Azər­bay­can Tibb Uni­ver­si­te­ti­nin hə­kim­lə­ri arıq­la­maq is­tə­yən­lə­rə ye­ni növ əmə­liy­yat tək­lif edir­lər - MÜSAHİBƏ

Azər­bay­can­lı cər­rah­lar piy­lən­mə ilə mü­ba­ri­zə­də dün­ya tib­bi­nin mü­a­sir na­i­liy­yət­lə­ri­ni öl­kə­miz­də tət­biq edir. ATU-nun I Cər­ra­hi xəs­tə­lik­lər ka­fed­ra­sı­nın əmək­da­şı, Azər­bay­can Ba­ri­at­rik və Me­ta­bo­lik Cər­rah­lar Dər­nə­yi­nin səd­ri, t.ü.f.d. Tar­yel Ömə­rov bu ba­rə­də ət­raf­lı mə­lu­mat ve­rib.

Mə­lum ol­du­ğu ki­mi, piy­lən­mə ilə mü­ba­ri­zə uzun il­lər­dir ki, cər­ra­hi yol­lar­la kor­rek­si­ya olun­maq­da­dır. Ni­yə məhz cər­ra­hi me­tod? Piy­lən­mə za­ma­nı bə­dən küt­lə­si İn­dek­si (BKİ)de­yi­lən  me­yar­dan is­ti­fa­də olu­nur. Bu rə­qəm 20 -25 ara­sın­da olar­sa in­san nor­mal çə­ki­də he­sab olu­nur. BKİ 35-dən çox olub qey­ri-cər­ra­hi yol­la arıq­la­ya bil­mə­yən və ya­na­şı ola­raq piy­lən­mə nə­ti­cə­sin­də ya­ran­mış bir ne­çə pa­to­lo­gi­ya­nın var­lı­ğı möv­cud­dur­sa, bu za­man qa­lı­cı və uzun­müd­dət­li ef­fekt əl­də et­mək üçün müt­ləq cər­ra­hi me­tod­la­ra mü­ra­ci­ət et­mək la­zım­dır. Am­ma unut­ma­ma­lı­yıq ki, cər­ra­hi me­tod bu iş­də son ça­rə­dir və bey­nəl­xalq təc­rü­bə­yə əsas­la­na­raq düz­gün se­çim olun­maz­sa, ən yax­şı hal­da, pa­si­yent ef­fekt gö­rə bil­məz.

Uzun il­lər­dir ki, dün­ya cər­rah­la­rı ide­al və fə­sad­sız ba­ri­at­rik cər­ra­hi əmə­liy­yat nö­vü üzə­rin­də iş­lə­yir­lər. Bu ax­ta­rı­şın baş­lan­ğı­cı ötən əs­rin 50-ci il­lə­ri­nə ge­dib çı­xır. Bu iş­də dö­nüş nöq­tə­lə­rin­dən bi­rin­ci­si­ni ha­zır­da İF­SO-Bey­nəl­xalq Ba­ri­at­rik Cər­ra­hiy­yə və Me­ta­bo­lik Xəs­tə­lik­lər dər­nə­yi­nin həm­sədrlə­rin­dən olan əs­lən ita­li­ya­lı prof. Ni­co­la Sco­pi­na­ro 1976-cı il­də bi­li­o­pankre­a­tik di­ver­si­ya ad­la­nan əmə­liy­yat­la baş­lat­dı. Əmə­liy­yat nə qə­dər ef­fek­tiv ol­sa da, az­mə­nim­sə­nil­mə ilə bağ­lı ola­raq son­ra­dan baş ve­rən pa­to­lo­gi­ya­lar ya­ra­nır­dı. 2-ci dö­nüş nöq­tə­si 1993-cü il­də Kre­men Ru üsu­lu ilə mə­də şuntlan­ma­sı əmə­liy­ya­tı­nın tət­bi­qi ol­du. 3-cü dö­nüş nöq­tə­si isə 2003-cü il­də gü­nü­müz­də ən po­pul­yar əmə­liy­yat sa­yı­lan mə­də­ki­çiltmə (Sle­e­ve qastrek­to­mi­ya) əmə­liy­ya­tı­nın gün­də­mə gəl­mə­si ol­du - de­yə bi­lə­rik. Bu əsas me­tod­la­rı özün­də bir­ləş­di­rən və gü­nü­müz­də  tət­biq olu­nan on­lar­la ara­lıq növ­lər var. Yə­ni ide­al ba­ri­at­rik əmə­liy­yat nö­vü an­caq və an­caq pa­si­yen­tin bə­dən küt­lə­si in­dek­si­nə, ya­na­şı ge­dən xəs­tə­lik­lə­ri­nin ağır­lıq və­ziy­yə­ti­nə, ya­şı­na, tib­bi-so­si­al və­ziy­yə­ti­nə və s. bu ki­mi me­yar­la­ra cid­di nə­zər ye­ti­rə­rək se­çi­lər­sə, da­ha ef­fek­tiv olur.

