ABŞ Prezidenti Donald Tramp dəfələrlə bəyan edib ki, Amerika İranın nüvə potensialını məhv edib və Tehranın nüvə silahı əldə etmək imkanlarını aradan qaldırıb. Lakin Ağ Evin İranın nüvə fəaliyyəti ilə bağlı məlumat verən şəxslərə 20 milyon dollar mükafat vəd etməsi bu bəyanatların nə dərəcədə real olduğu barədə yeni suallar doğurur. Əgər Vaşinqton İranın nüvə proqramının tamamilə sıradan çıxarıldığını iddia edirsə, onda bu proqramla bağlı əlavə kəşfiyyat məlumatlarına nə üçün belə böyük ehtiyac yaranıb? Bu vəziyyət Trampın siyasi bəyanatları ilə ABŞ administrasiyasının real qiymətləndirmələri arasında ziddiyyətin mövcudluğunu, yoxsa Amerika kəşfiyyatının İranın nüvə fəaliyyətinin bütün təfərrüatlarına çıxış əldə edə bilmədiyini göstərir?
Ağ Evin İranın nüvə fəaliyyəti barədə məlumat verənlərə 20 milyon dollar mükafat vəd etməsini necə qiymətləndirmək olar? Trampın İranın nüvə potensialını məhv etdikləri barədə bəyanatları ilə administrasiyanın bu addımı arasında açıq ziddiyyət görünmürmü? Bu, ABŞ kəşfiyyatının İranın nüvə proqramı haqqında tam və dəqiq məlumatlara malik olmadığının, hətta kəşfiyyat imkanlarında ciddi boşluqların mövcudluğunun etirafı kimi qiymətləndirilə bilərmi, yoxsa burada məqsəd mövcud məlumatları dəqiqləşdirmək və İranın nüvə fəaliyyətinin gələcək mərhələlərini izləməkdir?
Xaqani Cəfərli: "İranın nüvə potensialının məhv edilməsi barədə Trampın bəyanatları şişirtmədir"
Politoloq Xaqani Cəfərli ABŞ Prezidenti Donald Trampın İranın nüvə potensialının məhv edilməsi ilə bağlı açıqlamalarını şişirdilmiş hesab edir. O, "Bakı-Xəbər" qəzetinə açıqlamasında bildirib ki, Vaşinqtonun İranın nüvə proqramı ilə bağlı verdiyi bəyanatlarla atdığı praktiki addımlar arasında müəyyən ziddiyyətlər mövcuddur.
Politoloqun sözlərinə görə, İranın zənginləşdirilmiş 440 kiloqram uran ehtiyatının taleyinin hələ də məlum olmaması bu məsələdə əsas qeyri-müəyyənliklərdən biridir. Tramp İranın nüvə potensialının məhv edildiyini bəyan etsə də, eyni zamanda həmin 440 kiloqram zənginləşdirilmiş uranın təhvil verilməsini tələb etməkdə davam edir. Bu isə İranın nüvə imkanlarının tamamilə aradan qaldırıldığı barədə iddiaların nə dərəcədə əsaslı olduğu sualını gündəmə gətirir.
X.Cəfərli hesab edir ki, ABŞ Dövlət Departamentinin İranın nüvə fəaliyyəti ilə bağlı məlumat verən şəxslərə 20 milyon dollar mükafat vəd etməsi də Vaşinqtonun əlindəki məlumatların yetərli olmadığını göstərən əlamətlərdən biri kimi qiymətləndirilə bilər. Əgər ABŞ İranın nüvə potensialının tamamilə sıradan çıxarıldığına əmindirsə, bu cür böyük məbləğdə mükafat vəd etməklə əlavə kəşfiyyat məlumatları toplamağa çalışmasının səbəbləri izah edilməlidir.
Politoloq vurğulayıb ki, İranın nüvə obyektləri Atom Enerjisi üzrə Beynəlxalq Agentliyin (AEBA) müfəttişləri tərəfindən əhatəli şəkildə yoxlanılmayana qədər bu ölkənin nüvə fəaliyyəti ilə bağlı suallar açıq qalacaq. Çünki nüvə proqramının real vəziyyətini müəyyənləşdirmək üçün yalnız hərbi zərbələrin nəticələri və kəşfiyyat məlumatları kifayət etmir. Bunun üçün obyektlərin faktiki vəziyyəti, nüvə materiallarının yerləşdiyi məkanlar və onların təhlükəsizliyi beynəlxalq mütəxəssislər tərəfindən yoxlanılmalıdır.
Xaqani Cəfərlinin fikrincə, İranın qapalı siyasi sistemə malik olması da bu məsələdə qeyri-müəyyənliyi artırır. Totalitar idarəetmə şəraitində ölkə daxilində baş verən proseslər barədə kənar qüvvələrin tam və dəqiq məlumat əldə etməsi olduqca çətindir. Hətta dünyanın ən güclü kəşfiyyat orqanlarının belə imkanlarının müəyyən sərhədləri var. Onlar ayrı-ayrı obyektlər, şəxslər və fəaliyyət istiqamətləri barədə məlumat əldə edə bilsələr də, ölkənin bütün nüvə infrastrukturunda baş verənləri yüz faiz dəqiqliklə müəyyənləşdirə bilməzlər.
Politoloq hesab edir ki, ABŞ Dövlət Departamentinin 20 milyon dollar mükafat vəd etməsi məhz bu informasiya boşluğunu doldurmağa hesablanmış addım ola bilər. Bununla yanaşı, o, həmin qərarın başqa siyasi və kəşfiyyat məqsədlərinə də xidmət edə biləcəyini istisna etmir. Belə ki, bu addım gələcəkdə İranın nüvə proqramı ilə bağlı açıqlanacaq hansısa sensasiyalı məlumatın legitimləşdirilməsi üçün əvvəlcədən yaradılan zəmin də ola bilər.
X.Cəfərlinin qənaətinə görə, yaxın həftələrdə İranın nüvə proqramı ilə bağlı yeni və diqqətçəkən məlumatların ortaya çıxması mümkündür. O bildirib ki, belə bir məlumat yayılsa, buna təəccüblənməyəcək. Çünki ABŞ kimi böyük dövlətlərin diplomatik və siyasi addımlarının arxasında dayanan real məqsədlər çox vaxt dərhal deyil, müəyyən müddət keçdikdən sonra üzə çıxır.
Politoloq düşünür ki, Vaşinqtonun indiki davranışları İranın nüvə məsələsinin hələ bağlanmadığını göstərir. Əksinə, nüvə potensialının məhv edilməsi barədə bəyanatlara baxmayaraq, uran ehtiyatlarının taleyi, nüvə obyektlərinin real vəziyyəti və Tehranın gələcək imkanları ilə bağlı suallar qalmaqdadır. Onun fikrincə, məhz yaxın həftələr bu ziddiyyətlərin bir çoxuna aydınlıq gətirə bilər.
Akif NƏSİRLİ
