Məlum olduğu kimi, Avropa Parlamenti Ermənistan mallarının idxal rüsumlarından iki il müddətinə müvəqqəti olaraq azad edilməsi qərarını təsdiqlədi. Bu hadisə Ermənistanın genişmiqyaslı liberallaşmasının üçüncü mərhələsinin başlanğıcı hesab olunur. Bəs, Ermənistanın liberallaşması nədir?
Bu, ticarət, viza tələbləri və biznes tənzimləmələrindəki maneələri aradan qaldırmaq üçün bir sıra tədbirlərdir. Çox vaxt bu, Avropa İttifaqı ilə yaxınlaşma və Ermənistanın iqtisadi məkanında Avropa şirkətlərinə güzəştli münasibətin təmin edilməsi kimi başa düşülür. Ermənistanda liberallaşmanın hansı mərhələlərdən ibarət olduğuna gəlincə, bunu belə ayırmaq olar. Liberallaşma əvvəllər qəbul edilmiş yol xəritəsinə uyğun olaraq addım-addım davam edən çoxmərhələli bir prosesdir. Birinci mərhələ: Ermənistan və Aİ arasında hərtərəfli və genişləndirilmiş tərəfdaşlıq haqqında çərçivə sazişinin imzalanması və onun Ermənistan və Aİ parlamentləri tərəfindən təsdiqlənməsi. İkinci mərhələ. Aİ-Ermənistan strateji tərəfdaşlıq gündəliyinin qəbul edilməsi: təhlükəsizlik və müdafiə sahəsində əməkdaşlığın gücləndirilməsi; sektoral əməkdaşlığın və tənzimləyici konvergensiyanın genişləndirilməsi. Üçüncü (cari) mərhələ. Müvəqqəti ticarət güzəştlərinin tətbiqi. Dördüncü mərhələ, Ermənistan Aİ-nin şərtlərini yerinə yetirərsə və tərəflər daimi rüsumsuz və vizasız rejim barədə razılığa gələrsə, başlayacaq.
Liberallaşdırmanın miqyası ilə bağlı üç əsas sahəni ayırd etmək olar: Ticarətin liberallaşdırılması. Malların rüsumsuz idxalı və ixracı bura daxildir. Bu proses bir neçə gün əvvəl başlayıb. Hazırda Ermənistanın Aİ-yə ixracının 80%-i bu güzəştdən yararlana bilər. Bunların 99%-i təzə meyvə, tərəvəz və bitkilərdir (həcminə görə Rusiyaya ixraca bərabərdir), eləcə də 91%-i içkilər və spirtli içkilərdir. Lakin qorunan coğrafi göstəricilər prinsipi tətbiq olunduğu üçün Ermənistan konyakı Aİ-də satılmayacaq. Həm də Ermənistandan idxal Avropa istehsalçılarına zərər verərsə, Aİ rüsumları bərpa edə bilər. Viza liberallaşdırılması. Bunun 2029-cu ildən tez baş verməyəcəyi gözlənilir. Ermənistan vətəndaşları Şengen ölkələrinə qısa müddətə vizasız daxil ola biləcəklər. Avropa Komissiyası dəqiq bir müddət açıqlamağın hələ tez olduğunu vurğulayır. Buna nail olmaq üçün Ermənistan biometrik sənədlərin təhlükəsizliyi, sərhəd idarəçiliyi, insan hüquqları və qanunsuz miqrasiya ilə mübarizə üzrə bir sıra tələblərə cavab verməlidir. Ölkə daxilində tənzimləmənin liberallaşdırılması. Bu, biznes qeydiyyatının sadələşdirilməsini, inzibati maneələrin azaldılmasını və dövlət satınalmaları və rəqabət qaydalarının daha şəffaf edilməsini nəzərdə tutur. Bu cür addımlar həm daxili inkişaf üçün, həm də Aİ ilə əməkdaşlığın dərinləşdirilməsi üçün ilkin şərt kimi zəruridir. Bəzi icazələrin ləğvi və ya elektron xidmətlərə keçid layihələrin başlanmasını sürətləndirir, lakin tənzimləyici orqanların şəffaf və korrupsiyasız fəaliyyət göstərməsini tələb edir, əks halda təsir əks təsir göstərəcək.
Ermənistan üçün əhəmiyyətli dividendlər vəd edən prosesin zahirən sadəliyinə baxmayaraq, onun həyata keçirilməsi İrəvanın yaxın gələcəkdə aradan qaldırmalı olduğu bir neçə vacib maneə ilə çətinləşir. Ermənistan ortaq gömrük qaydalarına malik Avrasiya İqtisadi Birliyinin üzvüdür. Əgər İrəvan Aİ ilə ticarəti həddindən artıq liberallaşdırarsa, bu, Ermənistandan tranzit keçən Avropa malları üçün digər AİB ölkələrinin bazarlarına risk yarada bilər. Buna görə də, istənilən təşviq müvəqqətidir və şərtlərə tabedir. 2026-cı ilin dekabr ayına qədər AİB Ermənistan üçün müqaviləni dayandırmağı nəzərdən keçirəcək və buna görə də Moskva İrəvanı AİB-dən mümkün çıxması ilə bağlı referendum keçirməyə məcbur edir. Ermənistanın mənşə qaydalarına riayət etməsi və istehsal olunan malların sanitariya nəzarəti, o cümlədən etiketlənməsi barədə bütün zəruri məlumatları təqdim etməsi vacibdir. Bu, Ermənistanda çətin bir vəziyyətdir. Maneələrin azaldılması yeni bazarlar açır, eyni zamanda yerli istehsalçıları rəqabətə qarşı həssas edir. Bu, xüsusilə kənd təsərrüfatı və yüngül sənaye üçün doğrudur. İrəvan bazarını Avropa mallarına açmalı, Aİ gömrüyü ilə əməkdaşlıq etməli və Aİ idxalına yeni məhdudiyyətlər tətbiq etmədən tədricən AİB qaydalarından uzaqlaşmalıdır.
Samirə SƏFƏROVA
