Nax­çı­van­da ana­dan­gəl­mə əlil uşaq­la­rın 20 il əv­vəl­ki və in­di­ki he­ka­yət­lə­ri... Bi­ri son­suz kə­dər­li, bi­ri fə­rəh­li... - FOTO

Nax­çı­van­da çı­xan "Şərq qa­pı­sı" qə­ze­ti­nin baş re­dak­to­ru Tu­ral Sə­fə­ro­vun be­lə mü­qa­yi­sə üs­tün­də qu­rul­muş ya­zı­sı­nı duy­ğu­suz oxu­maq müm­kün­süz­dür. Biz duy­ğu­lan­dıq, dü­şün­dük ki, oxu­cu­la­rı­mı­zın da duy­ğu­lan­ma­sı pis ol­maz...

Sağ­lam cə­miy­yət işıq­lı və eti­bar­lı gə­lə­cək vəd edir. Odur ki, öz mil­lə­ti­nin gə­lə­cə­yi­ni dü­şü­nən, öl­kə­si­nin müs­tə­qil­li­yi­ni möh­kəm­lən­dir­mə­yə ça­lı­şan, bü­tün sa­hə­lər­də in­ki­şa­fa na­il ol­maq­la dün­ya­da söz sa­hi­bi­nə çev­ril­mək is­tə­yən döv­lət­lər və müd­rik rəh­bər­lər sağ­lam cə­miy­yət for­ma­laş­dı­rır­lar. Be­lə bir cə­miy­yə­tin qu­rul­ma­sı üçün sağ­lam in­san­lar la­zım­dır. An­caq bu da re­al­lıq­dır ki, cə­miy­yə­tin bü­tün üzv­lə­ri sağ­lam ol­mur və məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı in­san­lar­dan heç bir cə­miy­yət sı­ğor­ta­lan­ma­yıb. Sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rı cə­miy­yə­tin ak­tiv üzv­lə­ri­nə çe­vir­mək isə Azər­bay­can ki­mi so­si­al­yö­nüm­lü si­ya­sət yü­rü­dən, in­san ami­li­nə yük­sək də­yər ve­ri­lən öl­kə­lər­də qar­şı­ya qo­yu­lan əsas və­zi­fə­lər­dən­dir. Azər­bay­can­da bü­tün in­san­la­rın yax­şı ya­şa­ma­sı, öl­kə­mi­zin in­ki­şa­fı­na fay­da ve­rə bil­mə­si üçün sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın prob­lem­lə­ri­nə həs­sas­lıq­la ya­na­şı­lır, on­la­rın qar­şı­laş­dıq­la­rı çə­tin­lik­lər dər­hal ara­dan qal­dı­rı­lır. Bu is­ti­qa­mət­də Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sın­da hə­ya­ta ke­çi­ri­lən təd­bir­lər xü­su­si­lə diq­qə­ti cəlb edir.

Nax­çı­van­da mər­hə­lə-mər­hə­lə hə­ya­ta ke­çi­ri­lən təd­bir­lər sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın cə­miy­yə­tin ak­tiv üz­vü­nə çev­ril­mə­si ilə nə­ti­cə­lə­nib. İlk mər­hə­lə­də bu ka­te­qo­ri­ya­dan olan şəxs­lə­rə in­san­la­rın mü­na­si­bə­ti­ni də­yiş­mək la­zım idi. Əlil­lik ana­dan­gəl­mə də ola bi­lər, son­ra da ya­ra­na bi­lər. İs­tə­ni­lən hal­da bu in­san­lar cə­miy­yə­tin ay­rıl­maz his­sə­si­dir. On­la­rın rea­bi­li­ta­si­ya­sı, cə­miy­yə­tə in­teq­ra­si­ya­sı mü­hüm so­si­al və­zi­fə­lər­dən­dir. Sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud şəxs­lər də bi­zim in­san­la­rı­mız­dır. Bu ka­te­qo­ri­ya­dan olan şəxs­lər də təh­sil al­maq və iş­lə­mək, kim­sə­yə möh­tac ol­ma­maq is­tə­yir­lər.

Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sın­da 1996-cı il­dən sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın cə­miy­yə­tə in­teq­ra­si­ya­sı üçün gö­rü­lən iş­lə­rin is­ti­qa­mə­ti məhz be­lə idi. Dü­şü­nül­müş şə­kil­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən təd­bir­lər bu ka­te­qo­ri­ya­dan olan in­san­la­ra mü­na­si­bə­ti kö­kün­dən də­yiş­di. Həm sağ­lam in­san­lar, həm də məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı şəxs­lə­rin öz­lə­ri on­la­rın öl­kə­mi­zin in­ki­şa­fı­na fay­da ve­rə bi­lə­cə­yi­nə, cə­miy­yə­tin fə­al üz­vü­nə çev­ri­lə­cə­yi­nə inan­dı­rıl­dı. Be­lə­lik­lə, öz­lə­ri­ni dörd di­var ara­sı­na "həbs et­miş", hə­yat­dan küs­müş, gə­lə­cək­dən heç bir göz­lən­ti­si ol­ma­yan, özü­nə ina­mı­nı itir­miş sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­lar bu təh­lü­kə­li və­ziy­yət­dən çı­xa­raq di­gər in­san­lar­la qay­na­yıb-qa­rış­dı­lar, cə­miy­yə­tin fə­al üz­vü­nə çev­ril­mək yo­lu­na çıx­dı­lar. Məhz bu­nun nə­ti­cə­si idi ki, məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı Mə­ta­nət Əh­mə­do­va "Şərq qa­pı­sı" qə­ze­ti­nin 1997-ci il 28 may ta­rix­li nöm­rə­sin­də dərc olu­nan "Ümid­siz ürək­lər­də inam yan­dı­rı­lan­da" ad­lı mə­qa­lə­sin­də ya­zır­dı: "Hə­yat qə­ri­bə­dir. Adam­la­rın ta­le­yi də müx­tə­lif­dir. Hər bir in­sa­nın qis­mə­ti­nə, ta­le­yi­nə dü­şən onun alın ya­zı­sı­dır. Al­la­hın ya­rat­dı­ğı bən­də­lər bə­zən ana­dan do­ğu­lan­da fi­zi­ki cə­hət­dən qü­sur­lu olur­lar. Bu sə­bəb­dən də qəl­bi in­cik və köv­rək in­san­lar üçün hə­yat o za­man mə­na­lı və yad­da­qa­lan olur ki, on­lar cə­miy­yət da­xi­lin­də ax­ta­rı­lır­lar. İlin müx­tə­lif vaxt­la­rın­da xal­qın əbə­di yad­da­şı­na həkk olu­nan bay­ram mə­ra­sim­lə­rin­də ya­da dü­şür­lər. İs­tər ət­raf mü­hi­tin, is­tər­sə də in­san­la­rın ağ­rı­lı nöq­tə­lə­ri­ni, cə­hət­lə­ri­ni ta­pıb əlac et­mək, on­la­ra ha­yan dur­maq, kö­mək­dar ol­maq hər kə­sin qa­bi­liy­yə­ti və in­san­lıq bor­cu ola bil­mir. Bə­zən ürək­siz­lər, bi­ga­nə və la­qeyd­lər müx­tə­lif dər­də dü­çar olan­la­rı heç yad­la­rı­na be­lə sal­mır­lar. Nax­çı­van şə­hə­rin­də yer­lə­şən Göz­dən Əlil­lər Cə­miy­yə­ti­nə məx­sus olan ki­çik ya­taq­xa­na kim­sə tə­rə­fin­dən, xü­su­si­lə və­zi­fə sa­hib­lə­ri tə­rə­fin­dən ya­da düş­mür­dü. 25 nə­fər­lik göz­dən əlil ai­lə­ni təm­sil edən ya­taq­xa­na da bü­tün ya­ra­lı nöq­tə­lər ki­mi Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Ali Məc­li­si­nin səd­ri Va­sif Ta­lı­bo­vun diq­qə­tin­dən kə­nar­da qal­ma­dı. Göz­lər­dən uzaq, kö­nül­lər­dən iraq olan ya­taq­xa­na sa­kin­lə­ri­nin dərd-sə­ri­ni din­lə­mək, on­la­ra kö­mək et­mək üçün Ali Məc­li­sin səd­ri ke­çən ilin axır­la­rın­da ya­taq­xa­na­ya gəl­miş­di. Bu gə­liş köv­rək ürək­lə­rin kü­süb get­miş ina­mı­nı ye­ni­dən özü­nə qay­tar­dı. Hə­yat­da in­san­la­ra xoş ov­qat bəxş et­mə­yə qa­dir olan in­san­lar hə­mi­şə min­nət­dar­lıq his­si ilə yad edi­lir­lər".

