Həf­tə­nin gün­lə­ri qə­dim türk inan­cı­na gö­rə...

Xalq ola­raq hə­mi­şə qə­dim inancla­rı­mı­za söy­kən­mə­yi se­vi­rik. Əl­bət­tə, xal­qın ya­rat­dı­ğı inanclar sis­te­min­də bi­zim dün­ya­gö­rü­şü­müz, dün­ya­ya, hə­ya­ta mü­na­si­bə­ti­miz ifa­də olu­nub.

Ənə­nə­lə­ri­mi­zə sa­hib çıx­ma­ğı­mız bi­zi va­dar edir ki, ulu­la­rı­mı­zın eti­qad ün­van­la­rı­nı araş­dı­raq. Əc­dad­la­rı­mız bö­yük bir mə­də­niy­yət mi­ras qo­yub ge­dib bi­zə. On­la­rın hər bir tə­bi­ət ha­di­sə­si­nə öz mü­na­si­bə­ti olub. Həf­tə­nin gün­lə­ri­nə də öz yo­zum və bi­çim­lə­ri­ni ve­rib ba­ba­la­rı­mız.

Di­gər tə­rəf­dən, bu­gün­kü an­la­yış­dan ya­naş­dıq­da (heç şüb­hə­siz ki, za­man keç­dik­cə qə­dim an­layşlar öz şək­li­ni, məz­mun və ma­hiy­yə­ti­ni qis­mən, bə­zən də xey­li də­yiş­mə­li olur və bə­zən il­kin an­la­yış­dan əsər-əla­mət be­lə qal­mır. Yə­ni bə­zən gö­rün­tü, bə­zən şək­li və s. ya­naş­ma­lar nə­ti­cə­sin­də) bu an­da, bu mə­qam­da, ma­hiy­yə­tə uy­ğun bir az da də­qiq­ləş­dir­sək, tan­rı mə­qa­mı, tan­rı ilə söh­bət­ləş­mək, da­nış­maq mə­qa­mı, anı ki­mi də ba­şa dü­şü­lə bi­lər.

Bun­dan baş­qa, möv­cud və­ziy­yət­də Ad­na ifa­də­si­nə nə­zər sal­saq, bu ifa­də­nin iki his­sə­dən (he­ca­dan) iba­rət ol­du­ğu­nu gö­rə bi­lə­rik: Ad və An. Ad an­la­yı­şı il­kin ola­raq Ağ işı­ğın dı­şar­tı­sı (çox gü­man ki, odu, şə­fə­qi, şö­lə­si) ki­mi ba­şa dü­şü­lür. Şu­mer (re­muş, re­mus, ra­mus - gü­nəş mu­si­qi­çi­lə­ri, tan­rı mu­si­qi­çi­lə­ri) - Ba­bil dövrlə­rin­də isə bə­zi top­lum­la­ra, tay­fa­la­ra ve­ril­miş ad. Mə­sə­lən, Akad (ak­kad - tan­rı­nın pa­rıl­tı­sın­dan do­ğan, dı­şa­ran işıq, Tan­rı işı­ğı­nın pa­rıl­tı­sı­nın ək­sin­dən dı­şa­ran işıq), da­ha son­ra­lar (Ak - bö­yük­lük mə­na­sı­nı da­şı­yan­da) - bö­yük işı­ğın pa­rıl­tı­sı­nın ək­si­nin  dı­şar­tı­sı (in­san­la­ra, tay­fa­la­ra şa­mil edil­dik­də) - Bö­yük işı­ğın dı­şar­tı­sı­na məx­sus olan­lar, Bö­yük işıq­dan dı­şa­ran­lar, çı­xan­lar və s. qüd­rət­li qövmlər, tay­fa­lar, Bö­yük Tan­rı­nın dı­şar­tı­sı və s. Ba­yad tay­fa adı da o cüm­lə­dən: Ya­ra­dan İşıq Tan­rı­nın bi­na­sın­da dı­şa­ran işı­ğın ya­nın­da olan­lar (in­san­lar, mö­min­lər, on­la­rın tay­fa­la­rı və s.).