Mə­də ki­çil­dil­mə­si - Ba­ri­a­tik Me­ta­bo­lik Cər­ra­hiy­yə mü­a­sir üsul­lar­la hə­ya­ta ke­çi­ri­lən və bü­tün dün­ya­da po­pul­yar­lıq qa­zan­mış əmə­liy­yat­lar­dan bi­ri­dir. Piy­lən­mə­dən əziy­yət çə­kən in­san­la­ra bu ba­xım­dan bir ne­çə növ əmə­liy­yat tək­lif olu­nur. Hər bi­ri­nin də öz üs­tün cə­hət­lə­ri və ça­tış­maz­lıq­la­rı var. Məs., mə­də­ki­çiltmə pa­si­yentlə­rin ar­tıq çə­ki­lə­ri­nin mak­si­mum 60-80%- nin iti­ril­mə­si­nə gə­ti­rib çı­xa­rır­sa, Ry üsu­lu ilə mə­də şuntla­ma­sı əmə­liy­ya­tın­da bu rə­qəm 90-100%-dir. Mə­də­ki­çiltmə ilə II tip şə­kər­li di­a­bet­dən qur­tul­ma 60%-dir­sə  mə­də­şuntla­ma əmə­liy­yat­la­rı za­ma­nı bu rə­qəm 90%-ə qə­dər qal­xa bi­lir. Bu­na çox say­da mi­sal­lar çək­mə olar. De­mək, mə­də şuntla­ma əmə­liy­yat­la­rı da­ha ide­al­dır. La­kin unut­ma­ma­lı­yıq ki, mə­də­şuntla­ma əmə­liy­ya­ta­la­rı­nın özü­nə­məx­sus spe­si­fik fə­sad­la­rı da var. Bu­nun ən ba­riz nü­mu­nə­si ki­mi də­mir, Vi­ta­mın B12 de­fi­sit­li ane­mi­ya və diq­qət edil­məz­sə, az­mə­nim­sə­nil­mə sindro­mu­na bağ­lı di­gər prob­lem­lər ya­ra­na bi­lər. La­kin aşı­rı piy­lən­mə­dən əziy­yət çə­kən, ya­na­şı ola­raq II tip di­a­be­ti olan pa­si­yentlər­də bu tip əmə­liy­yat­lar arıq­la­ya­raq öz ide­al çə­ki­lə­ri­nə çat­maq­da da­ha ef­fek­tiv­dir. Mə­də ki­çil­dil­mə­si isə bu iş­də mə­də­şuntla­ma əmə­liy­ya­tı­a­rın­dan ge­ri qa­lır.

La­kin azər­bay­can­lı hə­kim­lər bir ne­çə me­to­du özün­də bir­ləş­di­rən və mi­ni­mum az yan tə­si­ri olan ye­ni növ əmə­liy­yat - mə­də ki­çil­dil­mə­si za­ma­nı stan­dart me­tod­la mü­qa­yi­sə­də da­ha dar və həcmcə ki­çik mə­də for­ma­laş­dır­maq üçün ye­ni tək­lif ve­rib­lər. İşin məğ­zi bu əmə­liy­ya­ta, stan­dart me­tod­dan fərqli ola­raq, təx­mi­nən 1 sm di­ma­etrdə mə­də+pi­lo­rik sfinkte­rə da­ha ya­xın 2 sm ya­xın­la­şa­raq rez­ke­si­ya­nın baş­lan­ma­sı, yə­ni antral his­sə­nin mak­si­mal şə­kil­də re­zek­si­ya­sı (mə­də həc­mi or­ta­la­ma 80-90 ml qa­lır. Diq­qə­ti­ni­zə çat­dır­maq is­tər­dik ki, stan­dart me­tod­la bu həcm 140-160, mə­də şuntlan­ma­sı əmə­liy­yat­la­rı za­ma­nı isə 50-70 ml olur)+ dar mə­də sax­la­nıl­ma­sı za­ma­nı baş ve­rə­cək anas­ta­moz xət­ti sız­ma­la­rı­nın, bu­rul­ma­la­rın və s. bu ki­mi ağır­laş­ma­la­rın fa­i­zi­ni da­ha çox azaltmaq üçün əmə­liy­yat za­ma­nı mə­də­nin bö­yük əy­ri­li­yin­dən ay­rıl­mış omen­tu­mun ye­ni­dən kə­sik xət­ti­nə ti­kil­mə­si du­rur. Nə­zə­rə çat­dır­maq is­tər­dik ki, stan­dart me­tod­da mə­də­nin di­a­met­ri 13 -15 mm, həc­mi isə 140-160 ml qa­lır, re­zes­ki­ya isə pi­lo­rik sfinkter­dən 4-6 sm kə­nar­dan baş­la­ya­raq hə­ya­ta ke­çi­ri­lir. Ar­tıq bu əmə­liy­ya­tın dün­ya sə­viy­yə­sin­də ta­nı­dıl­ma­sı üçün pa­tent təş­ki­lat­la­rı­na mü­ra­ci­ət olu­nub.