"Şərq qa­pı­sı"nın 1990-cı il­lə­rin or­ta­la­rın­da çap edil­miş nöm­rə­lə­ri­ni və­rəq­lə­dik­cə be­lə təd­bir­lə­rin tez-tez ke­çi­ril­di­yi­nin, sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­lar­la gö­rüş­lər­də on­la­rın cə­miy­yə­tin ay­rıl­maz his­sə­si ol­du­ğu­nun xü­su­si vur­ğu­lan­dı­ğı­nın şa­hi­di olu­ruq. Bu ka­te­qo­ri­ya­dan olan şəxs­lər­lə ke­çi­ri­lən gö­rüş­lər­də öl­kə­mi­zin in­ki­şa­fı üçün on­la­ra da eh­ti­yac du­yul­du­ğu ba­rə­də fi­kir­lə­rin səs­lən­di­ril­mə­si sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın öz­lə­ri­nə olan ina­mı­nı ar­tı­rıb.

Son­ra­kı mər­hə­lə­də məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı in­san­la­rın ya­şa­yış şə­rai­ti­nin yax­şı­laş­dı­rıl­ma­sı, on­la­rın rea­bi­li­ta­si­ya­sı is­ti­qa­mə­tin­də ar­dı­cıl təd­bir­lər gö­rü­lüb. Sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud şəxs­lər üçün ya­şa­yış bi­na­la­rı, fər­di mən­zil­lər ti­ki­lib, bu ka­te­qo­ri­ya­dan olan in­san­la­rın rea­bi­li­ta­si­ya­sı məq­sə­di­lə müa­sir ava­dan­lıq­lar­la təc­hiz olun­muş Nax­çı­van Əlil­lə­rin Bər­pa Mər­kə­zi və Uşaq Bər­pa Mər­kə­zi is­ti­fa­də­yə ve­ri­lib. Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Əmək və Əha­li­nin So­si­al Mü­da­fiə­si Na­zir­li­yin­dən al­dı­ğı­mız mə­lu­ma­ta gö­rə, son 20 il­də mux­tar res­pub­li­ka­da 211 sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san mən­zil­lə, 456 məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı şəxs isə mi­nik av­to­mo­bi­li ilə tə­min olu­nub. Hər il sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın xa­ri­ci öl­kə­lə­rə müa­li­cə­yə gön­də­ril­mə­si, on­la­rın iş­ti­ra­kı ilə müx­tə­lif təd­bir­lə­rin ke­çi­ril­mə­si məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı şəxs­lə­rin cə­miy­yə­tə in­teq­ra­si­ya­sın­da mü­hüm rol oy­na­yıb.

