Təsadüfi deyil ki, bu "kişinin" bacısı "kişidən" qorxmadan natəmiz adamların yığışdığı əyləncə məclisinə gedir. Onun bu hərəkəti Cahandarın "namusuna" toxunur və o, bacısını Kür çayında boğulmağa məcbur edir.

Cahandar kimilərinin arvadları, qızları qorxmasalar, ürəklərindən çox şeylər keçər və onun kimi "kişilərdən" intiqam alarlar... Hələ onu demirik ki, Cahandarın oğlu ondan icazə almadan oxumağa gedir...Cahandar özü isə faciəli şəkildə öldürülür. Buna kişi demək olar? Deməli, müəllif belə "kişilərin" aqibətini də görmüş və mənalı bir obraz yaratmışdır. "Mən kişiyəm" deyənlərin axırını həmişə belə gördük...

Gəncliyimdə çox yaraşıqlı, geyimli-keçimli bir cavan oğlan tanıyırdım. Azərbaycanda hansı qızı istəsəydi, onunla evlənə bilərdi. Sevdiyi qız isə rus idi. İş yerindən hər gün ona zəng vurub, saatlarla danışardı. Bir gün çoxlu telefon danışığı borcu olduğu üçün onu işdən qovdular.

Valideynləri, qardaşları onu sevgisindən döndərə bilmir, hətta məni köməyə çağırırdılar. Çəkinə-çəkinə ona söz deyəndə, xahiş edirdi ki, işinə qarışmayım. Mən də qarışmırdım. Bir gün böyük bir şadlıq sarayında toyuna getdik. Atasının qanı çox qara idi. Soruşdum, nə olub? Dedi ki, oğlum bu qızla evlənsə, mənim ürəyim partlayacaq! Elə də oldu, düz bir aydan sonra kişi dünyasını dəyişdi. Bilirsinizmi bu cavan oğlan niyə rus qızı ilə evləndi? Çünki rus məktəbində oxumuşdu, nə öyrənmişdisə, onlardan öyrənmişdi. Ondan törəyənlər nə öyrənəcəklər? Əməlli-başlı nə Nizamini, Füzulini tanıyacaqlar, nə Azərbaycan adət-ənənələrini biləcəklər, nə də musiqimizi başa düşəcəklər. İnanmıram, Puşkini, Tolstoyu da lazımınca öyrənsinlər. Deməli, hər şeydən yarımçıq olacaqlar. Oğlan uşaqları bilməyəcəklər ki, Azərbaycan kişisidirlər, yoxsa rus "mujiki"...

Gənc oğlanlar ağızlarını açan kimi deyirlər ki, "təmiz qız axtarıram. Özü də gərək ideal olsun". Bundan bir soruşan gərək, sən özün təmizsən? Özün idealsan? Yaxşı, əvvəl-axır "təmiz qızla" evlənirlər. Axırı nə olur? "Arvadsan, otur arvad yerində!" Görəsən, belə kişilər kişi yerində otura bilirlər? Xalqın, necə deyərlər, gül kimi qızlarını alıb bədbəxt edirlər! Qızlar da ki, kimi görür, onu sevirlər...

Görkəmli dramaturq İlyas Əfəndiyevin "Unuda bilmirəm" pyesində belə bir epizod var: Qız gecə vaxtı görüşdən gəlir. Anası ona anlatmağa çalışır ki, "qızım, bizim kişilərin nəvazişlərindən aldığımız zövqün ömrü cəmi üç ay çəkir. Sonra bizə ayağını yerə möhkəm dirəmiş, namuslu, qeyrətli ər lazımdır!". Bu o deməkdir ki, sadəcə olaraq sevgi ilə evlənmək olmaz, gərək gələcək həyat yoldaşını yaxşı tanıyasan. Biləsən əsli-kökü nədir, keçmişi nədir, gələcəyi nə ola bilər!

Xalq arasında belə bir məsəl var: "Əvvəlcə imam sifətində görünürlər, sonra yezidə dönürlər". Bu sözləri, əsasən kişilər haqqında demişlər. Gecə-gündüz qızlara yalvaran, dil tökən, arxalarınca sürünən, minnətçi düşənlər evlənəndən sonra, yezid nədir, lap iblisə dönürlər! "Mən kişiyəm" deyib, zəban çəkirlər. Pah atonnan! Kişiyə bax! Xalqın qızını almısan dolandır də! Bu nə biabırçılıqdır, məhkəmələrdə baş verir? İki qaşığın birini arvadla yarı bölürsən! Az qalır, aldığın alt paltarlarının da adını çəkəsən! Kişi deyilsən? Papağını başına qoy, çıx get! Şair demişkən, "getmək istəyirsən, bəhanəsiz get". Onsuz da onun qururunu qırmısan, ömürlük bədbəxt etmisən, uşaqlarını da üstünə atmısan, aliment verməkdən də boyun qaçırırsan! Bəs, deyirdin, "mən kişiyəm?" Nə oldu? Sənin kişiliyin bura qədərmiş?

