Son zamanlar cəmiyyətimizi ciddi şəkildə narahat edən ən aktual məsələlərdən biri ardıcıl yaşanan intihar hadisələridir. İntiharın səbəblərini sadəcə sağlamlıqla əlaqələndirmək heç də doğru yanaşma deyil. Bunun müxtəlif səbəbləri ola bilər. İlkin səbəb kimi cəmiyyətdə yer alan sosial amilləri qeyd etmək olar. Unutmayaq ki, cəmiyyətdə insanları şəxsiyyət kimi formalaşdıran və özünə inamı artıran ən güclü amillərdən biri sosial faktlardır. Məhz bu səbəbdən də əgər fərd sosial mühitdə baş verən dəyişikliklərə uyğunlaşa bilmirsə, ailədən, cəmiyyətdən uzaqlaşıb, özünə qapanırsa onda psixoloji sarsıntılar yaranır və bəzi hallarda bu, intiharla nəticələnir.
Yeniyetmə və gənclərin intihar etməsinin əsas səbəbləri ailə daxilində münasibətlərin düzgün formalaşmaması, ailədə problemlərin yaşanması, maddi sıxıntılar və cavabsız qalan sevgidir. Həmyaşıdları ilə münasibətlərin pozulması, pis vərdişlərə alüdəçilik də intihara təkan verən səbəblər arasındadır. Digər bir səbəb kimi ailədaxili şiddəti də göstərmək olar. Şiddət altında böyüyən fərdlər cəmiyyətdən təcrid olunaraq cəmiyyətin ağır xarakterli kəsimlərinə doğru meyllənir. Bildiyimiz kimi, intihar fikri insanda birdən-birə yaranmır. Bu bir neçə dəfə ağla gələn, çox vaxt depressiyanın ağırlaşması ilə nəticələnən ağır sonluqdur. Yeniyetmə və gənclərin özünə qapanması, valideynləri ilə aralarındakı yaşananlar, duyğularını ailələri ilə bölüşə bilməmələri intihar haqqında fikirlərə işarədir. Valideynlər olduqca diqqətli olmalı və belə hallarda yaranmış vəziyyəti dəyişdirməyə çalışmalıdır. İnsanın eləcə də yeniyetmə və gənclərin özünəməxsus zəngin və oxunmayan, bilinməyən və görünməyən daxili aləmləri vardır. Əgər valideyn övladının daxili aləmindən az da olsa xəbərdar deyilsə, övladını başa düşməyə çalışmırsa, onu sıxırsa, təzyiq altında saxlayırsa bu vəziyyət yeniyetmə və gənclərimizin hələ bərkiməmiş psixologiyalarını zədələmiş olur. Bəzən valideynlər övladlarından mümkün olmayanı istəyir, onu alçaldır, təhqir edir, cəzalandırırlar. Uşaqlar arasında zorakılıq halları da onları intihara sürükləyən əsas səbəblərdəndir. Bəzən valideyn uşaq dərslərinə görə yaxşı nəticə əldə edə bilmədikdə onu danlayır, təhqir edir, alçaldır. Bu zaman uşaqlar dərin kədər hissi keçirir və özlərinə qapanırlar. Diqqət etsək görərik ki, intihar hadisələri ən çox imtahanlar zamanı baş verir. Uşaq imtahandan kəsilir, valideyninə nə cavab verəcəyini bilmir. Çünki valideynlərin əksəriyyəti uşağa deyir ki, imtahandan kəsilsən evə qayıtma. Uşaq da çıxış yolunu bir tək intiharda görür. İntihar edən yeniyetmələr, gənclər haqqında mənfi rəy söyləmək heç də doğru deyil. Onlar yaşamağın nə demək olduğunu, həyatı o yaşda əlbəttə ki, dərk etmirlər. Elə ona görə də problemlərdən qaçış yolu kimi intiharı seçirlər. İntihar qarşısı alına biləcək ölüm səbəbidir. Vaxtında göstərilən