Mən­zil-məi­şət şə­rai­ti yax­şı­laş­dı­rı­lan, sağ­lam­lı­ğı qis­mən bər­pa olu­nan, özü­nə ina­mı ar­tan məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı­lar ar­tıq təh­sil al­maq və iş­lə­mək is­tə­yir­di­lər. Döv­lə­tin də is­tə­di­yi məhz bu idi. Çün­ki is­tə­ni­lən fər­din cə­miy­yə­tə fay­da ve­rə bil­mə­si üçün təh­sil­li ol­ma­sı əsas şərt­lər­dən­dir. Söh­bət ali təh­sil al­maq­dan get­mir. Han­sı sa­hə­də ça­lış­ma­ğın­dan ası­lı ol­ma­ya­raq, ya­zıb oxu­ma­ğı ba­car­ma­lı, bir pe­şə­yə yi­yə­lən­mə­li­sən. Odur ki, sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud uşaq­la­rın təh­si­lə cəl­bi is­ti­qa­mə­tin­də ar­dı­cıl təd­bir­lər gö­rü­lüb. Fi­zi­ki im­kan­la­rı or­ta mək­təb­lər­də təh­sil al­ma­ğa im­kan ve­rən uşaq­lar ümum­təh­sil mək­təb­lə­ri­nə cəlb olu­nub. Or­ta mək­təb­lə­rə ge­də bil­mə­yən uşaq­lar üçün isə Məh­dud Fi­zi­ki İm­kan­lı­lar üçün Nax­çı­van Re­gio­nal İn­for­ma­si­ya Mər­kə­zin­də Dis­tant Təd­ris Mər­kə­zi ya­ra­dı­lıb. Bu ba­rə­də bir az son­ra. Əv­vəl­cə Re­gio­nal İn­for­ma­si­ya Mər­kə­zi ba­rə­də qı­sa mə­lu­mat ve­rək.

"Fi­zi­ki im­kan­la­rı məh­dud olan uşaq­lar bu­ra­da oxu­ya­caq­lar. On­lar cə­miy­yət­dən kə­nar­da qal­ma­ya­caq­lar. Azər­bay­can­da elə şə­ra­it ya­ra­dıl­ma­lı­dır ki, bü­tün və­tən­daş­lar on­la­rın fi­zi­ki im­kan­la­rı­na bax­ma­ya­raq, on­dan ası­lı ol­ma­ya­raq, cə­miy­yət­də öz ye­ri­ni tu­ta bil­sin". Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti cə­nab İl­ham Əli­ye­vin 2010-cu il ok­tyab­rın 5-də Məh­dud Fi­zi­ki İm­kan­lı­lar üçün Nax­çı­van Re­gio­nal İn­for­ma­si­ya Mər­kə­zi­nin açı­lış mə­ra­si­min­də söy­lə­di­yi bu fi­kir­lər hər bir və­tən­da­şın ta­le­yi üçün ca­vab­deh olan döv­lət baş­çın­sı­nın bu ka­te­qo­ri­ya­dan olan şəxs­lə­rə xü­su­si diq­qə­ti­nin tə­za­hü­rü­dür. Azər­bay­can Pre­zi­den­ti öl­kə­nin əsas dü­şün­cə mər­kəz­lə­rin­dən bi­ri olan Nax­çı­van­da bu fi­kir­lə­ri səs­lən­dir­mək­lə sü­rət­lə in­ki­şaf edən qə­dim di­ya­rı­mı­zın bu sa­hə­də də nü­mu­nə ol­du­ğu­nu ifa­də et­miş­di. Ötən il­lə­rin təc­rü­bə­si gös­tə­rir ki, Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sın­da bu sa­hə­də nə­in­ki müa­sir təc­rü­bə tət­biq edi­lir, hət­ta Nax­çı­van­da sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud şəxs­lə­rin cə­miy­yə­tə in­teq­ra­si­ya­sı is­ti­qa­mə­tin­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən iş­lər bir mo­del ki­mi qə­bul olu­nur. Məh­dud Fi­zi­ki İm­kan­lı­lar üçün Nax­çı­van Re­gio­nal İn­for­ma­si­ya Mər­kə­zin­də ya­ra­dı­lan şə­ra­it, tət­biq olu­nan ye­ni­lik­lər, sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın is­ti­fa­də­si­nə ve­ri­lən xid­mət­lər be­lə de­mə­yə əsas ve­rir. Mər­kəz­də gör­mə və eşit­mə qa­bi­liy­yə­ti məh­dud şəxs­lə­rə xü­su­si proq­ram tə­mi­na­tı əsa­sın­da au­dio və elek­tron ki­tab­xa­na xid­mə­ti­nin gös­tə­ril­mə­si, gör­mə qa­bi­liy­yə­ti məh­dud in­san­lar üçün brayl ya­zı sis­te­mi­nin və kom­pyu­te­rin təd­ri­si kurs­la­rı­nın təş­ki­li on­la­rın öy­rən­mə­si­nə, cə­miy­yə­tə in­teq­ra­si­ya olun­ma­sı­na xid­mət edir. Bun­dan baş­qa, mər­kəz­də au­tizm və di­gər sin­drom­lu uşaq­lar, ha­be­lə bə­də­ni­ni ko­or­di­na­si­ya edə bil­mə­yən, ün­siy­yət qur­maq­da çə­tin­lik çə­kən məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı uşaq­lar üçün ki­nekt oyun­la­rı ota­ğı da ya­ra­dı­lıb. Bu­ra­da De­fek­to­lo­gi­ya böl­mə­si­nin ya­ra­dıl­ma­sın­da məq­səd zeh­ni in­ki­şa­fı lən­gi­yən və nitq qü­sur­la­rı olan uşaq­la­rın rea­bi­li­ta­si­ya­sı­na na­il ol­maq­dır. Mər­kəz­də ya­ra­dı­lan əmək te­ra­pi­ya­sı ota­ğın­da uşaq­lar tik­mə-biç­mə, kə­sib ya­pış­dır­ma, qu­raş­dır­ma iş­lə­ri ilə məş­ğul olur, rəsm çə­kir­lər. Bu, sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud uşaq­la­rın əmək qa­bi­liy­yə­ti­nin in­ki­şa­fı­na, əq­li cə­hət­dən ge­ri qa­lan­la­rın sağ­lam­lıq­la­rı­nın bər­pa­sı­na öz tə­si­ri­ni gös­tə­rir. Bir söz­lə, Nax­çı­van Re­gio­nal İn­for­ma­si­ya Mər­kə­zi bu ka­te­qo­ri­ya­dan olan in­san­la­rın təh­sil al­ma­sın­da, öy­rən­mə­sin­də, sağ­lam­lı­ğı­nın bər­pa­sın­da mü­hüm rol oy­na­yır. Bü­tün bun­la­ra sis­tem­li şə­kil­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən təd­bir­lər­lə, bu sa­hə­də qə­bul edi­lən döv­lət proq­ram­la­rı­nın uğur­lu ic­ra­sı nə­ti­cə­sin­də na­il olu­nub.

Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Ali Məc­li­si səd­ri­nin 2013-cü il 18 de­kabr ta­rix­li Sə­rən­ca­mı ilə təs­diq olu­nan "2014-2015-ci il­lər­də Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sın­da sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud uşaq­la­rın təh­si­lə cəl­bi üz­rə Döv­lət Proq­ra­mı"nın ic­ra­sı nə­ti­cə­sin­də on­la­rın təh­si­lə cəl­bi sis­tem­li xa­rak­ter alıb, ink­lü­ziv təh­sil üçün əsas­lı zə­min ha­zır­la­nıb. Proq­ra­mın ic­ra­sı döv­rün­də sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud 124 uşaq mək­tə­bə­qə­dər, 140 uşaq ümum­təh­sil mü­əs­si­sə­lə­ri­nin 1-ci si­nif­lə­ri­nə, 417 uşaq isə mu­si­qi mək­təb­lə­ri­nə, mək­təb­dən­kə­nar təh­sil mü­əs­si­sə­lə­ri­nə və id­man qrup­la­rı­na cəlb edi­lib. Proq­ra­ma uy­ğun ola­raq hə­rə­kət qa­bi­liy­yə­ti­nin məh­dud­lu­ğu sə­bə­bin­dən ümum­təh­sil mək­təb­lə­ri­nə ge­də bil­mə­yən uşaq­lar üçün Dis­tant Təd­ris Mər­kə­zi ya­ra­dı­lıb. Mər­kəz­də ser­ver və çe­vi­ri­ci ava­dan­lıq­lar, təd­ris sin­fin­də elek­tron löv­hə, kom­pyu­ter, smart ka­me­ra, mo­ni­tor və di­gər tex­ni­ki ava­dan­lıq­lar, dis­tant təd­ri­sə cəlb olun­muş uşaq­la­rın ya­şa­dı­ğı mən­zil­lər­də isə sin­xron rə­qəm­sal abu­nə­çi ava­dan­lı­ğı, no­ut­buk və veb-ka­me­ra­lar qu­raş­dı­rı­lıb. 150 nə­fər     sağ­lam­lıq im­ka­nı məh­dud uşa­ğın qo­şul­ma­sı müm­kün olan mər­kəz­də ha­zır­da 24 uşaq dis­tant dərs­lə­rə cəlb edi­lib.

Məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı uşaq­la­rın so­si­al rea­bi­li­ta­si­ya­sı sa­hə­sin­də hə­ya­ta ke­çi­ri­lən təd­bir­lə­rin da­vam­lı­lı­ğı­nın tə­min edil­mə­si, on­la­rın tə­li­min­də mü­tə­rəq­qi üsul­la­rın tət­bi­qi, bu is­ti­qa­mət­də kadr ha­zır­lı­ğı­nın güc­lən­di­ril­mə­si ye­ni proq­ra­mın qə­bul olun­ma­sı­nı şərt­lən­di­rir­di. Ona gö­rə də Ali Məc­lis səd­ri­nin 2016-cı il  11 yan­var ta­rix­li Sə­rən­ca­mı ilə "2016-2020-ci il­lər­də Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sın­da sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud uşaq­la­rın təh­si­li və rea­bi­li­ta­si­ya­sı üz­rə Döv­lət Proq­ra­mı" qə­bul edi­lib. Ötən dövr ər­zin­də proq­ra­mın uğur­lu ic­ra­sı sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud uşaq­la­rın cə­miy­yə­tə in­teq­ra­si­ya­sı­na, on­la­rın təh­si­lin­də müa­sir üsul­la­rın tət­bi­qi­nə sti­mul ve­rib, mü­va­fiq pe­da­qo­ji kadr­la­rın ha­zır­lan­ma­sı­na şə­ra­it ya­ra­dıb, sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud uşaq­la­rın təh­si­lə cəl­bi­nin da­vam­lı­lı­ğı­nı tə­min edib,     ink­lü­ziv və mə­sa­fə­dən (dis­tant) təh­sil im­kan­la­rı­nı ar­tı­rıb. Döv­lət proq­ra­mı­na uy­ğun ola­raq sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud uşaq­la­rın so­si­al rea­bi­li­ta­si­ya­sın­da müa­sir üsul­lar tət­biq edi­lir, bu ka­te­qo­ri­ya­dan olan uşaq­la­rın müa­sir in­for­ma­si­ya tex­no­lo­gi­ya­la­rın­dan is­ti­fa­də im­kan­la­rı ar­tı­rı­lır.

Sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud uşaq­la­rın təh­si­lə cəl­bi is­ti­qa­mə­tin­də gö­rü­lən iş­lər ba­rə­də bu sə­tir­lə­ri ya­zar­kən mər­hum jur­na­list həm­ka­rı­mız Sə­xa­vət Kən­gər­li ilə olan söh­bə­ti­miz ya­dı­ma düş­dü. Us­tad jur­na­lis­ti­miz da­nı­şır­dı ki, ötən əs­rin 90-cı il­lə­ri­nin or­ta­la­rın­da be­lə uşaq­lar haq­qın­da mə­qa­lə ha­zır­la­maq üçün gö­rüş­dü­yüm 13 yaş­lı Sa­bir­lə olan qı­sa dia­lo­qu­mu­zu heç vaxt unut­ma­dım. Sa­bir hə­rə­kət qa­bi­liy­yə­ti­nin məh­dud­lu­ğu sə­bə­bin­dən mək­tə­bə ge­də bil­mir­di. O za­man nə qə­dər ça­lış­saq da, haq­qın­da ya­zı ha­zır­la­ma­ğı­mı­za, fo­to­şək­li­ni çək­mə­yi­mi­zə ra­zı­lıq ver­mə­di:

- Xa­hiş edi­rəm mə­nim haq­qım­da heç nə yaz­ma­yın.

