Rusiya Ukraynanın işğal etdiyi Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojye vilayətlərinin öz ərazisinə daxil edildiyini elan etdiyi halda, 2008-ci ildən müstəqil dövlət kimi tanıdığı Abxaziya və Cənubi Osetiyanı niyə eyni qaydada özünə birləşdirmir? Moskvanın bu iki regionla bağlı fərqli siyasətinin arxasında hansı hüquqi, siyasi və geosiyasi amillər dayanır və Abxaziya ilə Cənubi Osetiyanın Rusiyaya birləşdirilməsi Moskvanın Gürcüstanla, eləcə də Qərblə münasibətlərinə hansı nəticələri verə bilər?
Murad Sadəddinov: "Rusiya Gürcüstanda başqa, Ukraynada isə tamam fərqli addım atdı"
Politoloq Murad Sadəddinov "Bakı-Xəbər"ə açıqlamasında Rusiyanın Abxaziya və Cənubi Osetiya ilə bağlı siyasəti ilə Ukraynanın işğal olunmuş əraziləri ilə bağlı qərarlarının müqayisəsinə aydınlıq gətirib.
Politoloqun sözlərinə görə, faktiki baxımdan həm Abxaziya və Cənubi Osetiyada, həm də Rusiyanın Ukraynada nəzarət etdiyi ərazilərdə Moskvanın təsiri və hərbi-siyasi nəzarəti yüksək səviyyədədir. Lakin əsas fərq həmin ərazilərin hüquqi və siyasi statusunun Rusiya tərəfindən necə müəyyənləşdirilməsindədir. Moskva 2008-ci ildə Abxaziya və Cənubi Osetiyanı müstəqil dövlət kimi tanıdığı halda, Ukraynanın işğal olunmuş Donetsk, Luqansk, Xerson və Zaporojye vilayətlərinin Rusiyaya birləşdirildiyini, yəni ilhaq etdiyini elan edib.
Murad Sadəddinov hesab edir ki, bu fərqin izahında ilk növbədə dövrlər arasındakı geosiyasi şərait nəzərə alınmalıdır. 2008-ci ildə Rusiya ilə Qərb arasındakı münasibətlər indiki qədər kəskin qarşıdurma mərhələsində deyildi. Ukraynada 2022-ci ildən sonra yaranmış vəziyyət isə Rusiya ilə Qərb arasında münasibətlərin daha ciddi şəkildə pozulmasına və genişmiqyaslı sanksiyaların tətbiqinə gətirib çıxardı.
Politoloqun fikrincə, Moskvanın Abxaziya və Cənubi Osetiyanı müstəqil dövlət kimi tanıması həmin dövrün şərtləri çərçivəsində daha ehtiyatlı siyasi-hüquqi model idi. Rusiya bu ərazilərdə faktiki hərbi və siyasi təsirini qorusa da, onları birbaşa öz ərazisinə daxil etməkdən çəkinib. Bu yanaşma Rusiyanın beynəlxalq münasibətlər sistemində Qərblə münasibətlərinin tamamilə qırılmadığı bir mərhələyə təsadüf edirdi.
Sadəddinov hesab edir ki, Ukrayna hadisələri zamanı vəziyyət artıq tamamilə dəyişmişdi. Qərb ölkələrinin Rusiyaya qarşı genişmiqyaslı sanksiyalar tətbiq etməsi, Ukraynaya maliyyə və hərbi dəstəyin artması Moskva ilə Qərb arasında qarşıdurmanı yeni mərhələyə keçirib. Belə bir şəraitdə Rusiyanın Ukraynanın işğal etdiyi ərazilərini öz ərazisi elan etməsi həm daxili, həm də xarici siyasət baxımından daha sərt mesaj kimi qiymətləndirilə bilər.
Politoloqun fikrincə, burada mühüm məqam qərarların zamanlamasıdır. Rusiya Ukraynanın həmin ərazilərini dərhal öz ərazisi elan etmədi, müəyyən hərbi və siyasi proseslərdən sonra bu addımı atdı. Sadəddinov bunu Moskvanın Qərbə verdiyi siyasi mesajlardan biri kimi qiymətləndirir. Onun qənaətinə görə, bu qərarla Rusiya geri çəkilmək niyyətində olmadığını və Qərbin Ukraynaya verdiyi dəstəyin Moskvanın mövqeyini dəyişdirməyəcəyini nümayiş etdirməyə çalışıb.
Abxaziya və Cənubi Osetiya məsələsində isə Rusiyanın başqa model seçməsi həmin ərazilərin statusu, Gürcüstanla bağlı regional vəziyyət və 2008-ci ildəki beynəlxalq siyasi şəraitlə əlaqələndirilə bilər. Ukrayna məsələsində isə Rusiya ilə Qərb arasında qarşıdurmanın miqyası və tərəflərin bir-birinə münasibəti əvvəlki dövrlə müqayisədə ciddi şəkildə dəyişib.
Sadəddinovun fikrincə, buna görə də Moskvanın iki halda fərqli hüquqi-siyasi model seçməsini yalnız ərazilərin öz xüsusiyyətləri ilə izah etmək düzgün olmaz. Burada əsas amillərdən biri Rusiyanın həmin dövrlərdə Qərblə münasibətlərinin vəziyyəti, beynəlxalq təzyiqin səviyyəsi və Moskvanın özünün qarşıya qoyduğu geosiyasi məqsədlərdir.
Beləliklə, politoloqun yanaşmasına görə, Abxaziya və Cənubi Osetiyanın "müstəqil dövlət" kimi tanınması ilə Ukraynanın işğal olunmuş ərazilərinin Rusiyaya birləşdirilməsinin elan edilməsi arasında əsas fərq Kremlin həmin dövrlərdəki beynəlxalq siyasi mühitə və Qərblə münasibətlərə verdiyi reaksiyada axtarılmalıdır.
Akif NƏSİRLİ