İn­di isə AN an­la­yı­şı­na nə­zər sa­laq: bu an­la­yış da bu bir­ləş­mə şək­lin­də il­kin ola­raq Ya­ra­dan Ağ işıq Tan­rı­nın nu­ru an­la­mı­na gə­lir. Son­ra­kı dövrlər­də - qə­dim Şu­mer das­tan­la­rı­nın ya­ran­dı­ğı dövrlər­də də bu hə­min mə­na­nı ve­rir. La­kin nis­bə­tən mü­kəm­məl­ləş­miş for­ma­da.

Das­ta­na gö­rə, ya­ra­nış­da il­kin ola­raq yer­lə göy bir­ləş­miş for­ma­da ol­muş­dur. Son­ra­dan (tan­rı­nın hök­mü ilə) on­lar ay­rıl­mış­lar. Gö­yü AN (göy tan­rı - nur tan­rı, B.H.), ye­ri isə Kİ (Ku - odun, gü­nə­şin pa­rıl­tı­sı - Anın ye­rə dü­şən işı­ğı, yer­də əks olu­nan pa­rıl­tı­sı, B.H.) ad­lan­dır­mış­lar.

Gö­rün­dü­yü ki­mi, bu adın da - Ad­na ifa­də­si­nin də həf­tə gün­lə­rin­dən bi­ri­nə şa­mil edil­mə­si heç də tə­sa­dü­fi ol­ma­mış­dır.  Son­ra­dan bu ifa­də­lər in­san ad­la­rı­na da tət­biq olun­ma­ğa baş­la­mış­dır. Mə­sə­lən, Ad­nan (bəy), Sa­yad (xa­nım, ya­xud bəy) və s.

3. Du­us

Mə­nim klas­sik for­ma­da ifa­də et­di­yim həf­tə­nin gün­lə­rin­dən bi­ri­nin adı olan Du­us mü­a­sir  dövrdə in­san­lar tə­rə­fin­dən "Duz" ki­mi səs­lən­di­ri­lir, təq­dim olu­nur. Uşaq­lıq dövrlə­rim­də eşit­di­yim "duz" ifa­də­si - yə­ni "duz gü­nü" ifa­də­si­nin mə­na, məz­mun, ma­hiy­yət, ümu­mən eti­mo­lo­gi­ya­sı­na nə­zər ye­tir­sək gö­rə­cə­yik ki, bu cür ifa­də tər­zin­də bu gü­nün ma­hiy­yə­ti sırf mə­i­şət an­la­yı­şı ilə bağ­lı­dır. Mə­sə­lən, "xö­rək du­zu" və ya­xud biz, qı­yıq an­la­yı­şın­da ba­şa dü­şü­lən, "tə­kəl­duz" tik­mə­lə­rin iş­lənmsin­də is­ti­fa­də edi­lən ti­kiş va­si­tə­si olan "duz" mə­na­sın­da ba­şa dü­şü­lür. Həm­çi­nin keç­miş­lər­də hey­va­ni nəq­liy­yat va­si­tə­lə­ri üçün is­ti­fa­də olu­nan çul, pa­lan, yə­hər və s. bel ör­tü­yü va­si­tə­lə­ri­nin ti­kil­mə­sin­də - ha­zır­lan­ma­sın­da da "duz" (qı­yıq) ad­la­nan ti­kiş va­si­tə­si ki­mi qə­bul edi­lən "pa­lan­duz" və s.

Xa­tır­la­yı­ram ki, bu­nun­la əla­qə­dar, bir az ko­bud ol­sa da, xalq ara­sın­da be­lə bir de­yim də möv­cud idi: "Elm - plan duz­du bu, mol­le­yi".. de­yil.  Bu mi­sa­lı əsa­sən bir iş gö­rər­kən höv­sə­lə­siz­lik edib, nə­ti­cə əl­də edə bil­mə­yən gənclə­rə söy­lə­yir­di­lər. Yə­ni hə­min işi nü­mu­nə ola­raq səbrlə, elmlə ye­ri­nə ye­ti­rən şəx­sin di­lin­dən eşit­mək müm­kün idi. Töv­si­yə ola­raq.

