Akif Nəsirli: “Bu baş vermədiyi halda, 2027-ci ildə 2,7 faizlik artımın əldə edilməsi daha çətin görünə bilər”
Hökumət 2027-ci ildə ölkədə 141 milyard manatlıq ümumi daxili məhsul (ÜDM) istehsal olunacağını proqnozlaşdırır. Bu barədə Maliyyə Nazirliyinin gələn il üzrə makroiqtisadi göstəricilərində qeyd olunub. Gələn il ölkə iqtisadiyyatının 2.7 faiz böyüyəcəyi gözlənilir. Proqnoza əsasən, qeyri-neft-qaz sektorunda 4.4 faiz artım, neft-qaz sektorunda isə 1.8 faiz azalma nəzərdə tutulur.
Gələn il ölkə iqtisadiyyatının 2.7 faiz böyüyəcəyi ilə bağlı proqnoz iddialı deyilmi? İqtisadiyyatda bu qədər böyümənin olacağı nə dərəcədə realdır? Axı 2026-cı ildə iqtisadi artımın 3.5 faiz olacağını proqnozlaşdırsada, amma səkkiz ayın yekunlarına görə, bu göstərici cəmi 1.2 faiz təşkil edib. Halbuki bu il enerjidaşıyıcıların qiymətləri ciddi şəkildə artıb.
Sözügedən məsələyə aydınlıq gətirən iqtisadçı-ekspert Akif Nəsirli baki-xeber.com-a açıqlamasında bununla bağlı bir sıra məqamlara toxundu: “2027-ci il üçün 2,7 faizlik iqtisadi artım proqnozunu tamamilə qeyri-real hesab etmək olmaz, amma bu göstəricinin təmin edilməsi üçün əsas yük qeyri-neft-qaz sektorunun üzərinə düşəcək. Çünki hökumətin proqnozunda qeyri-neft-qaz sektorunda 4,4 faizlik artım, neft-qaz sektorunda isə 1,8 faizlik azalma nəzərdə tutulur. Deməli, ümumi iqtisadi artım əsasən tikinti, nəqliyyat, logistika, kənd təsərrüfatı, emal sənayesi və digər qeyri-neft sahələrində fəallığın yüksəlməsindən asılı olacaq. Burada əsas sual 2026-cı ilin nəticələridir. Əgər ilin ilk səkkiz ayında iqtisadi artım cəmi 1,2 faiz olubsa və ilin yekununda 3,5 faizlik artım hədəfinə çatmaq çətinləşibsə, 2027-ci ildə artım tempinin 2,7 faizə yüksəlməsi üçün iqtisadi fəallıq əhəmiyyətli dərəcədə sürətlənməlidir. Bu isə yalnız neft gəlirlərinin və enerji qiymətlərinin yüksək olması ilə təmin edilə bilməz. Əksinə, neft-qaz sektorunda azalmanın davam edəcəyi proqnozlaşdırılırsa, qeyri-neft sektorunda daha yüksək və davamlı artım əldə olunması vacibdir. Enerji qiymətlərinin artmasına baxmayaraq iqtisadi artımın zəif qalması da göstərir ki, Azərbaycan iqtisadiyyatının artım dinamikası təkcə neftin qiymətindən asılı deyil. İstehsalın genişlənməsi, investisiyaların artması, özəl sektorun fəallığı, ixrac imkanlarının genişlənməsi və daxili tələbin güclənməsi kimi amillər də mühüm rol oynayır. Buna görə 2027-ci il üçün 2,7 faizlik proqnoz daha çox qeyri-neft sektorunda nəzərdə tutulan 4,4 faizlik artımın reallaşmasından asılı görünür”.
A. Nəsirlinin fikrincə, əsas risk ondan ibarətdir ki, qeyri-neft sektorunda gözlənilən artım təmin olunmasa, neft-qaz sektorundakı 1,8 faizlik azalma ümumi iqtisadi artımı aşağı sala bilər: “Bu baxımdan 141 milyard manatlıq ÜDM proqnozunun reallaşması yalnız nominal göstəricilərdən deyil, real iqtisadi fəallığın nə qədər artacağından asılı olacaq. Sual belə formalaşdırıla bilər: 2026-cı ildə iqtisadi artımın proqnozlaşdırılan 3,5 faiz əvəzinə ilk səkkiz ayda cəmi 1,2 faiz olması fonunda 2027-ci ildə 2,7 faizlik artımın təmin edilməsi üçün hansı konkret iqtisadi sahələr və mexanizmlər əsas rol oynayacaq və hökumətin qeyri-neft-qaz sektorunda 4,4 faizlik artım proqnozu nə dərəcədə əsaslandırılmışdır? 2027-ci ildə 2,7 faizlik iqtisadi artım proqnozunu real hesab etmək olar, amma bu, kifayət qədər ciddi şərtlərin yerinə yetirilməsindən asılıdır. Əsas məsələ odur ki, neft-qaz sektorunda 1,8 faizlik azalma gözlənildiyi halda, qeyri-neft-qaz sektorunda 4,4 faizlik artım baş verməlidir. Yəni ümumi artımın əsas mənbəyi qeyri-neft iqtisadiyyatı olacaq. 2026-cı ilin ilk səkkiz ayında artımın cəmi 1,2 faiz olması isə 2027-ci il proqnozuna ehtiyatla yanaşmağa əsas verir. Çünki 2026-cı il üçün nəzərdə tutulan 3,5 faizlik artım hədəfinə çatmaq üçün ilin qalan aylarında iqtisadi fəallığın nəzərəçarpacaq dərəcədə sürətlənməsi lazımdır. Bu baş vermədiyi halda, 2027-ci ildə 2,7 faizlik artımın əldə edilməsi daha çətin görünə bilər. Digər tərəfdən, 2027-ci il proqnozu 2026-cı ilin nəticəsinin sadəcə davamı kimi qiymətləndirilməməlidir. Hökumət gələn il investisiyaların, tikinti və infrastruktur layihələrinin, nəqliyyat-logistika sektorunun, kənd təsərrüfatı və emal sənayesinin genişlənməsi hesabına qeyri-neft iqtisadiyyatında daha yüksək artım gözləyə bilər. Əgər bu sahələrdə real istehsal və xidmət həcmləri artarsa, 2,7 faizlik ümumi artım mümkündür.
Enerji qiymətlərinin yüksək olması da avtomatik olaraq yüksək iqtisadi artım demək deyil. Neftin bahalaşması daha çox dövlət gəlirlərinə və xarici ticarət göstəricilərinə müsbət təsir göstərə bilər, lakin bunun iqtisadiyyatın digər sahələrində istehsal artımına çevrilməsi üçün investisiya və daxili tələb kanalları işləməlidir. Ona görə də 2,7 faizlik göstəricini nə həddindən artıq iddialı, nə də avtomatik reallaşacaq proqnoz kimi qiymətləndirmək olar. Bu hədəfin reallaşmasının əsas şərti qeyri-neft-qaz sektorunda 4,4 faizlik artımın təmin edilməsidir. 2026-cı ildəki zəif dinamika isə göstərir ki, əsas risk məhz bu sektorun proqnozlaşdırılan sürətlə böyüyüb-böyüməyəcəyidir”.
Vidadi ORDAHALLI
