Koronavirus pandemiyası ilə bağlı dünya miqyasında narahatverici vəziyyət davam edir. Xüsusən də virusun yeni ştammlarının sürətlə yayılması hazırda beynəlxalq miqyasda əsas narahatlıq mənbəyidir.
İlkin olaraq Böyük Britaniyada aşkar edilən və daha yüksək yoluxdurma imkanına malik koronavirusun yeni ştammı son həftə ərzində daha beş ölkədə aşkar edilib. İndi virusun Britaniya ştammının yayıldığı ölkələrin ümumi sayı 111-ə çatıb. Cənubi Afrika Respublikasında aşkar edilmiş digər ştammının yayılma coğrafiyası 58 dövlətə qədər genişlənib. İlk olaraq Braziliya və Yaponiyada aşkarlanmış başqa bir ştamm isə hazırda 32 ölkədə dövr
Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) bildirir ki, koronavirusun Britaniya ştammının insanları yoluxdura bilməsi əvvəllər məlum olan koronavirus ştammından 36-75 faiz daha yüksəkdir. Koronavirusun Cənubi Afrika Respublikasında aşkar edilmiş ştammına gəldikdə, o, daah təhlükəlidir. Bu, Britaniya ştammından 1,5 dəfə daha yoluxucudur. Braziliya və Yaponiya ştammalrı da olduqca təhlükəli hesab edilir. Azərbaycanda virusun yeni ştammları aşkar edilməsə də qonşu ölkələrdə artıq qeydə alınıb. Xüsusən də Gürcüstanda Britaniya ştammı geniş yayılır. Bu səbəbdən Azərbaycanın virusa qarşı mübarizədə qabaqlayıcı tədbirlərin miqyasını daha da genişləndirməsi vacib hesab edilir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı isə koronavirusun yeni variantlarının ortaya çıxmasının gözlənilən olduğunu bildirib, çünki daim mutasiya etmək viruslara xas olan xüsusiyyətdir. Bu fonda tibb elmləri doktoru, professor Adil Qeybulla qeyd edir ki, virusa yoluxanların sayında yenidən artım olması narahatvericidir: “Bu gün epidemioloji vəziyyətin pisləşməsi ayrı-ayrı regionlarda olduğu kimi, Azərbaycanda da hiss edilir. Britaniya ştammının burada yayılıb-yayılmaması haqqında məlumat yoxdur. Bilirik ki, artıq Avropanın bir çox ölkələrində peyda olub. Epidemioloji vəziyyət bu şəkildə davam etsə, üçüncü dalğa haqqında söhbət gedə bilər. Bu da sərt karantin tədbirlərini labüd edir. İnsanlar qapalı mühitdə karantin qaydalarına ciddi əməl etməlidirlər. Bu, çox vacibdir. Əsas məsələ vətəndaş məsuliyyəti nümayiş etdirməkdir. Mümkün qədər ciddi olmalıyıq. Hətta vaksinasiya olunan şəxslər də məsuliyyət nümayiş etdirməlidirlər. Onlar tərəfindən də karantin qaydalarına ciddi əməl olunmalıdır. Ən azından bir ay, ay yarım ehtiyat əldən verilməməlidir. Bu müddət ərzində özümüzü qorumalıyıq. Daha məsuliyyətli davranmalıyıq. Burada dövlətin də müəyyən vəzifələri var. İctimai nəqliyyatda qayda-qanun yaratmaq lazımdır. Yoluxma mənbələrindən biri də təəssüflər olsun ki, ictimai nəqliyyatdır”.
Belə bir vaxtda yazda virusun daha da geniş yayıla biləcəyi haqda xəbərdarlıqların da sayı artır. Belə ki, alimlər koronavirusa yoluxma səviyyəsi ilə havadakı çiçək tozu konsentrasiyası arasında əlaqə aşkarlayıb. “Proceedings of the National Academy of Sciences” jurnalında dərc olunan araşdırmaya əsasən, ötən ilin birinci yarısında şimal yarımkürəsinin ölkələrində koronavirus infeksiyasının sürətlə yayılmasına təsir edən amillərdən biri bitkilərin bahar çiçəklənməsi olub. Şimal yarımkürəsində hər baharda müşahidə olunan bitkilərdən mövsümi çiçək tozu tullantıları respirator viruslara yoluxmanın pik həddi ilə üst-üstə düşür. Araşdırmalar qaydanın koronavirusa da aid olduğunu göstərir. Tədqiqatçılar çiçək tozunun təsirinin insanları, tozcuqlara qarşı allergiyası olub-olmamasından asılı olmayaraq, COVID-19-a qarşı daha həssas etdiyini vurğulayıblar. Bununla belə, tozcuq hissəcikləri özləri virus daşıyıcısı deyil, sadəcə infeksiyaya həssaslığı artırır. Təhlil göstərib ki, çiçək tozlarının xüsusilə çox yarandığı günlərində yoluxma sayı 10-30% artıb. Bu mənada alimlər yazda tozcuqları filtrasiya etmək üçün tibbi maskadan istifadə etməyi tövsiyə edirlər. Bundan başqa sosial məsagə, gigiyenaya riayət də yenə ön planda yer almalıdır.
Bundan başqa vaksinasiya prosesi də virusa qarşı mübarizədə vacib sayılır. Səhiyyə Nazirliyinin baş infeksionisti Təyyar Eyvazov da vaksinasiyanın vacib əhəmiyyət kəsb etdiyini bildirir: “Bədəndə mikrobların aradan qaldırılmasına nə qədər çox ehtiyac duyularsa, bir o qədər çox qoruyucu reaksiyalar baş verir. İmmun sistemi zəif olduqda isə orqanizm xəstəliklərə qarşı mübarizə apara bilmir. Qidalanma zamanı orqanizmə lazım olan vitamin və minerallar üstünlük təşkil etməlidir. Yuxu rejiminə düzgün əməl olunmalıdr, çünki yuxuda immun hüceyrələrinin sayı artır. İnfeksiyaya qarşı müqavimətin gücləndirilməsinin digər bir yolu isə süni immunitetin yaradılmasıdır. Yəni vaksinasiya kütləvi şəkildə aparıldıqda infeksiyaya qarşı da dözümlülük yaranacaq”. İnfeksiyanın sürətlə yayılmasının qarşısının alınması üçün aparılan vaksinasiya prosesi ölkəmizdə davam edir. İndiyədək ölkə üzrə 430 minə yaxın vətəndaşa vaksin vurulub. Artıq Azərbaycanda risk qrupuna daxil olan 65 yaşdan yuxarı şəxslər, həkimlər, polislər vaksinasiya olunub. Fevral ayının 17-dən etibarən isə yaşı 50 və yuxarı şəxslərin vaksinasiyasına başlanılıb və proses uğurla davam etdirilir. Gənclər arasında bu prosesə başlanılmasa da, vaksinasiya olunmaq üçün məlumata görə, onlardan da müraciətlər daxil olur.
Tahir TAĞIYEV
