Ağ Ev Ukraynadakı müharibə başa çatmadan Rusiya ilə iqtisadi və digər sahələrdə ayrıca razılaşmalar əldə etmək imkanını nəzərdən keçirir. Məqsəd iqtisadi əməkdaşlıq perspektivindən Rusiya ilə danışıqlarda əlavə vasitə kimi istifadə etmək və sülh prosesini irəlilətməkdir.
Lakin ABŞ administrasiyasında bu yanaşma ilə bağlı vahid mövqe yoxdur. Bəzi rəsmilər hesab edir ki, müharibə davam etdiyi halda Rusiyaya iqtisadi güzəştlər vəd etmək Moskva üzərində təzyiq imkanlarını azalda bilər. Hər hansı iqtisadi razılaşmanın isə mövcud ABŞ sanksiyaları çərçivəsində həyata keçirilməsi nəzərdə tutulur.
Digər tərəfdən, ABŞ-da Rusiyaya qarşı yeni sanksiyaların tətbiqi də gündəmdədir. 16 sentyabrda Nümayəndələr Palatası Rusiyaya qarşı genişmiqyaslı sanksiya paketini təsdiqləyib. Kreml isə yeni sanksiyaların sülh danışıqlarını çətinləşdirə biləcəyini bildirir.
Beləliklə, Vaşinqtonun yanaşmasında iki paralel xətt görünür: Rusiyaya iqtisadi və siyasi təzyiqi artırmaq, eyni zamanda müharibənin dayandırılması üçün Moskva ilə gələcək iqtisadi əməkdaşlıq imkanlarını açıq saxlamaq.
Sülh danışıqlarında isə hələ ciddi irəliləyiş əldə olunmayıb. Moskva öz tələblərində israr edir, Kiyev isə Rusiyanın gələcəkdə münaqişəni yenidən başlatmasının qarşısını alacaq təhlükəsizlik zəmanətləri tələb edir. Tramp administrasiyası bu ziddiyyətlər fonunda həm sanksiya mexanizmlərindən, həm də mümkün iqtisadi təşviqlərdən danışıqlar vasitəsi kimi istifadə etməyə çalışır.
ABŞ administrasiyasının Ukraynadakı müharibə başa çatmadan Rusiya ilə ayrıca iqtisadi və digər razılaşmalar imkanını nəzərdən keçirməsi Ukrayna üçün hansı riskləri yarada bilər və Prezident Donald Tramp belə bir yanaşmanın Kiyevin mövqeyinə mənfi təsir göstərə biləcəyini nəzərə alaraq bunu hansı siyasi və geosiyasi məqsədlərlə gündəmə gətirir?
Qeyd edək ki, Qrehemin adı ilə qəbul edilən qanun artıq 18 sentyabr 2026-cı ildə prezident Donald Tramp tərəfindən imzalanıb; qanun Rusiyanın enerji və maliyyə sektorlarına, eləcə də Rusiya nefti alan ölkələrə qarşı əlavə təzyiq mexanizmləri yaradır.
Xaqani Cəfərli: "ABŞ-ın Rusiyaya yönəlik siyasətində yumşalma baş verməsi gözlənilmir"
Politoloq Xaqani Cəfərli "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Ukraynada müharibə başa çatmadan ABŞ-ın Rusiya ilə genişmiqyaslı iqtisadi razılaşmalar əldə etməyə hazırlaşması barədə məlumatlara ehtiyatla yanaşmaq lazımdır. Onun sözlərinə görə, belə bir ssenari Vaşinqtonun Rusiyaya qarşı yeni sərtləşdirdiyi sanksiya siyasəti ilə ziddiyyət təşkil edir.
Xaqani Cəfərli qeyd edib ki, ABŞ-da yeni qəbul olunmuş "Lindsey O. Graham Sanctioning Russia and Iran Act of 2026" qanunu Rusiyaya iqtisadi təzyiqin azaldılmasını deyil, əksinə, Moskvanın və onunla iqtisadi əlaqələri davam etdirən ölkələrin üzləşdiyi təzyiqlərin artırılmasını nəzərdə tutur. Qanun sentyabrın 18-də prezident Donald Tramp tərəfindən imzalanıb və Rusiyanın enerji gəlirlərinə, maliyyə sektoruna və sanksiyalardan yayınma mexanizmlərinə qarşı əlavə tədbirlər müəyyənləşdirir. Eyni zamanda prezidentə Rusiya nefti və qazının əsas alıcılarına qarşı yüksək tariflər tətbiq etmək üçün geniş səlahiyyətlər verir.