Mü­sa­hi­bi­miz Azər­bay­can Tibb Uni­ver­si­te­ti­nin (ATU) I cər­ra­hi xəs­tə­lik­lər ka­fed­ra­sı­nın əmək­da­şı, Azər­bay­can Ba­ri­at­rik və Me­ta­bo­lik Cər­rah­lar dər­nə­yi­nin səd­ri, tibb üz­rə fəl­sə­fə dok­to­ru Tar­yel Ömə­rov­la bu ma­raq­lı möv­zu ilə bağ­lı bir sı­ra mə­sə­lə­lə­rə ay­dın­lıq gə­tir­dik. 

- Əv­vəl­cə ba­ri­a­tik cər­ra­hiy­yə haq­qın­da da­nı­şaq. Adə­tən, xəs­tə­lər bu əmə­liy­yat­dan bir mö­cü­zə göz­lə­yir. Hə­qi­qə­tən­mi bu əmə­liy­ya­tın kö­mə­yi­lə bö­yük miq­dar­da çə­ki­dən qı­sa müd­dət­də xi­las ol­maq müm­kün­dür?

- Elə he­sab edir­lər ki, 150 kq-lıq çə­ki ilə əmə­liy­ya­ta gi­rib arıq çı­xa­caq­lar. Elə de­yil. Bu gün piy­lən­mə "səs­siz epi­de­mi­ya" ha­lı­nı alıb. Piy­lən­mə in­san­la­rın hə­ya­tı­na çox cid­di tə­sir gös­tə­rən, şə­ra­it key­fiy­yət­lə­ri­ni po­za bi­lən xəs­tə­lik­lər­dən bi­ri­dir. Piy­lən­mə­dən əziy­yət çə­kən in­san yağ­lı qa­ra ci­yər sindro­mu, ürək-da­mar sis­te­mi risqlə­ri, de­ge­na­ra­tiv kste­o­ar­ti­rit­lər giz­li ge­dən II tip şə­kər­li di­a­bet və s. ki­mi yüz­lər­lə xəs­tə­lik, pa­to­lo­gi­ya­lar­la üz­lə­şə bi­lir. Biz əmə­liy­yat­dan əv­vəl piy­lən­mə­dən əziy­yət çə­kən in­san­la­rın bü­tün ana­liz­lə­ri­ni gö­tü­rü­rük. Hət­ta be­lə xa­nım­la­rın gə­lə­cək­də ana ol­ma şansla­rı­nı da yox­la­yı­rıq. Bu faktlar çox diq­qət ye­ti­ril­mə­li olan nü­anslar­dan­dır.

Adə­tən, piy­lən­mə­dən əziy­yət çə­kən in­sa­nın heç bir ye­ri ağ­rı­mır, ona gö­rə də na­ra­hat­lıq ke­çir­mir. Ra­hat ye­yir və kö­kə­lir. Və ar­tıq pil­lə­kən çı­xan­da nə­fə­sal­ma prob­lem­lə­ri, ax­şam ya­tar­kən yu­xu­da ap­noe sindro­mu və s. bu ki­mi prob­lem­lər ya­ra­nan­da hə­ki­mə mü­ra­ci­ət olu­nur, mə­lum olur ki, da­mar­lar tu­tu­lub, şə­kər­li di­a­bet ya­ra­nıb və s. Bu xəs­tə­lik­lə­rin ha­mı­sı­nı ey­ni an­da mü­a­li­cə et­mək ol­mur. Bu­ra­da əsa­sən bir şe­yi - piy­lən­mə­ni mü­a­li­cə et­mək la­zım­dır. Çün­ki piy­lən­mə ara­dan qal­xar­sa, di­gər or­qan­lar­da baş­la­mış pro­ses­lə­rin ha­mı­sı ge­ri çə­ki­lə­cək. Piy­lən­mə ilə mü­ra­ci­ət edən xəs­tə­lər­də əmə­liy­ya­tın nö­vü­nü hə­kim seç­mə­li­dir. La­kin in­di ha­mı mə­də­si­ni ki­çiltmək is­tə­yir.