Gü­man edi­rəm ki, həf­tə­nin bu gü­nü­nün bu ad­la (duz) - mə­i­şə­ti ad­la ad­lan­dı­rıl­ma­sı son mi­nil­lik­lə­rə aid­dir. Be­lə ki, ya hər han­sı bir ti­kiş, to­xu­ma və s. imə­ci­lik gün­lə­ri­nin həf­tə­lik ke­çi­ril­mə­si ilə, ya da in­san­la­rın öz­lə­ri­nin qi­da va­si­tə­si ola­raq ye­nə də həf­tə­lik "xö­rək du­zu" (şo­ran yer­lər­dən, duz dağ­la­rın­dan və s.) top­la­ma­sı mə­i­şət mə­ra­si­mi gü­nü ilə əla­qə­dar ol­muş­dur. Ya­xud da qə­dim hey­van­dar­la­rın öz sü­rü­lə­ri­nin, na­xır­la­rı­nın, il­xı­la­rı­nın həf­tə­də bir də­fə duz­la qi­da­lan­dı­rıl­ma­sı əla­mə­ti ilə əla­qə­dar­dır. Əl­bət­tə ki, bu ad hə­qi­qə­tən də sa­da­la­dı­ğım mə­i­şət mə­sə­lə­lə­ri ilə əla­qə­dar mey­da­na gəl­miş­dir­sə.

La­kin bü­tün bu mə­i­şət mə­sə­lə­lə­ri ilə əla­qə­dar sa­da­la­dı­ğım sə­bəb­lə­rə bax­ma­ya­raq, mən həf­tə­nin bir gü­nü­nə duz ("du­us") adı­nın ve­ril­mə­si­nin gün­də­lik hə­ya­ti-mə­i­şə­ti əsas­lar­la bağ­lı ol­ma­ğı­na o qə­dər də inan­mı­ram. Gu­man edi­rəm ki, bu­na az da ol­sa, ha­ra­da­sa haq­qım da ça­tır. O mə­na­da ki, tə­va­zö­kar­lıq­dan uzaq ol­sa da de­yim ki, mil­li mən­şə­yi­mi­zin ya­ra­nış­dan bu ya­na ta­ri­xi­nə, adət-ənə­nə­si­nə, di­ni-fəl­sə­fi dün­ya­gö­rü­şü­nə cü­zi-epi­zo­dik də ol­sa bə­ləd­çi­li­yim­dən bu fik­rim­də (inan­ma­ma­ğım­da) is­rar­lı­yam.

Mən bu vax­ta ki­mi yaz­dı­ğım mə­qa­lə­lə­rim­də də­fə­lər­lə şərh et­di­yim ki­mi, Us; Su; Du(u)s; S(u)ud ay­rı-ay­rı­lıq­da, ey­ni za­man­da da Ul - Lu və Us - Su; ya­xud ək­si­nə Ul - Us (Ulus) bir­ləş­mə­sin­də bu an­la­yış­la­rın ("Gü­nəş­çi­lik döv­rü" ta­ri­xin­də) müs­tə­qil ola­raq (di­ni-fəl­sə­fi ba­xım­dan) öz məz­mun, mə­na, mən­tiq və ma­hiy­yə­ti, həm­çi­nin bu ma­hiy­yət­lə­rin kök­lü əsas­la­rı var­dır.

Bu möv­zu­ya da ai­diy­yə­ti ol­du­ğu üçün bun­la­rı bir da­ha təq­dim et­səm, dü­şü­nü­rəm ki, oxu­cu­la­rım mə­ni qı­na­maz­lar.

İl­kin va­ri­antlar­da - ən sa­də for­ma­da; U - odu mə­na­landrır. S - sö­zü, ye­ri gəl­dik­də sə­si, D - dı­şar­ma­ğı, çıx­ma­ğı; tək­rar ola­raq U - əks olun­ma­nı (su­da, güz­gü­də və s.) ; Ud şək­lin­də - dı­şa­ran od, odun dı­şar­ma­sı, çıx­ma­sı; UDU şək­lin­də - Gü­nə­şi (yə­qin ki, su­da əks olu­nan od, ud mə­na­sın­da); US, SU bir­ləş­mə­lə­rin­də - Odun, (Gü­nə­şin) sə­si, sö­zü; DU­US bir­ləş­mə­sin­də - Odun (Gü­nə­şin) su­da əks  olu­nan ək­si­nin sə­si və ya­xud da sö­zu; SU­UD for­ma­sın­da da (əks oxu­nuş­da) hə­lə­lik bu an­la­yış­da özü­nü təq­dim edir.

