Təranə Əliyeva: “Bu qədər sözün yazılışında dəyişiklik edilməsi təklifi, layihəsi nizamsızlıq, söz-söhbət, problemlər yaradır” Elçin Mirzəbəyli: “Yəqin Dilçilik İnstitutu nümayiş etdirmək istəyir ki, biz işləyirik”
Azərbaycan dilinin orfoqrafiyasına dəyişikliklər ediləcəyi ilə bağlı xəbər yayılar-yayılmaz, respublika ziyalıları, ictimaiyyət nümayəndələri tərəfindən narazılıqla qarşılandı. Əksər ziyalılar bildirdilər ki, qəbul ediləcək yeni qaydalar dilimizə ziyan vuracaq. Onu da vurğulayaq ki, “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları” layihəsi artıq media vasitəsilə ictimaiyyətə təqdim olunub.
“Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları” layihəsini Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının Orfoqrafiya Komissiyası və AMEA Nəsimi adına Dilçilik İnstitutu hazırlayıblar. Layihə Milli Elmlər Akademiyası Rəyasət Heyətinin 28 dekabr 2017-ci il tarixində keçirilən iclasında müzakirə olunub və çap üçün tövsiyə edilib. 69 maddədən ibarət layihədə Azərbaycan və alınma sözlərinin yazılışı təqdim olunub. Yeni layihə ilə tanış olan ziyalılar hesab edirlər ki, bu dəyişikliklərə o qədər də lüzum yoxdur. Sözlərin indiki qayda ilə yazılmasının tərəfdarı olan ziyalılar bildirirlər ki, sözlərin təklif edildiyi qaydada yazılması həm ictimaiyyətdə, həm mətbuatda, həm nəşriyyatlarda, həm də digər sahələrdə xeyli problemlər yaradacaq. Onların fikrincə, bir neçə sözün yazılışına dəyişiklik edilməsi anlaşılandır, ancaq kütləvi olaraq minlərlə sözün yazılışının dəyişdirilməsi problem yaratmaqdan başqa bir şey deyil.
Dilçi Təranə Əliyeva bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, Azərbaycan dilində dəyişəcək sözlərin yazılışı ilə bağlı səsləndirlən fikirlərlə, eyni zamanda da “Azərbaycan dilinin orfoqrafiya qaydaları” layihəsi ilə tanışdır. Onun sözlərinə görə, layihə ictimaiyyətə təqdim edilib, lakin bir çox ziyalılar, dilçi alimlər təkliflərlə razılaşmırlar. “Mən özüm bir dilçi kimi bu məsələyə həyəcansız münasibət bildirə bilmirəm. Təsəvvür edin ki, bu layihənin müzakirəyə çıxarılması nə qədər insanı həyəcanlandırdı. Bu mənada ki, insanlar bu dəyişikliklərə hazır deyil. Birdən-birə bu qədər sözün yazılışında dəyişiklik edilməsi təklifi, layihəsi nizamsızlıq, söz-söhbət, problemlər yaradır. Bu, istər-istəməz, belə olacaq. 69 maddədən ibarət layihənin hər bəndi geniş müzakirə edilməlidir. Burada elə məqamlar var ki, dilçilər də onları təəccüblə qarşılayırlar. Layihə müəllifləri iş gördüklərini deyirlər, ancaq ictimaiyyəti bu məsələyə hazırlaya bilmirlər.
Düşünürəm ki, yeni qaydalar bənd-bənd ictimaiyyətə şərh edilməlidir. Bilirsiniz, layihədə nəzərdə tutulan məsələlər tətbiq edilərsə, dildə nə qədər hərc-mərclik olacaq. Sözlərin yeni qaydada yazılışı şüurlara yeriyənə qədər çətinliklər yaşanacaq”.
Ekspert, həmçinin, qeyd etdi ki, layihə hazırda müzakirə edilir, lakin alimlərin əksəriyyəti dəyişiklikləri narazılıqla qarşılayırlar.
Təqdim edilən layihədən danışan tanınmış şair-politoloq Elçin Mirzəbəyli də bizimlə söhbətində narazılığını gizlətmədi. E.Mirzəbəyli qeyd etdi ki, bu dəyişikliyin nədən qaynaqlandığı hələ onun üçün aydın deyil: “Tez-tez orfoqrafiya lüğətinə edilən dəyişikliklər ciddi problemlər yaradır. Bu problemlər özünü həm kütləvi informasiya vasitələrinin, həm də nəşriyyatların işində göstərməyə bilmir. Mən bu qədər dəyişikliyin ortaya çıxmasının mahiyyətini anlaya bilmirəm. Hesab edirəm ki, orfoqrafiya lüğətinə, sözlərin yazılışına bu qədər dəyişiklik etmək istəyən Dilçilik İnstitutu və bu qəbildən olan başqa müəssisələr daha vacib bir məsələyə diqqət yetirsələr daha yaxşı olar. Onlar internet üzərindən lüğətlərin hazırlanması ilə məşğul olmalıdırlar. Bu qurumlar daha modern işlər görməlidirlər. Bizim hələ bir dənə də olsun normal internet lüğətimiz yoxdur. Tərcümə lüğətlərinin yoxluğunu yaşayırıq. Halbuki, dünyanın əksər dillərində lüğətlər var, onlar bu sahədə çətinliklərin aradan qaldırılmasına yardımçı olur. Mən onların daha ciddi işlə məşğul olmağını istərdim, ancaq, görünür, dilçilərimiz fərqli düşünürlər”.
E.Mirzəbəyli qeyd etdi ki, indiyə qədər nəşr edilən ədəbiyyat nümunələri, dərsliklər var və əgər nəzərdə tutulan dəyişiklik baş verərsə, bu sahədə də ciddi problemlər yaşanacaq. “Bu məsələyə tez-tez müdaxilə edilməsi, yeni versiyaların ortaya çıxarılması və müzakirə edilməsini anlaya bilmirəm. Yəqin Dilçilik İnstitutu nümayiş etdirmək istəyir ki, biz işləyirik” - deyə E.Mirzəbəyli bildirdi.
İradə SARIYEVA