diqqət, qayğı, sevgi bir insanın həyatına bərabər böyük və əhəmiyyətli bir işdir. Bu kimi halların yaşanmaması üçün valideynlər daim övladlarına onları çox sevdiklərini hiss etdirməli, onları olduğu kimi qəbul etməli, övladla dost münasibəti qurmalıdırlar ki, uşaq hər yaşadığı hadisəni, içindəki mənfi, müsbət duyğuları valideynlə bölüşə bilsin. Uşaq əmin olmalıdır ki, valideyni onu anlayacaq və dəstək olacaqdır. Əgər uşaq ailədən sevgi, diqqət, qayğı, anlayış görürsə əsla intihara meyl etməz. Valideyn hər zaman övladının əhatə dairəsi, dostları ilə də maraqlanmalıdır. Bu, olduqca zəruridir. Əgər yeniyetmə öz yaşıdlarıyla deyil, özündən yaşca böyüklərlə dostluq edirsə bu da onun həyatı üçün təhlükəli sayıla bilər. Ona görə də valideyn daim uşağa nəzarət etməli, uşağın həyatında baş verən hadisələrdən mütəmadi olaraq xəbər tutmalıdır. Kompüter, mobil telefon, internetdən istifadə də gənclərimizin intihar etməsinə digər səbəb kimi göstərilə bilər. İnternetdə yeniyetmə və gənclər qeyri-real həyatda yaşayırlar. Onlar bəzi bloggerlərin həyatını izləyir və özləri o cür yaşaya bilməyəndə bu onlara mənfi təsir edir, depressiyaya düşürlər. İnternetde gənclərin psixologiyasına mənfi təsir göstərən yüzlərlə səhifələr var. Uşaqlarımızın internetdə nələri izlədiyinə, sosial şəbəkələrdə və real həyatda kimlərlə dostluq etdiyinə daim diqqət etməliyik. Fransız sosioloqu, Fransa sosiologiya məktəbinin banisi Emil Durkheym intiharı “sosial məcburiyyət” adlandırmışdır. İntiharın səbəbini problem olaraq şəxsin özündən çox onun yaşadığı ətraf mühitlə, cəmiyyətlə əlaqələndirmişdir. Bu, həqiqətən belədir. Hər kəsin ətraf mühiti onun həyatına ciddi təsir göstərir. İstər mənfi, istərsə də müsbət. Ona görə də valideynlər övladlarının həyatına daim nəzarət etməlidir. Bu mövzuda valideynlərin üzərinə böyük məsuliyyət düşür. İntihar hadisələrinin mediada işıqlandırılması yeniyetmə və gənclərimizə olduqca mənfi təsir edir. Bu kimi xəbərlər sanki intiharı təbliğ edir. Ona görə də təklif edirəm ki, milli mediamızda intihar hadisələri yayımlanmasın. Sadəcə ildə bir dəfə mediada il ərzində ölkəmizdə baş verən intihar statistikası açıqlansın. İntihar probleminin sosial səbəblərinin araşdırılması, bu hadisələrin qarşısının alınması üzrə iri miqyaslı proqramların hazırlanması, bu mövzuda gənclərlə eləcə də onların valideynləri ilə maarifləndirici tədbirlərin təşkili olduqca mühümdür. Müasir dünyada insan həyatının bütün dəyərlər sistemində ən önəmli yer tutması xarakterikdir. Buna görə də intihar və intihara cəhd halları qeyri-təbii ölüm kimi, sağlamlığa qəsd kimi mənəvi-neqativ addım olaraq cəmiyyəti onunla aktiv mübarizəyə qaldırmalıdır. Bir sözlə, “sağlam düşüncəli cəmiyyət”in formalaşdırılması və inkişaf etdirilməsi ön plana çəkilməlidir. Lamiyə İsazadə, “Kimsəsiz Uşaqların Sosial Müdafiəsi” İB-nin sədri.
