Dünya dövlətlərinin bütün qabaqlayıcı tədbirlərinə baxmayaraq, koronavirus pandemiyası sürətlə yayılmaqda davam edir. Elə bu səbəbdən bütün dünya ölkələrinin yenidən sərt karantin rejiminə qayıtması qaçlmaz sayılır. Bunun əsas səbəblərindən biri də virusun yaratdığı təhdidin miqyasının böyüməsidir.
Bu fonda İngiltərənin Frensis Krik İnstitutundan olan elmi qrup koronavirusun yeni növünün maraqlı xüsusiyyətini kəşf edib. Belə ki, insan bədəninə daxil olan virusun zülallı çıxıntılarının möhkəmliyi artırmaq üçün on fərqli formaya çevrilə biləcəyi ortaya çıxıb. Laboratoriyada aparılan təcrübə forma dəyişikliyinin çox sürətlə, cəmi bir dəqiqə ərzində baş verdiyini göstərir.
Tədqiqatçılar nə qripdə, nə də HİV-də belə bir mürəkkəb nüfuz mexanizminin olmadığını bəyan edir. Ümumdünya Səhiyyə Təşkilatı (ÜST) fövqəladə hallar proqramının icraçı direktoru Maykl Rayan isə belə vəziyyətdə bildirib ki, dünya əhalisi arasında orta hesabla hər on nəfərdən biri koronavirusa yoluxmuş ola bilər. Rayanın sözlərinə görə, bu, rəsmi olaraq 35 milyon yoluxmanın fonunda “kölgə“ rəqəminin təxminən 700 milyon nəfərə bərabər olması deməkdir. ÜST-nin psixi sağlamlıq üzrə direktoru Devora Kestel pandemiyanın insanlara psixi təsirləri barədə də xəbərdarlıq edib. Qeyd edilib ki, 130 ölkə üzrə aparılan rəy sorğusunda bu ölkələrin 83 faizi pandemiyaya reaksiya planlarına psixi sağlamlıq tədbirlərinin daxil edildiyini təsdiqləsə də, ölkələrin yalnız 17 faizi bu istiqamətdə büdcə vəsaitləri ayırıb. Psixikanın COVID-19-un unudulmuş aspekti olduğunu bildirən ekspert yaxınlarının vəfatı, tənhalıq, gəlirlərin itirilməsi və yoluxma qorxusunun insanlarda psixi xəstəliklərə tutulma ehtimalını artırdığını və ya mövcud xəstəliklərin kəskinləşməsinə səbəb olduğunu diqqətə çatdırıb. İnsanların bir çoxunun bu kimi gərgin vəziyyətlərdə alkoqol və narkotik vasitələrə üstünlük verməsi, yuxusuzluq və qorxu keçirməsi onların problemini daha da dərinləşdirir. Koronavirisdan əvvəl aparılan qiymətləndirmələrə görə, yalnız depressiya və narahatlıq sindromu nəticəsində dünya iqtisadiyyatı hər il trilyon dollar itirir. Belə halların müalicəsinə sərf olunan hər dollar beş dollar gəlir gətirir. ÜST bildirir ki, pandemiya davam etdikcə psixi pozuntulardan əziyyət çəkənlərin sayı da artacaq, buna görə psixi sağlamlıq sahəsinə təcili maliyyə dəstəyi göstərilməsi həmişə olduğundan daha vacibdir.
Bu halda daha bir mühüm məsələ karantinlə bağlıdır. Əksər ölkələr yenidən sərt karantinə qayıdır. Məsələn, Gürcüstanda COVID-19 virusunun sürətlə yayılmasının qarşısını almaq üçün qadağalar yenidən sərtləşdirilir. Gürcüstan Səhiyyə Nazirliyinin Xəstəliklərə Nəzarət və İctimai Sağlamlıq Milli Mərkəzinin rəhbəri Amiran Qamkrelidzenin sözlərinə görə, yeni qaydaların tətbiqi ilə əlaqədar yeni protokol hazırlanıb. Sənədə əsasən, ölkədə koronavirusa yoluxan şəxslə sıx təmasda olanlar tibbi yoxlama aparılmadan dərhal təcrid olunacaq. Həmin şəxslər 14 günlük karantinə alınacaq. Qeyd edək ki, sentyabrın 15-dən etibarən Gürcüstanda karantin müddətinə dəyişiklik edilmişdi. Qonşu ölkəyə daxil olanlar 8, virusa yoluxan şəxslə birbaşa təmasda olanlar isə 12 günlük karantin nəzarətinə götürülürdü. Gürcüstanın Səhiyyə naziri Yekaterina Tikaradze də yaranmış gərgin vəziyyətlə əlaqədar əhaliyə müraciət edib. Nazir Gürcüstan əhalisini evdə qalmağa dəvət edib. Nazirin sözlərinə görə, hökumət ölkə ərazisində məhdudiyyətlər tətbiq etmək niyyətində deyil: “Bununla belə, mən əhalini evdən çıxmamağa və bir-birinin qayğısına qalmağa çağırıram ki, heç bir məhdudiyyət tətbiq olunmasın”. Tikaradze bir daha hamını tibbi maska taxmağa və sosial məsafə saxlamağa çağırıb.
İspaniya Səhiyyə Nazirliyinin açıqladığı məlumatlara görə də COVID-19-a yoluxma halı sürətlə artır. Bununla əlaqədar olaraq, İspaniya Səhiyyə Nazirliyinin fərmanına əsasən, paytaxtın özü də daxil olmaqla Madridin 10 şəhərində pandemiyaya nəzarət etmək üçün insanların hərəkətliliyini məhdudlaşdırmaq üçün yeni tədbirlər tətbiq edilir. Yeni tədbirlər Madrid sakinlərinin təxminən 70 faizini əhatə edir. Bu tədbirlər məcburidir və digərləri ilə yanaşı, misal üçün, həkimə, işə, təhsil mərkəzlərinə, yaşlılara, yetkinlik yaşına çatmayanlara kömək göstərmək üçün, banklara, məhkəmələrə və ya digər dövlət orqanlarına əsaslandırılmış gediş istisna olmaqla, insanların Madriddən giriş və çıxışlarına məhdudiyyəti ehtiva edir. Bundan əlavə, həm küçədə, həm də qapalı yerdə altı nəfərdən çox qrup şəklində toplaşmaq qadağandır. Bu tədbir birgə yaşayanlara şamil edilmir. Mağazalar və xidmət müəssisələri buraxılış qabiliyyətlərini 50 faiz azaltmalı və yerli vaxtla saat 22: 00-dan gec olmayaraq bağlanmalıdır. Kafe ziyarətçilərinin sayını 50 faiz azaltmalı olacaq. ABŞ, Avropanın bir çox ölkələri də məhdudiyyətlərə gedir. Azərbaycanda virisla bağlı stabilləşmə müşahidə edilsə də hesab olunur ki, indi əhalinin xüsusilə ehtiyatlı olması vacibdir. Əks təqdirdə virus təhlükəsi ölkəmizdə yenidən sərt karantinə rəvac verə bilər.
Tahir TAĞIYEV
