Abutalıb Səmədov: “Qısa müddətdə köklü və qəti dəyişikliklərin baş verəcəyini gözləmək real görünmür”
Noyabrın 10-da Əbu-Dabidə (Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri) Rusiya, ABŞ və Ukrayna nümayəndə heyətləri arasında ABŞ-nin vasitəçiliyi ilə ikigünlük qapalı üçtərəfli danışıqlar başlayıb. Tərəfləri müvafiq olaraq Rustem Umerov (Ukrayna), Vladimir Medinski (Rusiya), Stiv Uitkoff və Cared Kuşner (ABŞ) rəhbərliyi ilə nümayəndə heyətləri təmsil edib. Humanitar məsələlər, əsir və mülki şəxslərin mübadiləsi, təhlükəsizlik təminatları, həmçinin ərazi və status məsələləri üzrə fikir ayrılıqları müzakirə olunub. Ukrayna Prezidenti Volodimir Zelenski ilk günü “konstruktiv”, ABŞ dövlət katibi Marko Rubio isə məhsuldar adlandırsa da, yekun razılıq üçün hələ çox iş görülməli olduğunu bildiriblər.
Qeyd edək ki, tərəflər arasında danışıqlar bu gün də (11 noyabr) davam etdirilir.
Ukrayna ilə bağlı Əbu-Dabidə keçirilən görüşün ciddi nəticə verməməsinin əsas səbəbi nədir? Ukraynaya dair Əbu-Dabi görüşü niyə əhəmiyyətli nəticə vermədi?
Ekspertlərin sözlərinə görə, Ukrayna ilə bağlı Əbu-Dabidə keçirilən görüşün ciddi nəticə verməməsinin əsas səbəbi ondan ibarətdir ki, tərəflər müharibənin dayandırılmasının zəruriliyini qəbul etsələr də, sülhün hansı şərtlərlə əldə olunması məsələsində ortaq mövqeyə gələ bilmirlər.
Burada söhbət yalnız diplomatik danışıqlardan getmir. Əsas məsələ Ukraynanın ərazi bütövlüyü, Rusiyanın işğal etdiyi ərazilərin gələcək statusu, təhlükəsizlik təminatları və müharibədən sonrakı geosiyasi nizamdır.
Ekspertlər hesab edirlər ki, ərazi məsələsində mövqelər kəskin fərqlənir
Rusiya Donetsk vilayətinin Ukraynanın nəzarətində qalan hissəsinin də Kiyevin nəzarətindən çıxarılmasını tələb edir. Moskva həmçinin Ukraynanın NATO-ya üzvlük perspektivindən imtina etməsini və hərbi imkanlarının məhdudlaşdırılmasını istəyir.
Ukrayna isə öz ərazilərindən imtina etməyi qəbul etmir. Prezident Volodimir Zelenski atəşkəsin mövcud cəbhə xətti əsasında əldə edilməsini və ərazi məsələlərinin ayrıca müzakirəsini müdafiə edir.
Ekspertlərin fikrincə, bu, danışıqların qarşısındakı ən böyük maneədir. Çünki Rusiya hərbi yolla əldə edə bilmədiyi siyasi nəticələri diplomatik masada əldə etməyə çalışır. Ukrayna isə ərazi güzəştlərinin gələcəkdə yeni işğallara yol aça biləcəyindən ehtiyat edir.
Ekspertlər qeyd edir ki, rəsmi Kiyev NATO-nun kollektiv müdafiə mexanizminə bənzər etibarlı təhlükəsizlik təminatları istəyir, Rusiya isə Ukraynanın Qərbin hərbi strukturları ilə yaxınlaşmasına qarşı çıxır.
Beləliklə, tərəflər yalnız bugünkü müharibəni deyil, müharibədən sonrakı təhlükəsizlik sistemini də müzakirə edirlər.
Donald Tramp administrasiyası müharibəni mümkün qədər tez başa çatdırmaq istəyir. Lakin sürətli razılaşma ilə davamlı sülh eyni şey deyil.
Avropa ölkələri də prosesdə daha fəal iştirak etmək istəyirlər. Çünki Ukraynanın gələcək təhlükəsizliyi birbaşa Avropanın təhlükəsizlik arxitekturasına təsir edir.
