Rusiya ilə Ermənistan arasında siyasi və təhlükəsizlik müstəvisində dərinləşən fikir ayrılıqlarına indi əmlak mübahisələri də əlavə olunur. Moskvanın son açıqlamaları göstərir ki, Nikol Paşinyan iqtidarı Ermənistan ərazisində Rusiyaya məxsus olan şirkətləri və müəssiələri ələ keçirməyə çalışır. Kreml bunu artıq ayrı-ayrı şirkətlər ətrafında yaranan kommersiya problemi kimi deyil, iki ölkə arasında ziddiyyətlərin növbəti istiqaməti kimi qəbul edir. İndi Rusiya Ermənistan hakimiyyəti tərəfindən atılan addımların cavabsız qalmayacağını bildirərək, İrəvanı sərt şəkildə xəbərdar edir.
Bundan başqa, Nikol Paşinyan hökuməti son illərdə qanunsuz əldə edilmiş əmlakın dövlətə qaytarılmasını da əsas məqsədlərindən biri elan edib. Paşinyanın avqust ayında parlamentdə təqdim etdiyi 2026–2031-ci illər hökumət proqramına görə, artıq dövlətə 800 milyon dollardan çox əmlak və vəsait qaytarılıb. Hökumət 2031-ci ilə qədər qanunsuz əldə edilmiş təxminən 2 milyard dollarlıq aktivin dövlətə qaytarılmasını hədəfləyir. Belə aktivlərin müəyyən hissəsini də elə Rusiyanın nəzarətinə, yaxud Moskvaya bağlı olan şəxslərə, qurumlara verilmiş müəssisələr təşkil edir. Ermənistan hakimiyyətinin bu niyyəti artıq Moskvada ciddi narahatlıqla qarşılanır və Kreml, İrəvan sözügedən müstəvidə əməli addımlar atacağı halda, bunun cavabsız qalmayacağını bildirir. Rusiya xarici işlər nazirinin müavini Mixail Qaluzin qeyd edir: “Ermənistanda siyasi motivlər əsasında əmlakın yenidən bölüşdürülməsi əlamətləri müşahidə olunur. Ermənistan tərəfi ilə əlaqələrimizdə Rusiya biznesinin Ermənistandakı iş şəraiti mövzusunu mütəmadi olaraq qaldırırıq. Müxtəlif səviyyələrdə bizə daxili investisiyaların təhlükə altında olmadığı barədə zəmanət verilib. Lakin gördüyümüz kimi, bu açıqlamalar həmişə reallıqla üst-üstə düşmür. Qeyd edim ki, Ermənistanda Rusiya iqtisadi operatorlarının maraqlarının pozulması Rusiya tərəfindən müvafiq cavab olmadan baş verməyəcək”. Əmlak məsələsində Rusiya və Ermənistan arasında yaranan başlıca problem həm də “qanunsuz əmlakın qaytarılması” ilə “xarici investisiyaların mənimsənilməsi” arasındakı sərhədin necə müəyyənləşdirilməsidir. İrəvan birinci mövqedən çıxış edir, Moskva isə ikinci təhlükənin yarandığını düşünür. Əgər tərəflər bu fərqi hüquqi mexanizmlərlə həll edə bilməsələr, mübahisə təkcə konkret şirkətlərin taleyinə deyil, Rusiya kapitalının Ermənistandakı bütün aktivlərinə də təsir göstərəcək. Məhz bu da Rusiya üçün qətiyyən qəbuledilməzdir. Onu da qeyd edək ki, Moskvanın əmlakla bağlı narahatlığı ilk növbədə “Ermənistanın Elektrik Şəbəkələri” şirkəti ətrafında baş verənlərdən qaynaqlanır. Şirkət erməni əsilli rusiyalı biznesmen, hazırda Paşinya iqtidarına qarşı əsas müxalif qüvvələrdən birinə rəhbərlik edən Samvel Karapetyana məxsusdur. Ermənistan hakimiyyəti onun fəaliyyətinə dövlət nəzarətinin gücləndirilməsi və şirkətin milliləşdirilməsi istiqamətində addımlar atıb. İrəvan bu prosesi korrupsiyaya qarşı mübarizə, dövlət maraqlarının qorunması və şirkətin səmərəliliyinin artırılması ilə əsaslandırır. Rusiya tərəfi isə məsələyə daha fərqli prizmadan yanaşır və bunu Rusiya kapitalına qarşı təzyiq kimi qiymətləndirir. Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Aleksey Şevtsov da bildirir ki, 2025-ci ilin ortalarından bəri Paşinyanın komandası ardıcıl olaraq “Ermənistanın Elektrik Şəbəkələri” şirkətinin milliləşdirilməsi istiqamətində irəliləyir ki, bu da faktiki olaraq korporativ basqındır. Şevtsov vurğulayıb ki, problem Ermənistandakı az qala bütün Rusiya bizneslərini əhatə edir: “Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının sədr müavini Ermənistan hakimiyyəti respublikadakı Rusiya şirkətləri haqqında mənfi məlumatlar yayır ki, onların aktivlərini dəyərdən salsın və sahiblərini onları satmağa məcbur etsin. Moskva İrəvanın Ermənistanda Rusiya mülkiyyətində olan sənaye və infrastruktur şirkətlərini qanunsuz olaraq mənimsəməyə çalışdığına dair əlamətlər görür. Buna nail olmaq üçün həmin şirkətlər haqqında mənfi bir mühit yaradırlar, maliyyə çatışmazlığı, investisiya mühitinə mənfi təsir, ətraf mühitə dəyən ziyan və işçilərin aşağı maaşları barədə məlumat verirlər. Respublika hakimiyyəti belə bir təzyiq altında Rusiya müəssisələrinin nüfuzlarını itirəcəyini və sahiblərinin onlardan qurtulmaqdan başqa çarəsi qalmayacağını gözləyir”. Ermənistanın əksər sənaye sahələri, infrastrukturu və hətta sərhəd nəzarəti Rusiyanın əlindədir. Ermənistanda ölkə iqtisadiyyatının aparıcı sahələrində 100 faiz və ya qismən Rusiya kapitalının iştirakı ilə 40-dan çox iri müəssisə fəaliyyət göstərir. Ölkənin enerji sektorunda fəaliyyət göstərən rus şirkətləri arasında ən əhəmiyyətli rol respublikada təbii qazın nəqli və paylanması sistemlərinin hamısına sahib olan “Gazprom Armenia” şirkətidir. Elektroenergetika sahəsinə aid enerji hasil edən və onun paylaşması və maliyyə məsələləri ilə məşğul olan bütün müəssisələr Rusiyaya məxsusdur. Dəmir yolları da Rusiyanın nəzarətindədir. Ermənistan üçün maraqlı olan məhz ilk növbədə “Cənubi Qafqaz Dəmir Yolu”, “Gazprom Armenia”, elektrik enerjisi sektoru üzərində nəzarəti Rusiyadan geri almaqdır. Rusiya isə buna imkan vermək niyyətində deyil. Rusiya Təhlükəsizlik Şurasının katibi Sergey Şoyqu bildirib: “Ermənistanda fəaliyyət göstərən Rusiya bizneslərinə qeyri-dost yanaşma və açıq-aşkar ikili standartlar tətbiq olunur. Rusiyanın milyardlarla sərmayə qoyduğu müəssisələrdə və bütöv sənaye sahələrində baş verənləri reyder zəbtindən başqa bir şey kimi təsvir etmək mümkün deyil. Və irəli sürülən arqumentlər açıq şəkildə absurddur. Xüsusilə, söhbət ondan gedir ki, Rusiya Ermənistan dəmir yoluna nəzarəti davam etdirəcəyi təqdirdə, guya İrəvan beynəlxalq dəmir yolu şəbəkələrinə inteqrasiya imkanlarını itirir”.
Ramil QULİYEV
