Azərbaycanda son illər, demək olar ki, hər yeni tədris ilində məktəblərə yeni nəşr edilən dərsliklər paylayırlar. Bilirik ki, Azərbaycanda orta ümumtəhsil məktəbləri üçün dərsliklər dövlət vəsaiti hesabına nəşr edilib pulsuz olaraq məktəblərə paylanır. Əlbəttə, dövlətimizin təhsilə verdiyi önəm, göstərdiyi diqqət-qayğı təqdirəlayiqdir.
Amma çox təəssüf ki, dövlətin humanistliyindən, qayğısından sui-istifadə edən işbazlar, tender oyunçuları da az deyil. Belə ki, hər il dövlətin pulunun “dərsliklərin yenidən təkmilləşdirilməsi” adı ilə havaya sovrulmasının şahidi oluruq. Hər yeni tədris ilində dərsliklər yenidən çap edilsə də, onların məzmununda, demək olar ki, heç bir dəyişiklik edilmir, bəlkə haradasa müəyyən mətnlər, hekayələrin müəllifləri dəyişir. Tarix dərsliyi istisna olmaqla, başqa fənlərə aid olan dərsliklərin hər il yenidən çap edilməsinə ehtiyac olmadığını deyən bəzi mütəxəssislər hesab edirlər ki, ölkədə, dünyada baş verən mühüm hadisələr tarix dərsliklərində öz əksini tapmalıdır, amma o biri sahələrdə dərsliklərdə ifadə olunacaq elə bir mühüm yeniliklər olmur. Mütəxəssislərin fikrincə, məzmununa heç bir dəyişiklik edilmədən dərsliklərin təkrar nəşr edilməsi israfçılıqdan başqa bir şey deyil. Ekspertlərin sözlərinə görə, tarix dərsliklərində dəyişikliklər zəruridir, amma riyaziyyat, fizika, kimya və başqa sahələrdə elə bir proses baş vermir ki, onun üçün dərsliklərin yenidən çapı zəruri olsun. Yeni hazırlanan dərsliklər heç proqramı tam əhatə etmir, abituriyent, sagird imtahan zamanı başqa müəlliflərin hazırladığı vəsaitlərə üz tutur.
“Dərslik siyasəti vahid konsepsiya əsasında həyata keçirilməlidir”
Məsələyə münasibət bildirən tanınmış təhsil mütəxəssisi Kamran Əsədov bizimlə söhbətində qeyd etdi ki, dövlətin təhsil siyasətinin əsasını təşkil edən dərslik siyasəti bir çox halda naşılıqla həyata keçirilir. “Yazılan dərsliklər şagirdlərin yaş xüsusiyyətlərinə, psixologiyasına uyğun olmur, eyni zamanda, onların informasiya yükü şagirdlərimizin almalı olduğu informasiyadan daha çoxdur. Bir çox halda bu dərsliklər şagirdləri yorub bezdirir, əlavə vasitələrlə, proqramlarla tədris prosesinin yükünü aradan qaldırmağa çalışırlar. Hesab edirəm ki, bu problemlərin aradan qaldırılması üçün dərsliklər mütəxəssislər tərəfindən yazılmalıdır. Digər hallarda isə problem dərsliklərin nəzərdə tutulmuş müddətdən tez istifadədən çıxarılmasıdır. Yəni təhsil siyasəti haqqında qanuna görə, dərsliklər maksimum beş ildən bir dəyişməlidir, bu zaman dəyişiklik o halda baş verir ki, dərsliyin müəyyən hissəsi artıq istifadəyə yararsızdır, köhnəlib. Ümumiyyətlə, tədris ilində dərsliklər 10-15 faiz çap olunur. Bu da ona görə olur ki, dərsliklərin müəyyən qədəri zədələnir, korlanır, satış üçün nəzərdə tutulan hissə qurtarır, o zaman 10-15 faiz həcmində dərsliklər yenidən çap olunur. Amma çox təəssüflər olsun ki, bizim dərsliklərimiz ciddi dəyişikliyə ehtiyac olmadıqda da yenidən çap olunur. Bu, əsasən texniki və təbiət fənləridir ki, bəzən müəlliflər özlərinin hər hansı bir tədqiqat işini də bu kitablara əlavə edirlər.
Dərslikər ehtiyac olmadıqda belə tez-tez dövlət büdcəsi hesabına yenidən nəşr edilir. Burada dəyişiklik məzmun baxımından deyil, yalnız dizayn baxımından edilir. Burada məsələnin mahiyyəti bir çox halda neqativ faktlara gətirib çıxarır. Dövlət büdcəsindən eyni dərsliklərin təkrar nəşr edilməsi üçün kifayət qədər vəsait ayrılır, amma dərsliklərin məzmununda o qədər də ciddi dəyişikliklər olmur. Baxırsan ki, yeni çap olunan dərsliyin yenidən çapına ehtiyac yox idi, əvvəlki dərsliklə belə bu davam etdirilə bilərdi. Ancaq yararsız hala düşmüş dərsliklərin sayına uyğun olaraq, dərsliyin çapına ehtiyac var. Hər il böyük sayda dərslik çap olunur, bu da köhnə dərsliklərin istifadədən çıxarılmasına, invertara alınmasına gətirib çıxarıb”.
K.Əsədov deyir ki, dərsliklər korlana, cırıla bilər, lakin dərsliklər o saya uyğun, korlanmış dərsliklərin yerini dolduracaq sayda çap olunmalıdır. “Digər tərəfdən isə dövlət standartlarının, kurikulum standartlarının reallaşması bütün dərsliklərdə eynidir. Yəni xüsusən təbiət və texniki fənlərdə dövlət tərəfindən müəyyənləşdirilmiş kurikulumun tələbləri tam olaraq eynidir, burada heç bir dəyişiklik olmur. Amma biz görürük ki, hər bir müəllif özünün məhsulunu, beyninin təxəyyülünü dərsliklərə gətirir və tenderdə qalib gələn dərslik tam olaraq istifadəyə buraxılır. Bu zaman biz görürük ki, siniflər arasında dərsliklərin məzmunu baxımından fərqlər yaranır. Bu yaxşı hal deyil. Hesab edirəm ki, dərslik siyasəti vahid konsepsiya əsasında həyata keçirilməlidir, dərsliklərin mütəmadi olaraq kütləvi şəkildə belə dəyişdirilməsinə ehtiyac yoxdur” - deyə K.Əsədov vurğuladı.
İradə SARIYEVA