Yəqin ki, eşitmisiniz, deyirlər, "filankəs arvad hesabına yaşayır". Bu nə deməkdir? Yəni "kişinin" xanımı işləyir, yaxud valideynləri ona kömək göstərir, "kişi" isə işləmir, işləmək də istəmir. Beləliklə, ailəsini maddi cəhətdən qətiyyən təmin etmir, orda-burda da lovğalanır ki, "mən kişiyəm". Kişisən, get, daş daşı, yük boşalt, fəhləlik elə... ailəni dolandır. Belə "kişilər" əslində ailədə heç kimə lazım deyil. Yəqin ki, belələrinin cəmiyyətdə də hörməti olmur. A bala, xalqın qızını almısan, yaşat də! Özün dolana bilmirdin, evin-eşiyin də yox idi, niyə evlənirdin? Bəs, haradadır sənin kişilik məsuliyyətin?

İstanbulda işləyəndə Az.TV-nin əməkdaşları qonağımız oldu, məşhur aparıcı Nailə İslamzadənin "Ailələr və talelər" verilişinin maraqlı bir çəkilişini apardılar. Verilişdə tanınmış türk vətəndaşları ilə yanaşı, mən də iştirak edirdim. Bir professor dedi ki, "arvadından narazısansa, bütün ömrü çürütməyə dəyməz, boşa getsin". Onun bu sözləri məni qəzəbləndirdi, soruşdum, "bəs uşaqlar? Siz gözəl yaşayışınıza görə xanımınızı boşayacaqsınız, uşaqlar da yetim qalacaq, eləmi? Şəxsən mən balamın bir damla göz yaşının axmaması üçün həyatımdan keçməyə hazıram!".

Verilişdə türk "kişisi" tərəfindən incidilən, alçaldılan, zülm edilən bir qadını da müdafiə etdim. Veriliş efirə gedəndən sonra Türkiyə və Azərbaycan vətəndaşları mənə zəng vurdular, dediklərimi təqdir etdilər. İndiyədək həmin professorun ürəksizliyi məni düşündürür. Yaxşı, birinci arvadı boşadın, ikinci arvadı aldın, o da pis çıxdı, onu da boşayıb üçüncüsünü alacaqsan? Görəsən, o professor tələbələrinə də belə tərbiyə verir?

Deyirlər, oğul atadan götürər. Neçə-neçə "oğullar" görmüşəm ki, birini boşayıb, ikincisini alıb. Heç demə, atası da ikinci qadınla evlənib.

Musiqiçi balasının çox vaxt musiqiçi olduğunu, rəssam uşağının rəssam olduğunu, aktyor oğlunun aktyor olduğunu görmüşük. Bu "varisliyi" həmişə qəbul etmişik. Amma atası ikinci qadınla evlənib deyə, oğul da ona oxşamalıdır? Bu nə bəhsəbəhsdir belə? Onlara bir məsləhətimiz var: Balalar, gördünüz atanız belə bir iş görüb, siz onun yolu ilə getməyin. Birdəfəlik bilin, birincinin qədir-qiymətini bilməyən, ikincisinin heç bilməz. Gərək bu, qızların da qulağında "sırğa" olsun...

Gəncliyimdə "Bakı" axşam qəzetinin müxbiri idim. Felyetonlar yazırdım. Redaksiyaya bir dələduz barədə şikayət məktubu daxil olmuşdu. Redaktor mənə tapşırdı ki, tənqidi yazı hazırlayım. Belə oldu ki, gecə saat 11-də həmin dələduzla Yasamaldakı evinin həyətində görüşdüm. Xanımı qarşıma çay qoydu. Tənqidi yazı hazırlayacağımı bildirəndə, "əsərin qəhrəmanı" yekə bir çörək bıçağını stolun üstünə qoydu və dedi: "Yazını yazsan, bu bıçaqla səni öldürəcəyəm! Kişi kimi söz verirəm!" Dedim, "incimə, sən kişiyə oxşamırsan!" Soruşdu, "niyə?" "Kişi evinə gələn qonağı bıçaqla qorxutmaz". Guya dediyi sözdən utanaraq üzr istədi. Amma yenə də yazı yazsam, mənə xətər yetirəcəyini bildirdi. Çay da içmədim, həyətdən çıxdım. Bir həftədən sonra felyetonum qəzetdə dərc olundu. Özünə "kişi" deyən fırıldaqçını əməllərinə görə məhkum etdilər...