-On­da gə­lin, elə bu əmə­liy­yat­dan - ba­ri­at­rik əmə­liy­yat­dan da­nı­şaq. Nə də­rə­cə­də çə­tin əmə­liy­yat­dır və nə­ti­cə­si nə­dən ası­lı­dır?

- Bu gün piy­lən­mə­ni azaltmaq üçün çox növ­də cər­ra­hiy­yə əmə­liy­yat­la­rı möv­cud­dur. Mə­də şuntla­ma, mə­də­ki­çiltmə, hər iki­si bir­lik­də, yə­ni qi­da al­ma­nı ən­gəl­lə­yən əm­liy­yat­lar, qi­da­nın so­rul­ma­sı­nı ən­gəl­lə­yən əmə­liy­yat­lar. Mə­də ki­çil­dil­mə­si çox cid­di gös­tə­riş­lə­ri olan bir əmə­liy­yat­dır. Tə­səv­vür edin ki, biz yağ­lı qa­ra ci­yər sindro­mu­nun, piy­lən­mə­nin ya­rat­dı­ğı bü­tün fə­sad­la­rı dü­zəltmək üçün sağ­lam bir or­qa­nı­mı­zı - mə­də­ni qur­ban ve­ri­rik.

Mə­də­ki­çiltmə əmə­liy­ya­tı­nın apa­rıl­ma­sı üçün xəs­tə­nin bə­də­nin küt­lə in­dek­si 35-dən ar­tıq ol­ma­lı­dır. Bə­də­nin küt­lə in­dek­si­ni tap­maq üçün çə­ki­ni bo­yun uzun­lu­ğu­nun kvad­ra­tı­na böl­mək la­zım­dır. Bu gös­tə­ri­ci 20-25 olar­sa, nor­ma­dır, 25-30 kö­kəl­mə­dir, 30-35 bi­rin­ci də­rə­cə­li piy­lən­mə­dir, 35-dən ar­tıq ol­duq­da ar­tıq əmə­liy­yat olun­ma­lı­dır. İn­deks 35-dən aşa­ğı olar­sa, de­mək id­man və di­e­to­lo­qun kö­mə­yi­lə arıq­la­maq müm­kün­dür. Bə­dən küt­lə­si in­dek­si 35-i ke­çər­sə, ya­na­şı xəs­tə­lik­lər ara­sın­da hər han­sı risqli bir xəs­tə­lik var­sa, pa­si­yent di­e­ta, id­man və s. bu ki­mi təd­bir­lər­lə arıq­la­ya bil­mir­sə və ya arıq­la­yıb onu qo­ru­ya bil­mir­sə, ya­xud arıq­la­yıb ye­ni­dən kö­kə­lir­sə, be­lə hal­lar­da əmə­liy­ya­ta gös­tə­riş var.

Bu za­man əmə­liy­ya­tın nö­vü­nün se­çil­mə­si də mü­əy­yən fak­tor­lar­dan ası­lı­dır. Mə­sə­lən, xəs­tə­nin bə­də­ni­nin küt­lə in­dek­si 40-dan çox­dur­sa (çə­ki 150 kq, boy 1,75 sm), gəncdir­sə və cid­di bir xəs­tə­li­yi yox­dur­sa, bu­ra­da mə­də­ki­çiltmə əmə­liy­ya­tı ye­tər­li­dir. Xəs­tə­də şə­kər­li di­a­bet, al­ko­qol­dan, şir­niy­yat­dan ası­lı­lıq var­sa, 3 ay­dan son­ra bu adam ye­ni­dən qay­da­la­rı po­zub al­ko­qol, qaz­lı su­lar və s. iç­mə­yə meyllə­nə­cək­sə, on­da mə­də­şuntla­ma - "bu­pass" əmə­liy­ya­tı et­mə­li­yik. Çün­ki bu­pass şə­kər­li di­a­be­tin mü­a­li­cə­sin­də 80-90% ef­fek­tiv­dir, mə­də­ki­çiltmə isə 60-70%-dir. 

