Məlum olduğu kimi, iyulun 4-də Xəzər dənizində 5,7 bal gücündə zəlzələ baş verib. Yeraltı təkanların episentri Xaçmaz rayonundan 80 kilometr şimal-şərqdə, ocağı isə 20 kilometr dərinlikdə yerləşib. Zəlzələ Azərbaycanın şimal-şərq rayonlarında, eləcə də Abşeron yarımadasında hiss olunub və əhali arasında təşviş doğurub. Bəzi şəxslər gecəni küçədə keçirib.
Xəzər dənizində baş vermiş zəlzələ Qazaxıstanın qərbində yerləşən Aktau liman şəhərində də hiss olunub. Qazaxıstanlı seysmoloqların məlumatına görə, yeraltı təkanlar Aktauda 2-3 bal gücündə hiss olunub.
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyası nəzdində Respublika Seysmoloji Xidmət Mərkəzinin baş direktoru Qurban Yetirmişli qeyd edir ki, zəlzələ dərində olduğuna görə şimal zonalarında və Bakı və Abşeron yarımadasının müəyyən yerlərində hiss olunub. 10 saniyə davam edib və heç bir fəsad və dağıntı olmayıb: "Zəlzələdən sonra afterşoklar qeydə alınır ki, onların da əsas zəlzələdən güclü olması mümkün deyil. Çünki əsas güc əsas enerji ilk təkanda ayrılır. Odur ki, əhalini sosial şəbəkələrdə yayılan məlumatlara inanmamağa, rəsmi qurumların məlumatlarına istinad etməyə səsləyirik". Baş verən hadisə Bakıdakı tikililərin zəlzələyə dayanıqlılığı məsələsini yenə aktuallaşdırıb. Qurban Yetirmişli qeyd edir ki, ölkəmizdə binalar tikilərkən 8 ballıq zəlzələyə davamlılığı da nəzərə alınır. Onun sözlərinə görə, layihələr buna əsasən hazırlanır. Baş direktor, bununla yanaşı, ölkəmizin zəlzələ zonasında yerləşdiyini xatırladıb və nə vaxtsa yenidən yeraltı təkanların baş verə biləcəyini söyləyib. Onu da qeyd edək ki, Azərbaycanın çox böyük hissəsi 8 ballıq, 20 faizdən bir qədər çox bölümü 9 ballıq zəlzələ zonasında yerləşir. Fövqəladə Hallar Nazirliyinin Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyinin açıqlamasına görə, seysmik tələblər ölkə ərazisində ilk dəfə 1960-cı illərin əvvəllərində formalaşdırılıb və 7 ballıq zəlzələyə davamlılıq tələbi qarşıya qoyulub. Belə tələblərə uyğun binaların tikintisi də məhz həmin tarixdən başlanır. Beləliklə, o tarixədək tikilən binalarla bağlı seysmik tələblər olmayıb. 1980-ci illərdə tələblər 1 bal da artırılaraq, 8 bala çatdırılıb. Nəhayət, 2010-cu ildə seysmik ərazilərdə inşaat sahəsində Azərbaycan Respublikasının milli tikinti normaları yaradılıb. Bu, Dövlət Tikinti Normaları “Seysmik Rayonlarda Tikinti” adlanır. Rəsmi açıqlamaya görə, yeni tikinti normaları sovet dövründən qalmış normalarla müqayisədə layihəçilər və inşaatçılar qarşısında 30 faizdən çox daha sərt tələblər ortaya qoyur. 2013-cü ildə isə ölkədə “Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi” Milli Məclisdə qəbul olunub. Bu sənədlər əsasında layihələndirmə, tikintiyə icazə və tikintinin gedişinə nəzarət icraatları gerçəkləşdirilir. Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyinin nümayəndəsi Elxan Əsədov bildirib ki, 2013-cü ildən bəri sözügedən nəzarət daha sərt formada aparılır: “Son 15 il üçün deyə bilərəm ki, tikinti keyfiyyəti çox yüksək səviyyədədir və Azərbaycan ərazisində baş verə biləcək istənilən zəlzələyə davamlıdır”. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, ölkədə yaşı 15-i ötən binaların sayı daha çoxdur. Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyinin nümayəndəsi bildirib ki, 2010-cu ilə qədər ölkə ərazisində 39 metrədək bağlantılı dəmir-beton karkas binaların inşasına icazə verilib. Yeni normalar hazırlanandan sonra artıq 58 metr hündürlündə bina tikmək olar.