- Ni­yə? Qə­zet­də özü­nü gör­mək is­tə­mir­sən?

- Mən o ya­zı­nı sər­bəst oxu­ya bil­mə­yə­cə­yəm. Ona gö­rə də na­ra­hat ola­ca­ğam. Xa­hiş edi­rəm mə­ni in­cit­mə­yin.

O, bu söz­lə­ri de­yən­dən son­ra öz ota­ğı­na keç­di və bir da­ha bi­zim­lə gö­rüş­mək is­tə­mə­di.

Sə­xa­vət Kən­gər­li ilə söh­bə­ti­mi­zin bu his­sə­si­ni ol­du­ğu ki­mi qeyd dəf­tər­çə­mə kö­çür­müş­düm: "Oxu­maq hə­və­si ilə alı­şıb-ya­nan, hə­yat­dan küs­müş bu uşa­ğın qa­pı­nın ar­xa­sın­dan söy­lə­di­yi son söz­lər­dən son­ra özü­mü sax­la­ya bil­mə­dim, göz­lə­rim dol­du: "Ge­din sağ­lam in­san­lar­dan ya­zın. Biz ki­min nə­yi­nə la­zı­mıq ki". "Şərq qa­pı­sı"nın dü­nən­ki sa­yın­da sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud uşaq­la­rın təh­si­lə cəl­bi is­ti­qa­mə­tin­də gö­rü­lən iş­lər ba­rə­də ya­zı­nı oxu­yar­kən bu ha­di­sə ya­dı­ma düş­dü və ye­nə göz­lə­rim dol­du. Am­ma bu­də­fə­ki se­vinc göz yaş­la­rı idi. Döv­lə­ti­mi­zin bö­yük diq­qət və qay­ğı­sı ilə be­lə uşaq­lar ar­tıq təh­si­lə cəlb olu­nub".

Bu ha­di­sə­dən, təq­ri­bən, 20 il son­ra hə­rə­kət qa­bi­liy­yə­ti­nin məh­dud­lu­ğu sə­bə­bin­dən mək­tə­bə ge­də bil­mə­yən, bu­na gö­rə də dis­tant dər­sə cəlb edi­lən, Sə­xa­vət Kən­gər­li­nin ürə­kağ­rı­sı ilə mə­nə da­nış­dı­ğı Sa­bir­lə ey­ni yaş­da olan Ba­bək ra­yo­nu­nun Aşa­ğı Uzu­no­ba kənd sa­ki­ni Ra­uf Hü­sey­nov "Şərq qa­pı­sı" qə­ze­ti­nin əmək­da­şı­na hə­vəs­lə de­yir: "Bu il üçün­cü sin­fi əla qiy­mət­lər­lə ba­şa vu­ra­ca­ğam. Mü­əl­li­mi­mi, mə­nim­lə bir­lik­də dərs ke­çən uşaq­la­rı çox is­tə­yi­rəm. Gün ər­zin­də zəng edib on­lar­la söh­bət edir, ha­mı­sı ilə əla­qə sax­la­yı­ram. Çox se­vi­ni­rəm ki, mək­tə­bə ge­də bil­mə­səm də, ha­mı ki­mi oxu­yub bir pe­şə­yə yi­yə­lə­nə­cə­yəm".

Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı­nın qı­sa za­man kə­si­yin­də əl­də et­di­yi bö­yük nai­liy­yət­lər­dən bi­ri bu­dur: hər bir in­sa­nı­mı­zın cə­miy­yət üçün ya­rar­lı və­tən­da­şa çev­ril­mə­si.

Nax­çı­van sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın təh­si­lə cəl­bi sa­hə­sin­də bö­yük bir yol ke­çib. Hə­ya­ta ke­çi­ri­lən təd­bir­lə­rin nə­ti­cə­si­dir ki, gör­mə qa­bi­liy­yə­ti məh­dud El­məd­din Kə­ri­mov ki­mi hət­ta ma­gistr təh­si­li alan sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rı­mız da var­dır.