- Mə­də­nin ki­çil­dil­mə­si və bu­pass (şuntla­ma) əmə­liy­yat­la­rı­nın fər­qi nə­dir?

- Stan­dart mə­də­ki­çil­dil­mə­si əmə­liy­ya­tı za­ma­nı mə­də­nin da­xi­li­nə 36 fr 13 mm di­a­met­ri olan bir bo­ru sa­lı­nır və pi­lo­rik sfinkter­dın 4-6 sm kə­nar­dan baş­la­ya­raq ki­çik əy­ri­li­yə pa­ra­lel ola­raq re­zek­si­ya edi­lir. Bu əmə­liy­yat­dan son­ra­kı dövrdə pa­si­yentlə­rin mə­də­si 13-15 mm di­a­met­rin­də və 140-160 ml həc­min­də qa­lır. Mə­də şuntla­ma­sı ad­lan­dır­dı­ğı­mız bay­pass əmə­liy­ya­tı za­ma­nı isə treys ba­ğın­dan son­ra na­zik ba­ğır­saq 70-100 sm kə­si­lir, ey­ni za­man­da mə­də qi­da bo­ru­su­na ya­xın ola­raq 60 or­ta­la­ma 60 ml-lik həcmdə kə­si­lə­rək na­zik ba­ğır­saq­la Ry üsu­lu ilə anas­to­moz edi­lir və ya na­zik ba­ğır­saq treys ba­ğın­dan son­ra 200-250 sm sa­yı­la­raq kə­sil­mə­dən il­gək şək­lin­də ey­ni me­tod­la ha­zır­lan­mış mə­də­yə anas­ta­moz edi­lir. La­kin bu cür əmə­liy­ya­tın yan tə­sir­lə­ri də var. Diq­qət edil­məz­sə, az­mə­nim­sə­nil­mə sindro­mu­na bağ­lı bir çox prob­lem­lər ya­ra­na bi­lər, mə­də çox ki­çik qal­dı­ğın­dan də­mir, B12 vi­ta­mi­ni və fol tur­şu­su de­fi­si­ti ya­ra­nır. Bu pa­to­lo­gi­ya­la­rı ara­dan qal­dır­maq üçün dər­man da yaz­maq ol­mur. Çün­ki mə­də çox az qal­dı­ğın­dan, həb­lər so­ru­la bil­mir, məc­bu­rən in­yek­si­on şə­kil­də mü­a­li­cə tət­biq olu­nur. Am­ma 200 kq-lıq xəs­tə­nin 80 kq-a qə­dər arıq­la­ma­ğı­nı is­tə­yi­rik­sə, gə­rək bay­pass edək və ya ya­na­şı ola­raq II tip şə­kər­li di­a­bet­dən əziy­yət çə­kir­sə, ye­nə də bu­pass de­di­yi­miz şuntla­ma əmə­liyyta­la­rı önə çı­xır. Çün­ki mə­də ki­çil­dil­mə­si əmə­liy­ya­tı çə­ki­nin mak­si­mum 40 fa­i­zi­nin azal­dıl­ma­sı­na im­kan ve­rir. Çə­ki­nin 60 fa­i­zi­nin atıl­ma­sı­nı is­tə­yi­rik­sə, gə­rək bay­pass edil­sin.

-Bəs əmə­liy­yat­dan son­ra arıq­la­yan in­sa­nın ye­ni­dən kö­kəl­mə ris­qi var­mı?

-Dün­ya sta­tis­ti­ka­sı­na gö­rə, apa­rı­lan əmə­liy­ya­tın nö­vün­dən ası­lı ol­ma­dan əmə­liy­yat­dan 6-10 il son­ra xəs­tə­lə­rin 15 fa­i­zin­də ye­ni­dən piy­lən­mə, kö­kəl­mə­lər olur. Xəs­tə 10 il­dən son­ra kö­kəl­mə ilə gəl­dik­də, biz ki­çil­dil­miş mə­də­ni ra­hat­lıq­la bay­pass əmə­liy­ya­tı­na çe­vi­ri­rik. La­kin bay­pass olu­nan xəs­tə­də ikin­ci də­fə nə­sə et­mək çox çə­tin olur. Çün­ki ar­tıq ana­to­mi­ya­nı poz­mu­şuq.

Dün­ya sta­tis­ti­ka­sı­na bax­dıq­da ha­zır­da apa­rı­lan əmə­liy­yat­la­rın 40 fa­i­zi şuntla­ma əmə­liy­yat­la­rı­na məx­sus­dur. La­kin son 5 il­də mə­də­ki­çiltmə əmə­liy­ya­tı da çox cid­di şə­kil­də trend gö­tü­rüb.

