Naxçıvan Muxtar Respublikasının Culfa rayonu ərazisində yerləşən Darıdağ Arsenli Su Müalicəxanasının xidmətlərindən istifadə edən yerli və xarici ölkə vətəndaşların sayı artıb. Cari ilin on bir ayı ərzində müalicəxanaya 4 min 338 nəfər xəstə müraciət edib ki, onlardan 446 nəfəri Türkiyə, İran, Rusiya, Gürcüstan və Qazaxıstan vətəndaşlarıdır. Keçən ilə nisbətən bu il müalicəxanaya gələn xəstələrin sayı 7% artmışdır.
NAXCİVANXEBERLERİ.COM xəbər verir ki, mineral su bulaqlarının rəngarəngliyinə görə Naxçıvan Muxtar Respublikası dünyanın ən diqqətəlayiq bölgələrindəndir. Bu bulaqların suyundan müalicə məqsədi ilə də istifadə edilir. Belə qəbildən olan sulardan biri el arasında "Şorsu" kimi tanınan Darı dağın arsenli (mərgümüş) suyudur. Darıdağ Arsenli Su Müalicəxanası Culfa şəhərindən 8-9 kilometr şimal-şərqdə, dəniz səviyyəsindən 800-900 metr hündürlükdə yaradılıb. Naxçıvan-Ordubad magistralından müalicəxanayadək olan avtomobil yolu asfalt-beton örtük salınmaqla yenidən qurulub, burada yeni bina tikilib, müalicə olunanların istirahəti üçün hərtərəfli şərait yaradılıb.
İnsan orqanizmində elə bir toxuma, üzv və sistem yoxdur ki, bu su ona müalicəvi təsir göstərməklə iş qabiliyyətinin bərpasına səbəb olmasın. Darıdağ suyu qanyaradıcı xüsusiyyətə malikdir, qan dövranı üzvlərinin fəaliyyətinə müsbət təsir edərək periferik qanın morfoloji tərkibini yaxşılaşdırır – leykositlərin faqositoz qabiliyyətini artırır, qanazlığını aradan qaldırır. Daxili ifrazat sistemini fəallaşdırır, vegetativ sinir fəaliyyətini gücləndirməklə mədə, qaraciyər, böyrək və ürək əzələsində mübadiləni sürətləndirərək onların funksional vəziyyətini normallaşdırır. Bu xüsusiyyətlərinə görə Darıdağ suyu mədə, öd kisəsi, qaraciyər və vegetativ sinir sistemi ilə əlaqəli başqa xəstəliklərin müalicəsində də geniş tətbiq edilir.
Darıdağ Arsenli Su Müalicəxanasının xidmətlərindən istifadə edən yerli və xarici ölkə vətəndaşların sayı artıb - Foto-Video
Bu mövzuda material hazırlamaq məqsədilə bu suyun mənbəyinə yollandıq. Bizi Darıdağ Arsenal Su Müalicəxanasının direktoru Zəfər Məmmədov qarşıladı. Onunla söhbətdən məlum oldu ki, yerli əhali tərəfindən "şəfa suyu" adlandırılan bu mineral suyun əsasında 1978-ci ildən fəaliyyətə başlayan Darıdağ Arsenli Su Müalicəxanası 2005-ci ildə müasir tələblərə uyğun yenidən qurularaq istifadəyə verilib. 30 ildir ki, bu müəssisədə çalışdığını vurğulayan həmsöhbətimiz sözlərini belə davam etdirdi: "İndiki şəraitlə 20 il öncəki şəraitimiz arasında o qədər fərq var ki... Rayon mərkəzindən bir az aralıda yerləşməyimizə baxmayaraq, həm xəstələr, həm də işçilər üçün gözəl şərait yaradılıb. Hazırda iki korpusumuz (biri qadınlar, o biri də kişilər üçün) fəaliyyət göstərir. Burada saatda 30-35 xəstə eyni vaxtda müvafiq vannalar qəbul edə bilirlər. Burada Darıdağ arsenli mineral suyu ilə müxtəlif ürək-damar sistemi xəstəlikləri, dayaq-hərəkət orqanları, periferik əsəb sistemi, dəri, ginekoloji, anemiya, yel və sair xəstəliklər müalicə olunur ". Onun sözlərinə görə, ilk zamanlar bu ərazidə bir neçə mexaniki quyu fəaliyət göstərib, hazırda isə onlardan biri işlək vəziyyətdədir.
Darıdağ suyundan hələ qədim zamanlardan kustar şəkildə sümük-oynaq, əzələ sistemi xəstəliklərində, dermotit, o cümlədən “duzlaşma” adlanan patologiyalar və onun müxtəlif fəsadlarında geniş istifadə edildiyini bildirən müəssisə direktoru onu da qeyd etdi ki, müayinə otaqları və qapalı hovuzlardan ibarət olan müalicəxanada xəstələrin müayinəsi, müalicəsi və istirahəti üçün hərtərəfli şərait yaradılıb. Həkim və müayinə otaqları yeni mebel dəstləri ilə təchiz edilib, hovuzlarda döşəməyə mərmər plitələr düzülüb, havalandırma və işıqlandırma sistemləri quraşdırılıb. Müalicəxanada sanitar-gigiyenik qaydalara ciddi əməl olunur, hovuzların vaxtında təmizlənməsi diqqət mərkəzində saxlanılır.