Mü­a­sir el­mi-tex­ni­ki tə­rəq­qi­nin yük­sək in­ki­şa­fı nə­ti­cə­sin­də "Gü­nə­şin sə­si"nin möv­cud­lu­ğu - Gü­nə­şin səs ya­rat­ma im­ka­nı­nın ol­du­ğu müt­ləq ola­raq mü­əy­yən edil­miş­dir (Gü­nəş­də ya­ra­nan qa­sır­ğa, tu­fan, kü­lək­lər və s. tə­bii pro­ses­lər za­ma­nı). Və bu da el­mi şə­kil­də konkret ola­raq sü­but edir ki, hə­lə on min il­lər ön­cə əc­dad­la­rı­mı­za bu bil­gi­lər mə­lum ol­muş­dur. Bu­nu min il­lər ön­cə Zər­düştlə­rin, son­ra­dan bə­zi dər­viş­lə­rin ney alə­tin­də Gü­nəş tan­rı üçün ifa et­dik­lə­ri Si­ma (Su­ma, Amu­su - Su­ma B.H.), "mu­ğa­mı­nın" mu­si­qi səs tər­zi də bir da­ha təs­diq­lə­yir.

Bu­ra­dan be­lə bir mən­ti­qi nə­ti­cə­yə gəl­mək olar ki, həf­tə­nin han­sı­sa bir gü­nün­də (DU­US gü­nün­də) in­san­lar su ət­ra­fı­na top­la­şıb gü­nə­şin su­da­kı ək­sin­də on­la­ra mə­lum olan "gü­nəş sə­si­nə" iba­dət mə­ra­si­mi ke­çi­rir­miş­lər və bu gü­nə də DU­US adı ve­rib­lər­miş.

 O ki, qal­dı US - SU ifa­də­sin­də küt­lə, xalq, iç­mə­li su mə­na­la­rı­na, o cüm­lə­dən də UL - LU (mə­na­sı qır­mı­zı - lal od de­mək­dir) və bu ifa­də­nin Us ifa­də­si ilə bir­ləş­mə­sin­dən əmə­lə glən ULUS  an­la­yı­şı­ı­na; bu bir­ləş­mə­də bu ifa­də qə­dim­li­yə işa­rə olu­na­raq, qə­dim əc­dad­la­rı­mı­za aid olan - bu gün­kü Ulu­la­rı­mız, Ulus­la­rı­mız an­la­yı­şı­nın il­kin va­ri­an­tı­nı təq­dim edir.

Di­gər tə­rəf­dən US - SU ifa­də­si­nin bu­gün­kü xalq, küt­lə və iç­mə­li su an­la­yı­şı­na çev­ril­mə­si­nə gəl­dik­də isə, bu, bö­yük za­man kə­si­yin­də baş ve­rən bir pro­se­sin məh­su­lu­dur ki, xal­qın, küt­lə­nin Su us­tu­nə iba­də­tə yı­ğıl­dı­ğı an­la­rın gö­rün­tü­sün­dən, şək­li for­ma­sın­dan gö­tü­rü­lüb ifa­də olu­nan, yə­ni il­kin adın, möv­cud məq­səd­dən, mü­əy­yən qə­dər hə­qi­qi ma­hiy­yət­dən uzaq­laş­dı­rı­la­raq, gö­rün­tü yad­da­şı­nın ita­ə­ti­nə sa­lın­ma­sı­dır.

Da­ha də­qiq de­səm, il­kin əsas ma­hiy­yət­dən za­man-za­man kə­nar­la­şa­raq, gö­rün­tü - şək­li ma­hiy­yə­tə meyl et­mə pro­se­si­nin məh­su­lu­du­rE Mə­sə­lən, in­di su ad­lan­dır­dı­ğı­mız iç­mə­li qi­da məh­su­lu­nu, ta qə­dim­lər­də bi­zim­dil­li­lə­rin ək­sər tay­fa­la­rı əra­zi­lə­rin­dən, mə­i­şət­lə­rin­dən as­lı ola­raq AK (UK) - AQ(UQ), KU(QU) - QU (UQ) və s. ad­lar­la ifa­də et­miş­lə­rE

Dü­şü­nü­rəm ki, da­ha baş­qa iza­ha eh­ti­yac yox­dur.

4. Tek gün

Ta­ri­xi mən­bə­lər təs­diq edir ki, hə­lə ən azı 5 min il bun­dan ön­cə türk mən­şə­li xalqla­rın di­lin­də tək (tek - va­hid, bir) sö­zü in­di­ki an­la­yış­da çox ge­niş for­ma­da iş­lə­nir­miş.

