Məlum olduğu kimi, Prezident İlham Əliyev yanvarın 26-da Rəşad Nəbiyevi nəqliyyat, rabitə və yüksək texnologiyalar naziri təyin olunması ilə əlaqədar videoformatda qəbul edərkən bir sıra məsələlərə, o cümlədən də peyklərimizin
Vətən müharibəsində olduğu kimi, müharibədən sonra da ölkəmizə böyük fayda verdiyini xüsusi vurğulayıb: “...Əlbəttə ki, mən texnoloji inkişafla bağlı görülmüş işlər arasında peykləri qeyd etməliyəm. Bu sahəyə rəhbərlik edən şəxs kimi, Siz bütün bu işləri yaxşı bilirsiniz. Biz peykləri orbitə çıxaranda bəziləri sual verirdilər ki, bu, nə üçün lazımdır. Ancaq həyat göstərdi ki, bu, bizə çox lazımdır. Həm müharibə dövründə, həm müharibədən sonrakı dövrdə peyklərdən istifadə bizə çox böyük üstünlük təmin etdi. Bizim həm telekommunikasiya, həm Yer səthini müşahidə edən peyklərimiz qarşıda duran bütün vəzifələri icra etmək üçün imkan yaradır. Biz məhdud sayı olan kosmik klubun üzvüyük. Burada kadr hazırlığı əlbəttə ki, önəmli rol oynayır. Bu sahədə çalışan kadrlar artıq bizim ümumi intellektual potensialımızı gücləndirirlər. Eyni zamanda, Vətən müharibəsi dövründə düşmənin hərəkətlərini onlayn formatda izləmək və onların təxribatlarının qarşısını almaq, əlbəttə ki, bizə əlavə üstünlük yaratdı. Təsadüfi deyil ki, Vətən müharibəsi, Azərbaycanın apardığı əməliyyatlar dünyada hərbi ekspertlər tərəfindən XXI əsrin müharibəsi adlandırıldı. Çünki bu, texnoloji inkişaf baxımından bir yenilik idi.
Müharibədən sonra - hazırda bizim bərpa işləri ilə bağlı planlarımız üçün də peyklərin çox böyük əhəmiyyəti var. Sizin mənə təqdim etdiyiniz məlumatlar əsasında biz indi daha böyük səmərə ilə minatəmizləmə işləri görürük. Eyni zamanda, kənd təsərrüfatının, meşə fondunun, su resurslarının, ekoloji vəziyyətin gələcək inkişafı ilə bağlı peykdən ötürülən məlumatlar xüsusi əhəmiyyətə malikdir. Biz burada heç bir ölkədən asılı deyilik. Eyni zamanda, gələcəkdə bərpa işlərini düzgün təşkil etmək üçün bu imkanlar, əlbəttə ki, bizə böyük üstünlük yaradır...”
Prezident qeyd etdi ki, bizim peyklər müharibədən sonra da böyük fayda verir, su, torpaq, meşə ehtiyatlarinin müşahidəsində, minalarla daha səmərəli mübarizə və sair sahələrdə rolu böyükdür.
“Bu da ölkəmizin informasiya suverenliyinin təmin olunması deməkdir”
Azərbaycan Milli Elmlər Akademiyasının (AMEA) İnformasiya Texnologiyaları İnstitutunun şöbə müdiri, texnika üzrə fəlsəfə doktoru Babək Nəbiyev “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, ölkə başçısının peyklərimizin Vətən müharibəsində olduğu kimi, müharibədən sonra da ölkəmizə böyük fayda verdiyini xüsusi qeyd etməsi təqdirəlayiqdir. “Ümumiyyətlə, belə bir anlayış var - kim daha çox informasiyalıdırsa, o daha hazırlıqlı və daha güclüdür. Əgər biz informasiyadan danışırıqsa, burada peyklərin rolu çox böyükdür.