ABŞ dövlət katibi Marko Rubio da Avropa tərəfdaşlarının uzunmüddətli həll prosesində danışıqlar masasında olmasının vacibliyini vurğulayıb.
Noyabrın 10-da Əbu-Dabidə keçirilən ilk günün müzakirələri təxminən dörd saat davam edib. Tərəflər əsirlərin dəyişdirilməsi, saxlanılan mülki şəxslər, Ukraynadan Rusiyaya aparılmış uşaqlar və təhlükəsizlik təminatları kimi məsələləri müzakirə ediblər.
ABŞ nümayəndələri görüşü məhsuldar adlandırsalar da, siyasi razılaşma əldə olunduğu barədə məlumat verilməyib. Qeyd olunduğu kimi, danışıqların noyabrın 11-də davam etdirilməsi nəzərdə tutulub.
Ekspertlərə görə, məsələyə daha geniş yanaşsaq, Ukrayna müharibəsi artıq yalnız Rusiya ilə Ukrayna arasında ərazi və hərbi üstünlük uğrunda mübarizə deyil. Bu müharibə ABŞ-ın Avropadakı mövqeyinə, NATO-nun gələcəyinə, Rusiyanın beynəlxalq sistemdəki yerinə və Avropanın təhlükəsizlik modelinə birbaşa təsir göstərir.
Tramp administrasiyası müharibəni dayandırmaqla böyük diplomatik nəticə əldə etmək istəyir. Putin isə danışıqların nəticəsində Rusiyanın müharibə yolu ilə irəli sürdüyü tələblərin qəbul edilməsinə çalışır. Zelenski üçün isə əsas məsələ Ukraynanın suverenliyini və gələcək təhlükəsizliyini qorumaqdır.
Analitiklərin qənaətinə görə, Əbu-Dabi görüşünün əsas problemi tərəflərin sülh istəməməsi barədə qəti hökm vermək deyil, onların sülh anlayışlarının bir-birindən ciddi şəkildə fərqlənməsidir. Rusiya özünün irəli sürdüyü şərtlərlə razılaşma istəyir, Ukrayna isə dövlət suverenliyini və təhlükəsizliyini təmin etməyən razılaşmanı qəbul etmək istəmir.
Ona görə də bir neçə saatlıq diplomatik görüşdən müharibənin başa çatmasını gözləmək real deyil. Əsas məsələ tərəflərin hansı güzəştlərə hazır olmasıdır.
“Alyans”SAM-ın sədri Abutalıb Səmədov baki-xeber.com-a “Əbu-Dabidə keçirilən görüşlər hələ başa çatmayıb. Dünən danışıqların birinci günü idi. Tərəflər əldə olunan nəticələrlə bağlı müəyyən dərəcədə razılıq ifadə ediblər. Təbii ki, belə görüşlərdən sonra nikbin bəyanatların səsləndirilməsi adi haldır. Lakin danışıqların kifayət qədər mürəkkəb və ağır keçdiyi də aydındır”-deyə bildirdi.
A.Səmədov vurğuladı ki, bu gün danışıqların davam etdirilməsi, xüsusilə də əsas və prinsipial məsələlərin müzakirəsi gözlənilir. “Amerika Birləşmiş Ştatları tərəflərə təzyiqləri artırır. Zelenski də ciddi siyasi təzyiq altındadır. Bu baxımdan, bugünkü müzakirələrdə müəyyən irəliləyişlərin əldə olunması istisna deyil.
Ancaq ərazi məsələsində Zelenskinin güzəştə getməsi olduqca çətindir. Çünki bu, təkcə danışıqların deyil, həm də Ukraynanın suverenliyi və ərazi bütövlüyü ilə bağlı prinsipial məsələdir.
Danışıqlarda iştirak edən nümayəndə heyəti bu gün Zelenskiyə görüşün gedişi və nəticələri barədə məlumat verdikdən sonra, görünür, Ukraynanın mövqeyi və növbəti addımları da daha dəqiq müəyyənləşəcək.
Hesab edirəm ki, müəyyən irəliləyişlərə nail olmaq mümkündür. Lakin qısa müddətdə köklü və qəti dəyişikliklərin baş verəcəyini gözləmək real görünmür”-deyə A.Səmədov qeyd etdi.
İradə SARIYEVA