Görün, kişilik meyarları nə qədər yüngülləşib ki, radioda belə bir reklam verirlər: "Prostomol! Kişi ol!" Prostomolla kişi olmaq olar?!

Televiziyalarda isə tez-tez bu reklamı göstərirlər: "Kişiliyini sübut et"! Tamaşaçılar da maraqla baxırlar ki, necə? Biri tapançadan atəş açıb, gülləni bir dairədən keçirir. Olur əsl kişi!

Başqa bir reklama görə, kişilərin ağlını başından çıxarmağın bir yolu varmış: "Naz-qəmzənizlə kişilərin ağlını başdan çıxarın: "Bəzənin, düzənin". Deməli, bəzənib-düzənməklə kişilərin ağlını başından çıxarmaq olarmış... Bu xanımdan soruşmaq istəyirəm: kişilərin ağlını başından çıxarmaq sənin nəyinə lazımdır?

Bir də baxırsan, reklam gedir: dənizin sahilində oğlanla qız çimərlik paltarında uzanıblar. "Həzz dəqiqələri cənnəti xatırladır. Həzz dəqiqələrində Baunti yeyin..." (Heç dəxli var?)

Bax, budur kişilik meyarlarına baxış! Onun üçün də "mən kişiyəm" deyənlər çoxalıb!

Biz də "həzz dəqiqələrində" belə yazılar yazırıq...

Xeyrəddin QOCA

DİGƏR XƏBƏRLƏR

Tarix: 30.10.2026 / 06:41

Yəhudilər erməni monastırına tüpürdülər

Tarix: 29.10.2026 / 17:00

Bir Millət, İki Dövlət, Bir Ürək: Türkiyə Cümhuriyyətinin 103-cü ildönümü münasibətilə İctimai Nəzarət Təşkilatının Təbrik Bəyannaməsi

Tarix: 28.10.2026 / 12:51

ROZA TÖREKULOVNA AYTMATOVANIN ƏZİZ XATİRƏSİNƏ

Tarix: 28.10.2026 / 08:35

Türkiyədəki “sərmayə olayı” Pasifik Holding-i də vurdu - aktivləri donduruldu

Tarix: 28.10.2026 / 06:26

Türkiyədə səs-küylü “Starlink əməliyyatı” - 85 nəfər saxlandı

Tarix: 27.10.2026 / 13:54

"Bakı bu cür beynəlxalq forumlar vasitəsilə mədəniyyətlərarası dialoqa mühüm töhfə verə bilər" - Ozodbek Nazarbekov

Tarix: 27.10.2026 / 13:30

Penitensiar Xidmətə yeni rəis təyin edildi

Tarix: 27.10.2026 / 10:28

Dubay məhkəməsi Rusiya neftinin satışından 700 milyon dollardan çox vəsaiti dondurub - işin içində azərbaycanlılar da var…

Tarix: 26.10.2026 / 06:58

Vuçiç seçkidə məğlubiyyətini rəsmən bəyan etdi

Tarix: 24.10.2026 / 08:38

Serbiyada etirazlar pik həddə - gənclər Vuçiçi devirməyə qərarlıdır

Tarix: 22.10.2026 / 15:01

44 günün fövqündə: milli iradənin və tarixi yaddaşın təntənəsi

Tarix: 20.10.2026 / 22:19

İran XİN sözçüsü Azərbaycana tövsiyə verməyə qalxdı - həm də insan haqları mövzusunda…

VİDEO

Tarix: 17.10.2026 / 17:10

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Tarix: 27.11.2025 / 11:10

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Tarix: 12.11.2025 / 11:05

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Tarix: 29.10.2026 / 17:35

Məhkəmə hakimlərinin yeni "Etik Qaydaları"nda bir vacib məqam unuduldu...

Tarix: 29.10.2026 / 17:05

Ramiz Mehdiyevin təltiflərdən məhrum edilməsinin hüquqi mexanizmləri var...

Tarix: 22.10.2026 / 19:54

Orta Dəhliz Avropa ilə Asiya arasında ən təhlükəsiz marşrut seçildi...

Turizm regionlarımızın inkişaf mənbələrindən birinə çevrilir...