Azərbaycanda ədəbi dilin normalarını pozanlara qarşı pul cəriməsinin tətbiq olunması təklif olunur. Bunu Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının müxbir üzvü, Nəsimi adına Dilçilik İnstitutunun direktoru, professor Möhsün Nağısoylu media nümayəndələrinə açıqlamasında deyib.
Onun sözlərinə görə, bir sıra ölkələrdə, xüsusilə Baltikyanı ölkələrdə dövlət dilinin normalarını pozanlara qarşı inzibati qaydada cəza tədbirləri tətbiq olunur: "Yəni ədəbi dilin normalarını pozanlara qarşı maddi, yəni pul ödəmə cəzası tətbiq edilir. Tutaq ki, kimsə çimərlik əvəzinə "plyaj" deyirsə, "tıxac" əvəzinə "probka" deyirsə, onlar pulla cərimələnir. Azərbaycanda da bunu kiçik məbləğdə pul cəriməsindən başlamaq olar. Yol hərəkəti qaydalarını pozanlara qarşı cəza tədbirləri görülür və bu tədbirlər effektiv nəticəsini verir. Ədəbi dilin normalarını pozanlara qarşı inzibati cəzanın tətbiqi ilə bağlı irəli sürdüyümüz təklif AMEA-nın rəhbərliyi tərəfindən bəyənilib. Amma bunun mexanizmini hazırlamaq lazımdır. Belə bir qanunun tətbiq olunması ilə bağlı müvafiq orqanlar qarşısında vəsatət qaldırıla bilər".
Ədəbi dilin normalarının pozulması hallarının qarşısının alınması üçün institutun monitorinq şöbəsi tərəfindən daim monitorinqlərin keçirildiyini deyən M.Nağısoylu qeyd edib ki, belə halların olmaması üçün yalnız Bakıda deyil, digər rayon və şəhərlərdə də afişa, reklamlarla məşğul olan idarələrlə, hətta Səhiyyə Nazirliyi ilə (dərmanların içliklərinin hazırlanması ilə bağlı) müqavilə bağlamaq istəyirlər: "Bu tədbirləri həyata kerçirmək istəyirik ki, ədəbi dilin normalarının pozulması hallarının qarşısı alınsın. Ədəbi dilin normalarını gözləmək hamımızın vəzifəsidir. Bu yalnız Dilçilik İnstitutunun işi deyil".
Məsələ ilə bağlı fikir bildirən filologiya elmləri doktoru, professor, dilçi alim Buludxan Xəlilov "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında qeyd etdi ki, dil normalarını qorumaq hər bir vətəndaşın borcudur: "Amma dil elə bir sahədir ki, insanlar bütün həyatı boyu ondan istifadə edir. Bəli, bir sıra xarici ölkələrdə dil müfəttişləri var. Dil müfəttişlərinin işi əsasən küçə, bazar və ya reklam olunan digər yerlərdə dil qaydalarına necə əməl olunmasını araşdırmaqdır. Dil müfəttişi aşkar etsə ki, hansısa şirkət dil qaydalarına əməl etməyib, o zaman həmin şirkət qanun çərçivəsində cərimələnir".
Həmsöhbətimiz hesab edir ki, dilin tətbiqi işini təkmilləşdirmək üçün dil müfəttişləri olmalıdır: "Öncə dil qaydalarına necə əməl olunmasını yoxlayan qurum müəyyənləşməlidir. Həmin qurum bu işə necə nəzarət edəcəyini açıqlamalıdır".
B.Xəlilovun sözlərinə görə, dil müfəttişlərinin olması vacibdir. Necə ki, yollarda polis müfəttişi olur, sürücü hər hansı bir nəqliyyat vasitəsini düzgün sürə bilməyəndə onu cərimələyirlər: "Dil sahəsinə də nəzarət tətbiq olunmalıdır. Dil müfəttişləri ayrı-ayrı fərdlərin dili üzərində nəzarət aparmamalıdır, radio, televiziya və yazılı medianın üzərində nəzarət qurulmalıdır. Yaxşı olar ki, dil müfəttişləri ilk öncə radio və televiziya sahəsinə diqqət yetirsin. Dil müfəttişi, həmçinin, küçə, meydan, bazar, dükan və digər iaşə obyektlərinin reklam dilinə nəzarət etməlidir. Bundan başlamaqla dil sahəsində müəyyən sistem yaratmaq olar".
Günel CƏLİLOVA