Mə­sə­lən, qeyd olu­nan dövrlər­də Fran­sa əra­zi­sin­dən ta­pıl­mış gil ta­baq üzə­rin­də­ki  ke­yik (ma­ral, ke­çi) şək­li­nin al­tın­da (bu şək­lin mə­na və ma­hiy­yə­ti ba­rə­də "Müd­rik­li­yin sə­la­hiy­yət zir­və­si" ki­ta­bım­da mə­lu­mat ver­mi­şəm) ya­zı­lan ya­zı (ya­rı­sı qı­rı­lıb düş­sə də) türk di­lin­də təx­mi­nən be­lə səs­lə­nir­di: "Atə­şə səc­də elə­yə­rək, tək tan­rı­ya ta­pın­dıq" - (he­sab edi­rəm ki, bu ifa­də mə­nim ya­naş­mam­da o döv­rün dil qu­ru­lu­şu­na gö­rə da­ha uy­ğun gə­lər­di: "Oda ka­fa en­dik, tis ka­pa­tık, tek ten­ge ta­pın­dıq"). Bu həm də onu gös­tə­rir ki, qə­dim türklər Av­ro­pa­da sa­kin olar­kən mü­a­sir av­ro­pa­lı­la­rın yer üzün­də heç iz-toz­la­rı da ol­ma­mış­dır.

Həf­tə gün­lə­rin­dən bi­ri­nə "tek (tək) gün" adı­nın ve­ril­mə­si­nə gəl­dik­də isə, he­sab edi­rəm ki, bu, qə­dim əc­dad­la­rı­mı­zın 20 gün­lük həf­tə təq­vi­min­dən 13 gün­lük və da­ha son­ra­lar isə 7 gün­lük həf­tə təq­vi­mi­nə keç­mə­lə­ri ilə əla­qə­dar ol­muş­dur.

Yə­ni bü­tün gün­lər (həm 13-də, həm də 7-də) "ax­şa­mı" və "gü­nü" ol­maq­la cüt-cüt he­sab­lan­dı­ğın­dan, yer­də qa­lan bir gü­nə "tek (tək)" adı ve­ril­miş­dir.

La­kin 7 gün­lük təq­vi­min qə­dim ad­la­rı­na nə­zər saldqda gö­rü­rük ki, bu fi­kir də özü­nü o qə­dər doğ­rultmur. Mə­sə­lən, "DU­US (duz)" və "San­ba (şən­bə)" gün­lə­ri hər bi­ri tək və müs­tə­qil­dir. Yə­ni bu gün­lə­rin "ax­şa­mı" qeyd olun­mur. Çox gü­man ki, bu­nun da o dövr üçün öz di­ni-fəl­sə­fi ma­hiy­yə­ti ol­muş­dur.

Ümu­miy­yət­lə isə, mə­nim qeyd et­di­yim həf­tə gün­lə­ri­ni bu gün­kü həf­tə gün­lə­ri­nin ye­rin­də yer­ləş­di­rib ad­lan­dır­saq, yə­qin ki, aşa­ğı­da­kı ki­mi sı­ra­la­nar:

Mü­a­sir 7 gün­lük həf­tə­nin I gü­nü - du­us; II gü­nü - çar­san­ba ax­şa­mı; III gü­nü - çar­san­ba; IV gü­nü - ad­na ax­şa­mı; V gü­nü - ad­na; VI  gü­nü - San­ba; VII gü­nü - tek və s. - ki­mi təq­dim olu­nar.

Ey­ni za­man­da, sı­ra­lan­ma­da bu ad­la­rın müm­kün yer­də­yiş­mə­si­ni də is­tis­na et­mi­rəm. Çün­ki o döv­rün - bu gün­lə­rin ad­lan­dı­rıl­ma­sı döv­rü­nün hər han­sı bir də­qiq ma­hiy­yə­ti­ni hə­lə­lik əl­də edə bil­mə­mi­şəm.

An­caq gö­rün­dü­yü ki­mi, bu gü­nün özün­də də "Car­san­ba" (ax­şa­mı da) və "San­ba" gün­lə­ri mü­əy­yən səs uğ­ra­ma­la­rı­na mə­ruz qal­sa­lar da öz ad­la­rı­nı qo­ru­yub sax­la­ya bil­miş­lər.

