Ermənistanın baş naziri Nikol Paşinyan bildirib ki, Ermənistan və Türkiyə yaxın gələcəkdə diplomatik münasibətlər quracaq: "Ermənistan və Türkiyə hələ diplomatik münasibətlər qurmayıblar, amma əminəm ki, bu münasibətlər yaxın gələcəkdə bir-birinin ərazi bütövlüyünü, suverenliyini və sərhədlərini tanıyaraq qurulacaq. Və düşünürəm ki, bu fakt qeydə alınmalıdır".
Bir müddət əvvəl Ermənistanın baş diplomatı Ararat Mirzoyan İrəvan və Ankara arasında birbaşa ticarətin başladığını açıqlamışdı. Mirzoyanın sözlərinə görə, ölkələr arasında sərhəd istənilən vaxt açıla bilər və tərəflər 2027-ci ildə keçiriləcək forumda biznes məsələlərini müzakirə etməyə davam edəcəklər. Sankt-Peterburq Dövlət Universitetinin Beynəlxalq Münasibətlər, Qlobal və Regional Araşdırmalar üzrə aspirantı və politoloq Buğra Bəkir İşılak vurğulayıb ki, Ermənistanla Azərbaycan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması Türkiyə-Ermənistan münasibətlərinin normallaşması üçün Türkiyənin əsas şərtidir. Nikol Paşinyan bu hadisənin yaxınlaşmasından danışarkən, İrəvanla Bakı arasında diplomatik münasibətlərin qurulması kimi əsas məqsədi gözardı edə bilməz: “Bir tərəfdən, bu gün Türkiyə ilə Ermənistan arasında diplomatik münasibətlərin qurulması çox real bir perspektiv kimi görünür. Xüsusi nümayəndələr arasında görüşlər, birbaşa uçuşların bərpası və hava yükdaşımalarına qoyulan məhdudiyyətlərin aradan qaldırılması normallaşma prosesinin tədricən irəlilədiyini göstərir. Bu baxımdan Qars-Gümrü dəmir yolunda xidmətin bərpası üçün texniki işlər də vacibdir. Digər tərəfdən, bütün bunlar yalnız hazırlıq addımlarıdır və Ankara Ermənistan-Azərbaycan yolundakı irəliləyişdən asılı olaraq diplomatik münasibətlərin qurulması ilə bağlı son siyasi qərarı verəcək”. Ekspert qeyd edir ki, Türkiyə Ermənistanla yaxınlaşmanı yalnız Azərbaycanla müttəfiq münasibətləri kontekstində görür: "Ankaranın məqsədi Cənubi Qafqazda sülhü təşviq etməkdir və açıq şəkildə bildirir ki, normallaşma addımları Bakı ilə sıx əlaqələndirilərək atılır. Bu, Türkiyənin hər iki prosesin qarşılıqlı şəkildə gücləndirilməsi istəyini nümayiş etdirir: Ermənistanla münasibətlərin inkişafı Azərbaycanın təhlükəsizlik narahatlıqlarını nəzərə alan sabit regional nizamın formalaşması ilə müşayiət olunmalıdır. Türkiyənin xarici işlər naziri Hakan Fidanın tam normallaşmanı Bakı ilə İrəvan arasında yekun sülh sazişinin bağlanması ilə əlaqələndirən son açıqlamaları bu yanaşmanı əks etdirir. Burada aydınlaşdırmaq vacibdir ki, Bakı ilə İrəvan arasında sülh müqaviləsinin imzalanması Ankara üçün Türkiyə-Ermənistan sərhədlərinin açılması yönündə möhkəm siyasi təməl kimi vacibdir. Prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğanın Ermənistanla ticarət və nəqliyyat əlaqələrinin qurulmasını dəstəkləyən açıqlamaları Türkiyənin bu istiqamətdə irəliləmək üçün siyasi iradəsini nümayiş etdirir. Qars-Gümrü dəmir yolunun və Zəngəzur dəhlizinin beynəlxalq əhəmiyyəti budur: sülh əldə edildikdən sonra iqtisadi münasibətlər qurulur və hər üç ölkə onları qorumaqda maraqlıdır. Beləliklə, Paşinyanın yaxın gələcəyə dair nikbinliyi əsaslıdır, lakin bu, artıq razılaşdırılmış vaxt xəttinin sübutu kimi qəbul edilməməlidir. Əvvəlcə Ermənistan və Azərbaycan arasında sülh müqaviləsi imzalanmalıdır”.
Ekspert İrəvanın Ermənistan-Türkiyə sərhədini açmaq və Ankara ilə diplomatik münasibətlər qurmaq səylərini Ermənistanın iqtisadi inkişaf məqsədləri ilə əlaqələndirir: "Ermənistan rəhbərliyinin Türkiyə ilə münasibətləri tez bir zamanda normallaşdırmaq istəyinin əsas səbəbi otuz ildən çoxdur bağlı qalan sərhəd blokadasının ölkənin iqtisadi və siyasi potensialına mane olmasıdır. Gürcüstan və İranla açıq sərhədlər Ermənistanın quruya çıxışı olmayan respublikanı tam inkişaf etdirməsi üçün sadəcə kifayət deyil. Məhdud sayda marşrutdan asılılıq ticarət xərclərini və Ermənistanın regional böhranlara qarşı həssaslığını artırır. Türkiyənin böyük bazarı, istehsal potensialı və Avropa ilə Asiya arasındakı nəqliyyat şəbəkələrindəki mövqeyi normallaşmanı İrəvan üçün strateji cəhətdən vacib edir. Regional güc balansına təsir göstərə və qlobal oyunçularla birbaşa danışıqlar apara bilən Türkiyə ilə müntəzəm əlaqələrin qurulması Ermənistanın iqtisadi və diplomatik imkanlarını genişləndirə bilər. Bu, həmçinin, Aİ ilə daha sıx əlaqələrdən iqtisadi fayda əldə etmək üçün vacibdir: 2025-ci ildə Aİ Ermənistanın xarici ticarətinin 11,3%-ni təşkil edirdi. Türkiyə üzərindən yeni nəqliyyat əlaqələri Avropa bazarlarına çıxışı asanlaşdıra bilər. Yeni ticarət yolları formalaşdıqca Ermənistan regional və qlobal nəqliyyat şəbəkələrindən kənarda qalmaq istəmir. Qarabağ müharibəsindəki məğlubiyyət İrəvanın regional qonşuları ilə dinc yanaşı yaşaması və əməkdaşlıq etməsi üçün bir sıra imkanlar açdı, güc balansının Azərbaycanın xeyrinə dəyişməsi isə Ermənistan rəhbərliyini regional siyasətə yanaşmalarını yenidən nəzərdən keçirməyə vadar etdi. Paşinyan hökuməti üçün Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması Ermənistanın yeni sülh siyasətini konkret nəticələrə - investisiya, ticarətin inkişafı və iş yerlərinin yaradılmasına çevirməyin bir yoludur”.
Tahir TAĞIYEV