Yu­xa­rı­da xa­tır­lat­dı­ğı­mız "Ümid­siz ürək­lər­də inam yan­dı­rı­lan­da" ad­lı mə­qa­lə­də mü­əl­lif sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­ra diq­qət­siz­lik­dən, on­la­rın bay­ram gün­lə­rin­də ya­da sa­lın­ma­ma­sın­dan gi­ley­lə­nir­di. İn­di bay­ram gün­lə­rin­də on­lar nə­in­ki ya­da sa­lı­nır, hət­ta bay­ram təd­bir­lə­ri sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın iş­ti­ra­kı ilə təş­kil olu­nur. Bu il də Nov­ruz bay­ra­mı ərə­fə­sin­də məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı şəxs­lər­lə gö­rüş­lər ke­çi­ri­lib, hə­rə­kət qa­bi­liy­yə­ti­nin məh­dud­lu­ğu sə­bə­bin­dən təd­bir­lər­də iş­ti­rak edə bil­mə­yən şəxs­lə­rə ev­lər­də baş çə­ki­lib, on­la­ra bay­ram sov­qa­tı ve­ri­lib. Bay­ram təd­bir­lə­rin­də, ümu­mi­lik­də, məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı 1000 nə­fə­rə sov­qat təq­dim edi­lib.

Sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın iş­lə tə­mi­na­tı da da­im diq­qət mər­kə­zin­də sax­la­nır. On­la­rın özü­nü­məş­ğul­lu­ğu­nun tə­min olun­ma­sı üçün so­si­al la­yi­hə­lər hə­ya­ta ke­çi­ri­lir. Bu ka­te­qo­ri­ya­dan olan şəxs­lə­rin so­si­al rea­bi­li­ta­si­ya­sı məq­sə­di­lə pe­şə ha­zır­lı­ğı kurs­la­rı­na cəl­bi də xü­su­si diq­qət ye­ti­ri­lən mə­sə­lə­lər­dən­dir. Son il­lər 540-dan çox sağ­lam­lıq im­ka­nı məh­dud şəxs pe­şə ha­zır­lı­ğı kurs­la­rı­na cəlb olu­nub, iş­lə tə­min edi­lib.

Məh­dud fi­zi­ki im­kan­lı in­san­la­rın so­si­al rea­bi­li­ta­si­ya­sın­da on­la­rın id­ma­na cəlb edil­mə­si də mü­hüm rol oy­na­yır. Ar­tıq 11 il­dir fəa­liy­yət gös­tə­rən Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Pa­ra­lim­pi­ya Fe­de­ra­si­ya­sı sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın id­man­la məş­ğul ol­ma­sı­na öz töh­fə­si­ni ve­rir. Hər il sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­lar ara­sın­da ke­çi­ri­lən ya­rış­lar on­la­rın id­ma­na küt­lə­vi cəl­bi­nə şə­ra­it ya­ra­dır. Bu sa­hə­də gö­rü­lən iş­lə­rin nə­ti­cə­si isə göz qa­ba­ğın­da­dır. Ar­tıq Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sı Pa­ra­lim­pi­ya Fe­de­ra­si­ya­sı­nın ye­tir­mə­lə­ri sı­ra­sın­da Hü­seyn Hə­sə­nov ki­mi Pa­ra­lim­pi­ya Oyun­la­rı­nın qa­li­bi də var­dır.

Nax­çı­van Mux­tar Res­pub­li­ka­sın­da sağ­lam­lıq im­kan­la­rı məh­dud in­san­la­rın tib­bi və so­si­al rea­bi­li­ta­si­ya­sı is­ti­qa­mə­tin­də gö­rü­lən iş­lər ar­tıq öz bəh­rə­si­ni ve­rir, on­lar cə­miy­yə­tin ak­tiv üz­vü­nə çev­ri­lir­lər...