Ax­şam - ifa­də an­la­yı­şı­nı isə şərh et­dik­də be­lə bir mən­zə­rə ya­ra­nır; Ta qə­dim za­man­la­rın an­la­yı­şı ilə ya­naş­saq AK və KAM ol­maq­la iki ma­hiy­yə­ti özün­də eti­va edir. AK - bir­ləş­mə­sin­də ya­zı­nın əv­və­lin­də qeyd et­di­yim ki­mi lYa­ra­dan işıq tan­rı­nın pa­rıl­tı­sı" an­la­yı­şı­nı ifa­də edir. KAM ola­raq isə, "dü­şən işı­ğın (mil­lə­nən), ma­ya işı­ğın pa­rıl­tı­sı"  mə­na­sı­na gə­lir. AK­KAM (ax­şam) bir­ləş­mə­sin­də isə "Tan­rı­nın sal­dı­ğı işı­ğın ək­si­nin pa­rıl­tı­sı" mə­na­sı­nı ve­rir ki, bu da ax­şam­lar yan­dı­rı­lan işı­ğa (şa­ma) işa­rə­dir ki, bu da bu gün­kü ax­şam an­la­yı­şı ki­mi özü­nü təq­dim edir.

Za­man keç­dik­cə isə KAM (KAM - QAM; MAK - MAQ) ifa­də­si (xü­su­sən də K səs və işa­rə­si) səs uğ­ra­ma­la­rı­na mə­ruz qa­la­raq ŞAM (MAŞ) ki­mi ifa­də olun­muş­dur. La­kin il­kin mə­na və ma­hiy­yə­ti­nə nə­zər sal­saq, gö­rə­rik ki, mə­na­sı - KA, AK an­la­yı­şın­da Tan­rı­nın pa­rıl­tı­sı mə­na­sı­na gə­lir. Yə­ni bu gün ya­nar va­si­tə olan, işıq ve­rən "ŞAM". Tə­bii ki, bu o za­man be­lə şək­lə dü­şüb, bu səs­li söz­lə ifa­də olu­nur ki, bu­ra­ya M sə­si əla­və olu­na­raq ŞAM (KAM) for­ma­sı­na dü­şür. Yə­ni Ma­ya Tan­rı­dan  (Gü­nəş­dən) aşa­ğı dü­şən, sal­la­nan, mil­lə­nən işı­ğın yer­də­ki ək­si de­mək­dir. Fik­ri­min təs­di­qi üçün qə­dim əc­dad­la­rı­mı­zın Nil ça­yı sa­hil­lə­ri­nə gə­lib bö­yük SA­US (Sa­yıs) mə­də­niy­yə­ti­ni ya­rat­dıq­dan son­ra İşıq Tan­rı ilə Gü­nəş­lə bağ­lı bir çox mə­nə­vi-mə­də­ni an­la­yış­la­rı, o cüm­lə­dən də to­po­nim­lə­ri öz­lə­rin­dən son­ra­ya bu­rax­mış­lar. Da­ha də­qiq de­sək, yə­ni məhz bu an­la­yış­la (Kam, Şam) bağ­lı in­di­ki Su­ri­ya əra­zi­sin­də­ki Şam şə­hə­ri­ni mi­sal gös­tə­rə bi­lə­rəm. Bu öl­kə­nin ən qə­dim adı­nın isə, tə­bii ki, As­sur ol­ma­sı və in­di­ki Şam şə­hə­ri­nin il­kin adı­nın Kam ol­ma­sı ta­rix­dən heç də si­lin­mə­miş­dir.

Bu an­la­yı­şın (elə­cə də AS, UR, ümu­mi­lik­də ASUR - AS­SUR an­la­yış­la­rı­nın da) qa­ran­lıq­la əla­qə­lən­di­ril­mə­si­nin iza­hı­nı isə mən "müd­rik­li­yin sə­la­hiy­yət zir­və­si" ki­ta­bım­da ver­mi­şəm. Əsa­sı - KA­MAS (Qa­mas), KA­MAŞ, QU­MAŞ (Gü­maş), QU­NAŞ (Gü­naş - Gü­nəş) an­la­yı­şın­da təq­dim edil­mək­lə.

Bin­nət Hüm­bə­toğ­lu,
Təd­qi­qat­çı-jur­na­list, kul­tu­ro­loq