“Müalicəxanada müalicə vannası almaq istəyən xəstələr həkim tərəfindən müəyyən olunur. Vanna qəbulundan öncə onların arterial təzyiqi ölçülür. Əgər xəstədə arterial təzyiq aşağı olarsa, yəni ürək çatışmazlığı aşkar olunarsa, həmin xəstənin arsenli vanna qəbuluna icazə verilmir. Həmçinin suyun tərkibində ağır metallar olduğundan müalicə müddəti gündə 10-15 dəqiqə olmaqla uzaqbaşı 2 həftədir"-deyən həmsöhbətimin sözlərinə görə, bu arsenli suyun daxilə qəbulu qanda dəmirin miqdarını artırır, mədənin fəaliyyətini aktivləşdirir, maddələr mübadiləsini yaxşılaşdırır. Digər tərəfdən, arsenli preparatlardan fərqli olaraq, Darıdağ arsenli suyunun müalicəvi təsiri suyun qəbulu kəsildikdən sonra xeyli müddət davam etdiyi təcrübələrlə təsdiqlənib.
Darıdağ Arsenli Su Müalicəxanasının direktoru Zəfər Məmmədov məlumat verib ki, 32 kəşfiyyat quyusundan və 5 bulaqdan ibarət olan arsenli su bir çox xəstəliklərin müalicəsində mühüm rola malikdir. Darıdağ suyu karbonqazlı, mərgümüşlü, yüksək minerallaşdırılmış xlorlu-hidrokarbonatlı-natriumludur. Onunla söhbət zamanı bu suyun ölkəmizin başqa bölgələrində analoqu olub-olmadığını soruşduqda isə belə dedi: "Ölkəmizdəki, eləcə də dünyadakı arsenli suları araşdırmışam, ancaq belə optimal arsenli suya rast gəlməmişəm. Məsələn, İtaliyanın Rençeko arsenli mineral suyunun tərkibində arsenin miqdarı çoxdur, onun tərkibində qələvilər istənilən səviyyədə olmadığı üçün orqanizmə kifayət qədər sorulmur və lazımi müalicə effekti alınmır. Fransanın Lya-Burbul mənbəyinin tərkibinə gəldikdə isə, o suda arsenin miqdarı çox aşağıdır".
Həmsöhbətim onu da bildirdi ki, gələcəkdə bu sudan daha səmərəli istifadə etmək məqsədi ilə burada daha böyük və müasir sanatoriyanın tikilməsinə ehtiyaç var. Bu məsələ ilə əlaqədar müvafiq qurumlarla məsləhətləşmələr aparılır.
Bu termal su yerin 1080 metr dərinliyindən boru vasitəsilə öz yüksək təbii təzyiqi ilə çıxır. Suyun saatlıq debiti 300-400 min m3 arasındadır. Termal suyunun mənbədəki istiliyi 520 C-dir. Ancaq xəstələrin vanna qəbul etdiyi şəraitdə bu göstərici 39-410 C arasında dəyişir. Kimyəvi tərkibinə gəldikdə, bu mineral su karbonatlı (həll olmuş CO2 0,6-1,0 q/l), hidrokorbanatlı-xloridli (HCO3 29-31% ekv., 62-65 % ekv.), natriumlu (88-93 % ekv), yüksək minerallıdır (17-21 q/l). Bu suda mineral suların tipini müəyyən edən xlorid və hidrokarbonatlarla yanaşı, 6,18 ekv % sulfatlar da vardır. Suda həll olmuş CO2 qazı ilə yanaşı, sərbəst karbon qazı da xeyli miqdardadır. Qeyd edək ki, Darıdağın arsenli suyunun kompleks emalı prosesində karbon qazının hər iki forması sərbəstləşir. Yaxınlıqda istifadəyə verilmiş Darıdağ Karbonqazı Zavodunda bu termal suyun xammalı hesabına sutkada 4 ton karbon qazı istehsal edilir. Bu da öz növbəsində muxtar respublikada fəaliyyət göstərən mineral zavodların belə qaza olan ehtiyacını tam ödəyir.
Darıdağ suyunun maddələr mübadiləsinə təsirini öyrənən bir çox alimlər onun mübadilə pozğunluğundan yaranan artritlərə müalicəvi təsirini sübuta yetiriblər. Suyun təsirindən yaraların çirkdən tez təmizlənməsini, çətin sağalan yaraların qısa müddətə, həm də çapıqsız sağalmasını həkimlər onun antiseptik, faqositar və bakteriosit xüsusiyyəti ilə əlaqələndirirlər. Müəyyən edilib ki, mərgümüşün litium, brom, maqnezium, radioaktiv elementlər və başqa əhəmiyyətli maddələrlə müştərək təsiri maddələr mübadiləsinin bərpasına, periferik sinir sisteminin fəallaşmasına müsbət təsir göstərir.
