Pakistan, Səudiyyə Ərəbistanı və Türkiyə arasındakı ittifaq, yəni Məkkə Paktı ilk çətinliyi ilə üzləşib. Bu, Yəmən “Ənsar Allah” (Husi) hərəkatı tərəfindən meydana çıxıb. Səudiyyə Ərəbistanı bunun öhdəsindən gələ bilmir. Ər-Riyad, rəsmi olaraq pakt çərçivəsində tələb edərsə, Pakistan silahlı qüvvələrinin Yəməndə hücumlarda iştirak etməsinə icazə verib. Sazişin məxfi bəndləri Səudiyyə Ərəbistanının sərhədlərini qorumaq üçün 80.000-ə qədər Pakistan əsgərinin yerləşdirilməsinə imkan verir. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın sözlərinə görə, Türkiyə yalnız texniki yardım göstərə bilər.
Razılaşmalara əməl edilməlidir. Bu, Pakistanın Ordu Qərargah rəisi Asim Munirin xatırladığı bir həqiqətdir. Ölkədə böyük gücə malik olan bu general bir il əvvəl Səudiyyə Ərəbistanı ilə hərbi müqavilə imzalamağı müdafiə etmişdi. O, bu məsələni şəxsən Səudiyyə Ərəbistanı vəliəhdi Məhəmməd bin Salmanla müzakirə etmişdi. Munir üçün bu, böyük strateji uğur idi. Ər-Riyad sərt valyutaya çox ehtiyacı olan İslamabada 8 milyard dollarlıq investisiya və kredit verəcəkdi. Bunun müqabilində Pakistan Səudiyyə Ərəbistanı zabit və əsgərlərinə hərbi təlim verəcək və gözlənilməz hücum halında tərəfdaşının köməyinə gələcəkdi. “The Guardian” qəzetinin yazdığına görə, Pakistan ABŞ-ın İranla münasibətlərini bir şəkildə normallaşdıracağını güman edirdi. Hadisələr tamamilə fərqli bir ssenari üzrə cərəyan etdi. Fevral ayında ABŞ və İsrail İranı bombalamağa başladı, İran isə Səudiyyə Ərəbistanına və digər Körfəz ölkələrinə raket atmağa başladı. Qısa müddət sonra müharibənin formatı dəyişdi. Yəməndəki husi üsyançı qrupu “Ənsar Allah” gözlənilmədən ölkənin əksər ərazisini ələ keçirdi və Ər-Riyad hava limanına raket və dronlarla zərbələr endirməyə başladı. Səudiyyə Ərəbistanı buna hava zərbələri ilə cavab verdi. Ekspertlər hərbi əməliyyatların şiddətlənməsi ehtimalını proqnozlaşdırır. Bu fonda Pakistana və şəxsən general Munirə təzyiq artır. Avqust ayında hərbi pakt genişləndirildi və Türkiyə prosesə qoşuldu. Paktın adı dəyişdirilərək Məkkə Birgə Müdafiə Sazişi adlandırıldı. Paktda üzvlərdən birinə edilən hücumun hər üçünə edilən hücum kimi qəbul ediləcəyi bildirilir. London Kral Kollecinin baş elmi işçisi Ayoşa Siddiqi deyir: "Düşünürəm ki, Asim Munir regionun üzləşdiyi təhlükəni və qoşunların bu qədər tez bir zamanda sifariş edilməsinin vacibliyini düzgün düşünməyib. Səudiyyə Ərəbistanı qırıcı təyyarələrə və digər silahlara on milyardlarla dollar xərcləyib. Lakin onun ordusunda əzmkar və dözümlü döyüşçü olan husilərə qarşı mübarizə aparmaq üçün döyüş təcrübəsi yoxdur. Bu baxımdan, Hindistanla müharibə üçün daim hazırlıq vəziyyətində olan Pakistan qoşunlarının iştirakı səudiyyəlilər üçün çox faydalı olardı".
Analitiklər bildirir ki, əgər Səudiyyə Ərəbistanı paktın icrasına qərar verərsə, Pakistanın artıq Səudiyyə Ərəbistanına təlim keçən minlərlə Pakistan əsgərinə əlavə olaraq qoşun göndərməkdən başqa çarəsi qalmayacaq. Bundan əlavə, Pakistan iqtisadi cəhətdən Səudiyyə Ərəbistanından tamamilə asılıdır. Ötən həftə Pakistan nazirləri Səudiyyə Ərəbistanına kömək etmək əzmlərini bir daha təsdiqləyən bəyanatlar verdilər. Lakin Pakistan rəsmiləri şəxsi söhbətlərində ölkənin Yaxın Şərqdə davam edən böhrana cəlb oluna biləcəyindən dərin narahatlıqlarını ifadə edirlər. Ölkə artıq Əfqanıstan Talibanı ilə hərbi münaqişədən travma alıb və sərhəd bölgələrində davam edən zorakılıq hadisələri ilə üzləşir. Pakistanda bir çoxları Məkkə Müdafiə Paktının tətbiqinin İrana qarşı açıq mövqe tutmaq demək olduğuna inanır. General Munir əvvəllər İranla yaxşı münasibətlər saxlayırdı. O, vasitəçi rolunu oynayaraq ABŞ və İranı danışıqlar masasına gətirməyə çalışırdı. Lakin döyüşlər davam etdikcə İran-Pakistan münasibətləri pisləşdi və Tehran indi İslamabada etibar etmir. Londondakı mütəxəssislərin diqqət çəkdiyi başqa bir məqam da var. Pakistan İrandan sonra ikinci ən böyük şiə müsəlman ölkəsidir. Şiələr Pakistanın husilərə qarşı hərbi hücumlarına etiraz edə bilərlər. Pakistan Senatındakı müxalifət lideri Raja Nasir Abbas Məkkə Paktının məzmununun parlamentə açıqlanmadığını bildirib. O, Pakistanın müharibəyə müdaxiləsinin ölkəyə fəlakət gətirəcəyini iddia edib. Əgər ABŞ Pakistanla birlikdə döyüşə qoşulsaydı, bu, fərqli bir məsələ olardı. Lakin ABŞ prezidenti Donald Tramp Səudiyyə Ərəbistanının tərəfində müharibədə iştirak etməyəcəyini bildirib. Paktın üçüncü tərəfi də var — Türkiyə. Ölkənin xarici işlər naziri Hakan Fidan bildirib: "Səudiyyə Ərəbistanının, xüsusən də müəyyən texniki sahələrdə müəyyən hərbi ehtiyacları ola bilər. Onları ödəməkdə problem yaşamayacağıq." Bu o deməkdir ki, Ankara da müharibəyə qoşulmağa həvəsli deyil.
Tahir TAĞIYEV