-Bu əmə­liy­yat­la­rı piy­lən­mə­dən əziy­yət çə­kən bü­tün xəs­tə­lər­də apar­maq olar­mı?

-Əmə­liy­yat so­nun­cu mər­hə­lə­dir. Əv­vəl­cə in­san­lar piy­lən­mə­dən xi­las ol­ma­ğa ça­lış­ma­lı­dır. Biz bu sa­hə­də ma­a­rif­lən­dir­mə­ni ar­tır­maq üçün ATU-nun nəz­din­də Azər­bay­can Ba­ri­at­rik Me­ta­bo­lik Cər­rah­lar Dər­nə­yi­ni qur­duq. Dər­nə­yin tə­sis­çi­si və səd­ri ki­mi qeyd edim ki, məq­sə­di­miz Azər­bay­can po­pul­ya­si­ya­sın­da piy­lən­mə ilə mü­ba­ri­zə apar­maq idi. Bu gün dər­nə­yin so­si­o­lo­qu, psi­xo­lo­qu, en­dok­ri­no­lo­qu, di­e­to­lo­qu və 6 cər­ra­hi he­yət­dən iba­rət üzvlə­ri var. Biz de­mi­rik ki, gə­lin, si­zi əmə­liy­yat edək, de­yi­rik ki, özü­nü­zü qo­ru­yun ki, əmə­liy­ya­ta ge­dib çat­ma­yın. Da­im bə­də­nin küt­lə in­dek­si 35-dən az olan­la­rı əmə­liy­yat et­mək ol­maz, dün­ya bu­na zid­dir de­yi­rik. Bu­na gö­rə də ça­lı­şı­rıq bü­tün yer­li se­mi­nar və təd­bir­lər­də ba­car­dıq­ca bu möv­zu­nu önə çə­kək. Ma­a­rif­lən­di­ri­ci bro­şür­lər ha­zır­la­ya­raq ic­ti­mai təd­bir­lər­də piy­lən­mə­nin ne­cə bir təh­lü­kə­li xəs­tə­lik ol­ma­sı, həm­çi­nin bu za­man apa­rı­lan cər­ra­hi əmə­liy­yat­la­rın se­çil­mə­si za­ma­nı bey­nəl­xalq me­yar­lar haq­qın­da mə­lu­mat­lar ve­ri­rik. 

Tək yer­li de­yil, ey­ni za­man­da apar­dı­ğı­mız ye­ni el­mi araş­dır­ma ilə bağ­lı ola­raq bir çox bey­nəl­xalq konqres­lər­də də mü­tə­ma­di çı­xış­lar edi­rik. Dər­nə­yin rəs­mi şə­ha­dət­na­mə­si­ni al­dıq­dan 1 ay - 2014 cü ilin may ayın­dan son­ra Bey­nəl­xalq  Ba­ri­at­rik Cər­rah­lar və Me­ta­bo­lik Xəs­tə­lik­lər As­so­si­a­si­ya­sı­nın (İF­SO - In­ter­na­ti­o­nal Fe­de­ra­ti­on for the Sur­gery of Obe­sity and Me­ta­bo­lic Di­sor­ders) Brüs­sel­də ke­çi­ri­lən dün­ya konqre­sin­də bu təş­ki­la­ta üzv se­çil­dik. Şərqdə yer­lə­şən postso­vet döv­lət­lə­rin­dən ilk ola­raq biz İF­SO-ya üzv ol­duq. Ha­zır­da üzvlər ara­sın­da Azər­bay­ca­nın adı­nın ol­ma­sı qü­rur­ve­ri­ci bir mə­qam­dır. 2014-cü il­də 97 döv­lə­tin iş­ti­ra­kı ilə ke­çi­ri­lən rəs­mi dün­ya konqre­sin­də Azər­bay­can Ümum­dün­ya Sə­hiy­yə Təş­ki­la­tı­na və Dün­ya Ba­ri­at­rik As­so­si­a­si­ya­sı­na üzv ol­du. Bun­dan son­ra biz Sprin­ger, El­se­vi­er, Sco­pus, SO­ARD  ki­mi nəş­riy­yat­lar­la cid­di əmək­daş­lı­ğa baş­la­dıq. Bu 3 il ər­zin­də biz cid­di iş­lər gör­dük.