Əlbəttə, müharibə dövründə olduğu kimi, müharibədən sonra da bizim peyklərin əhəmiyyəti, rolu çox böyükdür. Peyklərin kənd təsərrüfatında, fauna və floranın, geoloji, geofiziki dəyişmələrin müşahidəsində, telekommunikasiyalarda, yerin müşahidəsində, hərbi məqsədlər və sair üçün istifadə etmək üçün variantları var. Bizim iki ədəd “Azerspace” peyklər şəbəkəsi var, bir ədəd yerin məsafədən müşahidəsi peykimiz var. Təbii ki, bunlar hamısı bizə müəyyən üstünlüklər verir. Bilirsiniz ki, Prezident İlham Əliyev 2008-ci ildə “Kosmik sənayenin yaradılması və telekommunikasiya peyklərinin orbitə çıxarılması haqqında” Sərəncam imzalayıb. Bundan başqa, 2009-cu ildə Prezident İlham Əliyevin sərəncamı ilə Azərbaycan Respublikasında Kosmik Sənayenin yaradılması və İnkişafı üzrə Dövlət Proqramı qəbul edilib və onun icrasına başlanıb. Bunun nəticəsi olaraq da “Azərkosmos” fəaliyyət göstərir”.
B.Nəbiyev bildirdi ki, peyk texnologiyalarından istifadə olunmasının nəticəsi olaraq, qeyd edildiyi kimi, Azərbaycan müharibə zamanı 5-ci nəsil texnologiyalardan istifadə edən ölkələrdən biridir. “Bu da onu göstərir ki, həqiqətən də peyk texnologiyalarından istifadə olunması, rabitənin yaradılması, yüksək sürətli informasiyanın ötürülməsi və qəbul olunması müasir dünyanın tələbləridir.
Peyk nəyə görədir? Çünki şəbəkə əsasdır, vacibdir. Bildiyiniz kimi, Müdafiə Nazirliyi tərəfindən yayılan videolarda da görsənir ki, hər hansısa bir hədəfin müəyyən olunması və ona qarşı tədbirin görülməsi çox qısa zamanda baş verir. Bu da həmin o informasiya ötürülməsinin qəbul olunmasının sürətli emal olunmasının nəticəsidir. Bunlar hamısı ona görə mümkün olur ki, bu cür texnologiyalar Azərbaycanda istifadə olunur. Cənab Prezident vurğuladı ki, biz məhdud sayı olan kosmik klubun üzvüyük. Əlbəttə, bu böyük bir nailiyyətdir. Bilirsiniz ki, “informasiya blokadası” deyilən bir anlayış da var. Bu, Azərbaycanın keçən əsrin 90-cı illərində başına gələn bir hadisədir və bunun necə böyük bir problem olduğunu, mənfi nəticələrə gətirib çıxardığını hamımız bilirik. Bu gün “Azerspace” peyklər şəbəkəsi vasitəsilə teleyayımların həyata keçirilməsi, informasiyaların ötürülməsi, çatdırılması məsələsində informasiya blokadasına düşməmək kimi məsələlər bizə böyük üstünlüklər qazandırır. Peykimiz bizim üçün informasiya suverenliyi yaradır. Bu da ölkəmizin informasiya suverenliyinin təmin olunması deməkdir. Biz artıq informasiyanı başqasından almırıq, informasiyanı özümüz generasiya edirik, informasiyanı yaradırıq, onun iqtisadiyyatını qura bilirik. Peyk texnologiyalarımızdan müəyyən ölkələr, şirkətlər istifadə edirlər və bunun nəticəsində ölkə iqtisadiyyatına gəlir daxil olur. Bunun hamısı, gördüyünüz kimi, böyük kompleks məsələdir.
