ABŞ, Azərbaycan və Ermənistan TRIPP layihəsinin həyata keçirilməsini sürətləndirmək üçün üçtərəfli texniki planlaşdırma qruplarının fəaliyyətinə başlayıb. İlkin mərhələdə nəqliyyat və elektrik enerjisinin ötürülməsi üzrə iki işçi qrup yaradılıb. Bu əməkdaşlıq 8 avqust 2025-ci il Vaşinqton razılaşmalarının icrası, regional nəqliyyat və enerji bağlantılarının genişləndirilməsi, ticarətin inkişafı və uzunmüddətli sabitliyin təmin olunmasını hədəfləyir.
Ermənistanla texniki əməkdaşlığın başlanması Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərində etimadın formalaşmasına və sülh prosesinin irəliləməsinə hansı töhfəni verə bilər? Texniki razılaşmaların real nəticəyə çevrilməsi üçün hansı siyasi və hüquqi məsələlər həllini tapmalıdır?
Akif Nağı: "Ermənistan Azərbaycanla sülhə yox, iqtisadi imkanlardan yararlanmağa daha çox maraq göstərir"
Politoloq Akif Nağı Azərbaycan-Ermənistan münasibətlərindəki son prosesləri "Bakı-Xəbər" qəzetinə şərh edərkən bildirib ki, iki ölkə arasında münasibətlərin normallaşması istiqamətində müşahidə olunan istənilən irəliləyiş müsbət qiymətləndirilməlidir. Onun sözlərinə görə, bu proses regionda sabitliyin təmin olunması baxımından əhəmiyyətlidir. Lakin Ermənistan cəmiyyətində və siyasi elitasında mövcud olan revanşist düşüncələr münasibətlərin tam normallaşmasına mane olur.
Politoloq qeyd edib ki, Paşinyan hakimiyyəti hazırda özünü demokratik dəyişikliklərin və Azərbaycanla sülhün tərəfdarı kimi göstərməyə çalışır, sülh müqaviləsinin imzalanmasını və konstitusiya dəyişikliklərinin aparılmasını dəstəklədiyini bəyan edir. Ancaq regionda və beynəlxalq güc mərkəzlərində siyasi vəziyyət dəyişərsə, Ermənistan rəhbərliyinin indiki mövqeyini qoruyub-qorumayacağı sual altındadır. Buna görə də Azərbaycanın proseslərə ehtiyatla yanaşması vacibdir.
Akif Nağının fikrincə, Azərbaycanın güclü mövqeyi və Türkiyə ilə strateji müttəfiqliyi regionda təhlükəsizlik baxımından mühüm amildir. Türk dünyası ilə əlaqələrin, xüsusilə Azərbaycan-Türkiyə müttəfiqliyinin daha da möhkəmlənməsi Ermənistanın mümkün təxribatlarının qarşısının alınmasında da əhəmiyyətli rol oynayır. Ermənistan anlamalıdır ki, bundan sonra atacağı hər hansı qeyri-konstruktiv addım ilk növbədə özünə zərər vuracaq.
Politoloq bildirib ki, hazırda nəqliyyat və iqtisadi əlaqələrin bərpası istiqamətində müəyyən irəliləyişlər olsa da, bu proseslər hələ tam reallaşmayıb. Azərbaycanın Naxçıvana daşımalarla bağlı atdığı addımlar, eləcə də Azərbaycan ərazisi vasitəsilə Rusiyadan Ermənistana yüklərin daşınması regional kommunikasiyaların açılması baxımından əhəmiyyətlidir. TRIPP layihəsi çərçivəsində də müəyyən işçi qruplar formalaşdırılıb, nəqliyyat və enerji infrastrukturu ilə bağlı müzakirələr aparılır. Lakin Azərbaycan və Türkiyə tərəfində müəyyən hazırlıq işləri görülsə də, Ermənistan ərazisində real icra prosesinin başlanması hələ gözlənilir.
Akif Nağı hesab edir ki, kommunikasiyaların açılması və iqtisadi əlaqələrin bərpası sülh prosesinə müsbət təsir göstərə bilər. Bununla belə, Ermənistanın iqtisadi əməkdaşlıqda maraqlı olması onun siyasi sülhə də eyni dərəcədə hazır olduğu anlamına gəlmir. Çünki sülh müqaviləsinin imzalanması və parlament tərəfindən ratifikasiya edilməsi Ermənistan üçün 44 günlük müharibədəki məğlubiyyətin siyasi və hüquqi nəticələrinin qəbul edilməsi deməkdir. Bu səbəbdən ölkə daxilində ciddi siyasi müzakirələrin və müqavimətin yaranması mümkündür.
Politoloq Ermənistanın ərazi məsələlərində də qeyri-konstruktiv mövqe nümayiş etdirdiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, delimitasiya prosesində Qazaxın üç kəndi və Sədərəyin bir kəndi ilə bağlı mübahisəli yanaşmalar, eləcə də Göyçə və Qaragöl ətrafında səsləndirilən iddialar münasibətlərin normallaşmasını çətinləşdirir.
Akif Nağı yaxın perspektivdə Azərbaycanla Ermənistan arasında yekun sülh müqaviləsinin imzalanmasını real hesab etmədiyini bildirib. O düşünür ki, Ermənistan ilk növbədə konstitusiyasında Azərbaycana qarşı ərazi iddialarını ehtiva edən müddəaları aradan qaldırmalı, siyasi bəyanatlarını konkret addımlarla təsdiqləməlidir. Əks halda, iqtisadi və nəqliyyat əlaqələrinin bərpası istiqamətində müəyyən irəliləyişlər əldə olunsa da, davamlı sülhə nail olmaq çətin olacaq.
Dəniz NƏSİRLİ