-Dər­nək ola­raq gö­rü­lən iş­lər, qa­za­nı­lan na­i­liy­yət­lər ba­rə­də nə de­yə bi­lər­si­niz?

Biz ar­tıq 2015-ci il­də yu­xa­rı­da nə­zə­rə çat­dır­dı­ğı­mız ye­ni bir me­to­di­ka gün­də­mə gə­tir­dik. Bu­nun da sa­yə­sin­də mə­də­nin həc­mi əv­vəl­kin­də da­ha dar qa­lır. Biz mə­də­nin içi­nə ənə­nə­vi ola­raq 36 fr yox, 32 fr di­a­metrli bo­ru­su ət­ra­fın­da re­zek­si­ya edi­rik, mə­də­nin di­a­met­ri 13 mm yox, 11 mil­li­metr, həc­mi isə 80-90 ml qa­lır. Pi­lo­rik finkter­dən 4-6 san­ti­metr yox, 2 san­ti­met­rə qə­dər ya­xın­la­şıb ilk kat­ru­şu qövs şək­lin­də qo­ya­raq re­zek­si­ya­ya baş­la­yı­rıq (Antrum re­zek­si­ya­sı). Bu za­man da­ha çox antral his­sə də gö­tü­rü­lür və nə­ti­cə­də mə­də­nin həc­mi 80-90 ml həc­min­də qa­lır. Yə­ni da­ha dar mə­də qa­lır. Bu, xəs­tə­nin da­ha çox arıq­la­ma­sı­na gə­ti­rib çı­xa­rır. Yə­ni nə­ti­cə eti­ba­ri­lə arıq­la­ma ef­fek­ti bay­pass-da olan qə­dər­dir, am­ma avi­ta­mi­noz ki­mi yan tə­sir­lər ya­ran­mır. San­ki ara­lıq bir mər­hə­lə ya­rat­mı­şıq.

Dün­ya­da bu­nu ona gö­rə et­mir­di­lər ki, bu əmə­liy­yat­dan son­ra mə­də­də bu­rul­ma­lar baş ve­rə bi­lər, anas­ta­moz bu­rax­ma­sı ola bi­lər­di. Be­lə hal­la­rın ya­ran­ma­ma­sı üçün ayır­dı­ğı­mız piy­li­yi ye­ni­den pil­kas­yon me­tod­la gə­ti­rib bu step­ler xət­ti­nə ti­ki­rik. Yə­ni 3 me­to­di­ka­nı bir­ləş­di­ri­rik. Bu da da­ha ef­fek­tiv və uzun­müd­dət­li arıq­la­ma ve­rir.

-Ye­ni əmə­liy­yat nə də­rə­cə­də uğur­lu­dur? Və əmə­liy­ya­tın dün­ya­da ta­nı­dıl­ma­sı yö­nün­də han­sı iş­lər apa­rı­lıb?

-Biz bu ye­ni me­to­du 2015-ci ilin av­qus­tun so­nun­da Dün­ya Ba­ri­at­rik As­so­si­a­si­ya­sı­nın Avstri­ya­da ke­çi­ri­lən növ­bə­ti konqre­sin­də ye­ni me­to­di­ka ki­mi hər kə­sə təq­dim et­dik. On­lar bu işi çox bə­yən­di­lər. La­kin əmə­liy­ya­tın ta­nın­ma­sı, ey­ni za­man­da nə­ti­cə­lə­ri­nin qə­na­ət­bəxş ef­fektlər ver­di­yi­ni gör­mək üçün əmə­liy­yat apar­dı­ğı­mız 50 xəs­tə­nin 5 il­lik nə­ti­cə­lə­ri­ni is­tə­di­lər. Çün­ki bu me­tod 1-2 il ər­zin­də yax­şı ef­fekt ve­rə bi­lər. La­kin 5 il­lik mü­şa­hi­də­lər­dən son­ra əmə­liy­ya­tın yan tə­si­ri olub-ol­ma­dı­ğı­nı də­qiq bil­mək olar.