Peyk texnologiyaları müasir dövrdə bütün sahələrə sirayət edir, onlardan istifadə edilir. Məsələn, təbii fəlakətlər, sellər, daşqınlar və digər təbii fəlakətlər zamanı rabitə əlaqələri itirilə bilər, əlaqə saxlamaq, informasiya ötürülməsi, qəbul edilməsi çətinləşə bilər. Bu məsələdə də peyk texnologiyaları köməyə gəlir, tez bir zamanda informasiya mübadiləsinin bərpa olunması aparıla bilər. Yəni peyklərin çox vacib aspektləri var. Biri də budur ki, hazırda peyk texnologiyalarından Azərbaycanda istifadə, tətbiq olunması nəticəsində müasir texnologiyaların üstünlüklərini görürük, bundan Azərbaycan dövləti, xalqı, ordusu istifadə edə bilir”.
B.Nəbiyev hesab edir ki, biz peykimiz vasitəsilə meşə zolaqlarına, su resurslarına, digər məsələlərə nəzarət əldə etmişik. “Peyklərimiz vasitəsilə kənd təsərrüfatını, su resurslarını, meşə fondumuzu, floranı və faunanı, eləcə də geoloji dəyişiklikləri izləmək, müşahidə etmək tam mümkündür. Çünki bizim yerin məsafədən müşahidə peykimiz var - “Azersky”. Onun vasitəsilə bu texnologiyalar mümkün olur. Rabitə vasitəsilə “Azerspace” məşğul olur. Burada yerüstü şəbəkənin qurulması mümkün olmadıqa, problemlər olduğu halda artıq “Azerspace” vasitəsilə yerdə müəyyən formada rabitə kanallarının istifadə olunmasına şərait yaradılır. Peykimiz, bir sözlə, bütün sahələri əhatə edir. Ümumiyyətlə, bu, informasiya texnologiyaları sahəsinin inkişafının bir mərhələsidir. Bu da Azərbaycanda rəqəmsal mühitin yaxşılaşdırılması, informasiyaların ötürülməsi, qəbul olunması, emal olunması proseslərinin sürətləndirilməsi kimi dəstək göstərir. Bu, Azərbaycan elminə də dəstək göstərir. Bir var ki, bizim alimlər yerüstü görüntülər barədə informasiyanı xaricdən alır, bunun özü də böyük problemlər yaradır, qarşılıqlı razılaşmalar olmalıdır, informasiyanı təqdim edən tərəf, təbii ki, həmin informasiyanı axıra qədər ötürmür və sair. Peyklərimizin elmə də xeyri var. Yəni oradan alınan informasiyanı alimlərimiz götürüb birbaşa analiz edə bilirlər, bunun nəticəsində də “Azərkosmos” tərəfindən layihələr keçirilir. Yəni bunun vasitəsilə də biz daha dəqiq, daha dolğun informasiya ala bilirik.
Görürsünüz ki, biz öz peykimiz vasitəsilə bütün sahələri müşahidə edirik, bunun həm bu gün, həm də gələcək üçün böyük faydası var. Cənab Prezident də vurğuladı ki, biz heç kəsdən asılı deyilik. İnformasiya suverenliyi bu informasiyaların birbaşa bizim əlimizdə olmasından irəli gəlir. “Azersky” peyki - yerin məsafədən müşahidəsi vasitəsilə bütün bu qeyd edilən reallıqların həyata keçirilməsi mümkündür. Bundan əvvəl biz bunu digər ölkələrdən, qonşu dövlətlərdən alırdıq. Amma indi Azərbaycan peyk vasitəsilə birbaşa bu informasiyaları götürüb və analiz edə bilir. Müsbət cəhətlərdən biri odur ki, bu informasiyaları almaq üçün ölkəmizdə mütəxəssislər də var. Bunun özü də Azərbaycanın intellektual bazasının güclənməsinə, artmasına, inkişafına gətirib çıxarır. Bunun vasitəsilə Azərbaycanda yeni-yeni nəsil mühəndislər, mütəxəssislər yetişir. Bu mütəxəssislər Azərbaycanın gələcək inkişafına öz töhfəsini verəcək” - deyə B.Nəbiyev vurğuladı.
İradə SARIYEVA
