Aytəkin Kamranqızı: "Qadınların formalaşdırdıqları kişilər bu gün zorakılığa məruz qaldıqlarını hamıdan gizlədirlər"
Cəmiyyətimizdə kişilərin məişət zorakılığına məruz qalmaması fikri formalaşsa da, son statistik məlumatlar bunun əksini deyir. Statistikaya görə, bizim kişilər də yaşından asılı olmayaraq: ailə üzvləri, ya da həyat yoldaşı tərəfindən zorakılığa məruz qalırlar. Bu xəbər nə qədər inandırıcı görünməsə də açıqlanan statistika kişilərin zorakılığa məruz qaldığını deyir.
Məişət zorakılığı ilə bağlı məlumat bankına daxil olan məlumatların təhlilinə görə, ötən il yarım ərzində Azərbaycanda məişət zorakılığına məruz qalan insanların 85,5 faizi qadınlar, 14,5 faizi kişilər olub. Bunu "Trend"ə Ailə, Qadın və Uşaq Problemləri üzrə Dövlət Komitəsinin İnformasiya və analitik araşdırmalar şöbəsinin müdiri Elgün Səfərov deyib.
Məişət zorakılığı ilə bağlı məlumat bankının 2015-ci ildə yaradıldığını xatırladan E.Səfərov qeyd edib ki, həmin il banka 346, 2016-cı ilin I yarısında 184 fakt daxil edilib. Ümumilikdə banka daxil olan 530 məişət zorakılığı faktı təhlil olunub və müəyyən edilib ki, məişət zorakılığına məruz qalan kişilərin 9,2 faizi yetkinlik yaşına çatmayan oğlanlar, 3,2 faizi qocalar, 2,1 faizi isə 25-45 yaşlı kişilərdir: "Azərbaycanda fərqli yanaşmalar var ki, kişilər də fiziki zorakılığa məruz qalırlar? Lakin burada yalnız nikahda olan qadınla kişi arasındakı zorakılıqdan söhbət getmir. Ola bilər ki, kişiyə qarşı ailə üzvləri tərəfindən zorakılıq törədilsin. Ola da bilər ki, qohumluq münasibəti olmayan şəxslər birgə yaşayırlar, onların məişət şəraitləri birgədir və bu zəmində də zorakılıq törədilir".
Səfərovun dediyinə görə, kişilərə qarşı daha çox psixoloji zorakılıq törədilir: "Bu zorakılıq ailə üzvləri tərəfindən törədilə bilər - kişi kişiyə qarşı, qadın kişiyə qarşı və s. ola bilər. Fiziki zorakılıq isə daha çox kişilər tərəfindən qadınlara qarşı törədilir. Amma "qadınlar zorakılıq faktı törətmir" fikri də yanlışdır. Komitənin fəaliyyət göstərdiyi müddət ərzində elə qətl faktları olub ki, onlar qadınlar tərəfindən kişilərə qarşı törədilib".
Onun bildirdiyinə görə, Azərbaycanda fiziki zorakılığa məruz qalanlar arasında 25-34 yaşlı kişilərin sayı çox azdır. Bu yaşda olan kişilər əsasən psixoloji zorakılığa məruz qalanlardır.
Kişilərin məişət zorakılığına məruz qalması barədə fikir bildirən sosioloq Aytəkin Kamranqızı bizimlə söhbətində bildirdi ki, kişilərin psixoloji zorakılığa məruz qalmasının səbəbi təkcə maddiyyatla bağlı deyil: "Əvvəlki dövrdəki Azərbaycan kişiləri ilə indikilərin fərqlənməsinin, indi kişilərimizin məişət zəminində zorakılığa daha çox məruz qalmasının səbəbləri müxtəlifdir. Müasir kişinin tərbiyəsində qadının dominantlığı daha çoxdur, nəinki kişilərin. Müasir həyat kişinin yaşamaq üçün səhərdən axşama kimi dayanmadan işləməsini tələb edir. Nəticədə oğlan uşaqları atalarını az görürlər, üstəlik, bağçaya, məktəbə gedəndə də müəllimlərinin qadın olması öz təsirini göstərir. Bu da bizim cəmiyyətin öyrəşdiyi ənənəvi kişi obrazı ilə bağlı təsəvvürlərin zəif olmasına gətirib çıxarır. Belə oğlanlar ailə quranda qadının dominantlığına şərait yaradırlar. Gözünü açıb bağçada, məktəbdə qadın görən uşaqlarda istər-istəməz şüur altında belə bir fikir formalaşır ki, qadın həmişə dominant olmalıdır. Bundan başqa, indiki kişilərin formalaşma prosesi əvvəlki kişilərin formalaşma prosesi ilə eyni deyil. Əvvəllər əsgər gedən oğlan uşaqları aylarla, hətta illərlə ana, qadın üzü görmürdülər. Amma bu gün hərbi xidmətə gedən əsgərlərin anaları, bacıları ayda bir dəfə, hətta ayda bir neçə dəfə ona dəyməyə gedirlər. Deyə bilmərik, bu hal yaxşıdır, ya pisdir. Sadəcə, düşünürəm ki, müasir kişi obrazının dəyişmə səbəbləri arasında bunlar var. Xüsusilə Qarabağ müharibəsi dövründə formalaşmış ailələrdə dünyaya gələn uşaqların tərbiyəsində ata, kişi obrazı demək olar, rol oynamayıb. Kişilərin yarısı müharibədə idi, bəziləri şəhid olmuşdu, bəziləri həmin dövrlərdə iqtisadi çətinliklərdən dolayı xarici ölkələrə üz tutmuşdular. Beləliklə, ailələrdə müasir kişiləri hardasa qadın formalaşdırırdı".
Həmsöhbətimizin sözlərinə görə, qadınların formalaşdırdıqları kişilər bu gün zorakılığa məruz qaldıqlarını hamıdan gizlədirlər: "Qadınlar zorakılığa məruz qalmalarını rahatlıqla dilə gətirə, hətta polisə zəng edə, hüquqlarının müdafiə olunmasını tələb edə bilirlər. Amma kişilər üçün bu, çox çətindir. Cəmiyyətdə oturuşmuş, şablonlaşmış düşüncə var. Buna görə də kişilər xanımları tərəfindən şiddətə məruz qaldıqlarını deyə bilməzlər. Onlar etirazlarını başqa bir formada izhar edirlər. Məsələn, evdən, ailədən uzaqlaşmağa başlayır, ailə ilə çox az vaxt keçirir, yaxud içkiyə qurşanırlar".
Günel CƏLİLOVA