Ye­ni me­to­dun pa­ten­ti­ni al­maq üçün Av­ra­si­ya və PST ad­lan­dı­rı­lan bey­nəl­xalq ide­ya mü­əl­lif­li­yi qu­ru­mu­na mü­ra­ci­ət et­mi­şik. Azər­bay­can Stan­dartlaş­dır­ma, Met­ro­lo­gi­ya və Pa­tent üz­rə döv­lət ko­mi­tə­si ilə mü­qa­vi­lə­miz də var. Ar­tıq Av­ro­pa­nın 3 döv­lə­tin­dən bi­zə bu əmə­liy­yat­la bağ­lı təs­diq gə­lib. Bu me­to­do­lo­gi­ya heç bir dün­ya nəş­riy­yat­la­rın­da gün­də­mə gəl­mə­yib. Hə­ya­ta ke­çir­di­yi­miz əmə­liy­yat ay­rı-ay­rı­lıq­da 3 müx­tə­lif for­ma­da ic­ra edil­sə də, üçü bir­lik­də yox­dur. Bir il ər­zin­də bu iş tam həl­li­ni ta­par­sa, bu, Azər­bay­can me­to­di­ka­sı ki­mi bü­tün dün­ya­da ta­nı­na­caq. Bu­nun­la bağ­lı biz ar­tıq bir çox dün­ya konqres­lə­rin­də çı­xış et­mi­şik.

Mən Bey­nəl­xalq Cər­rah­lar Dər­nə­yi (İSS), Av­ro­pa Cər­rah­lar Dər­nə­yi (ESS), Bey­nəl­xalq Ba­ri­at­rik Cər­rah­lar və Me­ta­bo­lik Xəs­tə­lik­lər Dər­nə­yi (İF­SO), Ame­ri­kan Qastro­en­te­ro­loq­lar və En­dos­ko­pik Cər­rah­lar Dər­nə­yi (SA­GES), Tür­ki­yə En­dos­ko­pik La­pa­ros­ko­pik Ba­ri­at­rik Cər­ra­hi, Ru­si­ya Ba­ri­at­rik Cər­ra­hi Dər­nə­yi və T?rki­yə Ümu­mi Cər­rah­lar Dər­nə­yi­nin, 2013-cü il­dən son­ra Ame­ri­ka Qastro­entran və En­dos­ko­pik Cər­rah­lar Dər­nə­yi­nin (SA­GES) üz­vü­yəm. Həm­çi­nin, qeyd et­di­yim ki­mi, İF­SO-nun, həm də Av­ro­pa Cər­rah­lar Dər­nə­yi­nin sı­ra­la­rın­da­yıq. 2015-ci il­də Dün­ya Cər­rah­lar Bir­li­yi­nin üz­vü se­çil­mi­şəm. Bü­tün bu qu­rum­lar­da Azər­bay­ca­nın, azər­bay­can­lı alim­lə­rin, sə­hiy­yə­miz­də apa­rı­lan el­mi iş­lə­rin ta­nın­ma­sı üçün ça­lı­şı­rıq. Əmə­liy­yat et­mək ra­hat­dır. Am­ma elm üçün də ça­lış­maq la­zım­dır. Biz ye­ni me­to­dun tət­bi­qi ilə bağ­lı son il­lər­də 11 bey­nəl­xalq, 7 yer­li konfransda çı­xış er­mi­şik. 2013-2016-cı il­lər­də nə­zər­də tu­tu­lan Azər­bay­can Pre­zin­de­ti Ya­nın­da El­min İn­ki­şa­fı Fon­du­nun elan et­di­yi fun­da­men­tal təd­qi­qat la­yi­hə­si üz­rə qrant mü­sa­bi­qə­si­nin qa­li­bi ol­duq. Ha­zır­da hə­min araş­dır­ma ilə bağ­lı ola­raq ka­fed­ra­mı­zın Təd­ris Cər­ra­hiy­yə Kli­ni­ka­sın­da olan ba­za­sın­da ak­tiv iş­lər ge­dir. Mən dün­ya elm oke­a­nı­na, bir dam­la da ol­sa, öz fay­da­mı ver­mə­yə ça­lı­şı­ram. Piy­lən­mə cər­ra­hiy­yə­sin­də apar­dı­ğı­mız ye­ni növ əmə­liy­yat - is­tər müs­bət ol­sun, is­tər mən­fi, bu bir ye­ni­lik­dir. Bu, həm də gə­lə­cək nə­sil üçün bir təc­rü­bə­dir. Ar­tıq gə­lə­cək­də bu cür əmə­liy­yat­la­rın apa­rıl­ma­sı­nın üs­tün­lü­yü, ya­xud kə­nar tə­sir­lə­ri haq­qın­da bil­miş ola­caq­lar. Son­da onu da qeyd edim ki, bu iş­də bi­zə dəs­tək olan dər­nə­yi­mi­zin əmək­daş­la­rı­na, ATU-nun rəh­bər­li­yi­nə, ka­fed­ra­mı­zın rəh­bər­li­yi­nə və əmək­daş­la­ır­na xü­su­si ola­raq tə­şək­kür edi­rik.