Politoloqun fikrincə, burada əsas məqam ABŞ-da Rusiyaya münasibətdə müəyyən siyasi fikir ayrılıqlarının mövcud olmasına baxmayaraq, Konqresdə Moskva ilə bağlı daha sərt mövqenin kifayət qədər geniş dəstəyə malik olmasıdır. Qanunun hazırlanması və qəbul edilməsi prosesində həm respublikaçı, həm də demokrat senatorların iştirakı və dəstəyi də bunu göstərir. İyul ayında 60-dan çox senator yeni sanksiya qanunvericiliyinin irəlilədilməsi ilə bağlı razılaşmanı dəstəkləmişdi.
Xaqani Cəfərli hesab edir ki, qarşıdakı Konqres seçkiləri də Vaşinqtonun Rusiya siyasətinin gələcək istiqamətinin müəyyənləşməsində mühüm rol oynaya bilər. Onun fikrincə, seçkilərdən sonra Konqresdə Rusiyaya qarşı təzyiqlərin daha da artırılması ehtimalı kifayət qədər yüksəkdir. Xüsusilə demokratların Konqresdə mövqelərini gücləndirməsi halında bu istiqamətdə daha sərt yanaşmanın tərəfdarlarının sayının arta biləcəyini düşünür.
Bununla belə, ABŞ-ın Rusiya siyasətini yalnız prezident Donald Trampın mövqeyi ilə izah etmək mümkün deyil. Çünki sanksiyalar və xarici siyasət məsələlərində prezident administrasiyası ilə Konqres arasında qarşılıqlı təsir mexanizmləri mövcuddur. Hazırda qüvvəyə minmiş yeni qanun da, prezidentə əlavə imkanlar verməklə yanaşı, Konqresin Rusiyaya qarşı iqtisadi təzyiqi institusional səviyyədə davam etdirmək niyyətini nümayiş etdirir.
Cəfərliyə görə, digər mühüm faktor Rusiyanın Avropa dövlətlərinə qarşı həyata keçirdiyi və Qərb ölkələrinin "hibrid təhdid"ı kimi qiymətləndirdiyi fəaliyyətlərdir. Onun fikrincə, Rusiyanın NATO üzvü olan Avropa ölkələrinə qarşı yeni addımları Vaşinqtonun Moskva siyasətinin yumşalmasına deyil, əksinə, sərtləşməsinə səbəb ola bilər. Politoloq hesab edir ki, Rusiyanın növbəti ciddi avantürası ABŞ-ı daha sərt tədbirlər görməyə vadar edə bilər.
Ekspertin fikrincə, Ukraynada müharibə başa çatmadan ABŞ administrasiyası ilə Rusiya arasında hər hansı iqtisadi razılaşmanın əldə olunması halında bunun Ukraynanın maraqlarına mənfi təsir göstərməsi ehtimalı var. Çünki belə bir razılaşma Moskvanın iqtisadi təzyiqdən çıxış imkanlarını genişləndirə və Ukraynanın danışıqlardakı mövqeyinə təsir göstərə bilər.
Lakin Cəfərli belə bir ssenarinin hazırkı mərhələdə yaxın perspektiv üçün real görünmədiyini düşünür. Onun sözlərinə görə, ABŞ administrasiyasının Rusiya ilə hər hansı iqtisadi anlaşmaya getməsi halında belə, bunun yalnız Ağ Evdən asılı olmayacağı nəzərə alınmalıdır. ABŞ siyasi sistemində Konqresin rolu xüsusilə böyükdür və Rusiyaya qarşı sanksiyalar məsələsində formalaşmış ikipartiyalı mövqe mümkün razılaşmaların qarşısında ciddi siyasi və hüquqi məhdudiyyət yaradır.
Nəticə etibarilə, Vaşinqton-Moskva münasibətlərində diplomatik təmasların və müəyyən iqtisadi maraqların mövcudluğu mümkün olsa da, Ukraynada müharibə davam etdiyi müddətdə ABŞ-ın Rusiyaya qarşı ümumi iqtisadi təzyiq siyasətindən sürətlə geri çəkilməsi hazırkı qanunvericilik və siyasi mənzərə fonunda çətin görünür. Yeni sanksiya qanununun məhz müharibə davam etdiyi bir vaxtda qüvvəyə minməsi də ABŞ-ın Rusiya siyasətində əsas istiqamətin hələlik dəyişmədiyini göstərən mühüm faktorlardan biridir.
Dəniz NƏSİRLİ