Bu gün Azərbaycanda metal konstruksiyalar işlətməklə, hətta 75 metr və daha hündür binaların inşası mümkündür. Hər şey norma və qaydalar çərçivəsindədirsə, texniki baxımdan burada heç bir əngəl yoxdur. Ancaq nəzərə almaq lazımdır ki, ölkədə, içərisində yaşayış olsa da, istismara qəbul aktı verilməyən binalar da var. Onlar standartlara cavab vermir. Rəsmi açıqlamaya görə, indiyədək 500 belə bina və ya kompleks olub. Bu komplekslərin hər birində 10-dək bina tikilib. Hazırda istismara qəbul aktı verilməmiş 67 bina var. Dövlət Agentliyinin nümayəndəsi bildirib ki, digər binalar çatışmazlıqları sonradan aradan qaldırdığından, onlara istismara qəbul aktı verilib. Dövlət qurumu həmin 67 binada qüsurların niyə aradan qaldırılmadığını da açılqayaraq bildirib ki, o binaları tikən şəxslərin bəziləri bu gün həyatda yoxdur, bəziləri də müxtəlif cinayət əməllərinə görə məhkum edilib. “Azadlıq” radiosu bildirir ki, butün belə binalar, o cümlədən qüsurların aradan qaldırılması üçün xərclər barədə bilgilər yuxarı orqanlara təqdim edilib. Yəqin ki, gələcəkdə həmin 67 bina barədə də bəlli addımlar atılacaq. Tikintidə Təhlükəsizliyə Nəzarət Dövlət Agentliyinin açıqlamasına görə, binalarda ən böyük problemlərdən biri sonradan sakin və mülkiyyətçilərin icazəsiz apardığı müdaxilə və dəyişikliklərdir. Elxan Əsədov bildirib ki, bu gün Bakıda və ölkə ərazisində 1970-ci illərdə tikilmiş iribloklu, beton binaların panellərinin dağıdılaraq otaqların genişləndirilməsi, yaxud zirzəmi hissəsində bünövrənin dağıdılaraq qapılar açılması, mənzilin planını dəyişdirmək üçün müəyyən konstruksiyaların sökülməsi kimi hallarla qarşılaşırıq. Dövlət Agentliyinin nümayəndəsi bunu da diqqətə çatdırıb ki, Bakının bir neçə yerində zəlzələdən sonra (2000-ci ildəki zəlzələni nəzərdə tutur) yaranmış qırılmalar var və indi həmin ərazilərdə tikinti aparılmır. Məsələn, belə vəziyyət Nərimanov prospektinə paralel olan Abdulla Şaiq küçəsində var. Həmin ərazidə sovet dövründən və ondan əvvəlki illərdən qalan köhnə birmərtəbəli evlər sökülür və yerində park salınır. Ekspertlər Bakıda şəhərsalma standartlarına əməl edilmədiyini vurğulayırlar. Binaların bir-birinə təhlükə yaradacaq qədər yaxın tikilməsi, səkilərin olmaması problemlərin yalnız bəzisidir. Problem sayılan digər bir məsələ də yarımçıq tikililərdir. Bəzi hallarda maliyyə, qərarsızlıq və digər problemlər üzündən binaların tikintisinə ara verilir və bu, həmin binaların istər içəridən, istərsə bayırdan aşınmasına yol açır. O biri yandan, paytaxtda istismar müddəti bitən binalar da təhlükə qaynağıdır. 2016-cı ildən bəri belə binaların bir bölümü sökülsə də, bu tip binalar hələ də qalmaqdadır. Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin balansında 11 min çoxmənzilli yaşayış binası var. Həmin binalardan 108-i istismara tam yararsız durumdadır. Onların yararsız olması və insanların köçürülməsi barədə Fövqəladə Hallar Nazirliyinin rəyi də mövcuddur. Bir məqamı da qeyd edək ki, Azərbaycanda baş vermiş sonuncu zəlzələ insanların bina evlərindən həyət evlərinə axın etməsinə səbəb olub. Əmlak bazarı üzrə ekspert Ramil Qasımzadə deyir ki, zəlzələdən sonra çoxmənzilli binalarda mənzil almaq istəyənlər tərəddüd edə bilər: “Hesab etmirəm ki, hər hansı dəyişiklik olsun. Lakin heç bir dağıntı və fəsadın olmaması bina evlərinin qiymətlərinin azalmasına imkan verməyəcək. Çoxmənzilli binalarda mənzil almaq istəyənlər tərəddüd edə bilər, lakin 10 gün - 1 ay sonra bu fikirlərindən vaz keçəcəklər. Ümumiyyətlə, həyət evlərinə tələbat bina evlərinə tələbatdan azdır”.
Samirə SƏFƏROVA
