Məlum olduğu kimi, sentyabrın 27-dən etibarən Nəqliyyat, Rabitə və Yüksək Texnologiyalar Nazirliyi Ermənistanın törətdiyi genişmiqyaslı təxribatın qarşısını almaq üçün ölkə üzrə internetin verilməsində məhdudiyyətlər tətbiq edir. Bu məhdudiyyətlərdən sonra isə sosial şəbəkə istifadəçiləri arasında VPN-dən (Virtual Private Network) istifadə edənlərin sayı çoxalıb.
Məlumat üçün bildirək ki, VPN iki kompyuter arasında olan məlumatları virtual tunel vasitəsilə şifrələyərək ötürən əlaqə vasitəsidir. Belə ki, VPN bağlantısi üzərindən istifadəçilər təhlükəsiz şəkildə informasiyanın ötürülməsini həyata keçirə bilərlər. Buna səbəb ötürülən informasiyanın adi qaydadan fərqli olaraq şifrələnmiş halda göndərilməsidir. Yəni VPN qurulmuş iki nöqtə arasında bir nöqtədən digərinə informasiya göndərilərkən həmin paket şifrələnir və digər tərəfdə deşifrələnir. İnformasiya isə açıq şəkildə təqdim olunur. Məhz buna görə bu texnologiya təhlükəli zonalarda daha geniş istifadə olunur.
Fərid Zeynalov: “İstifadəçilər VPN proqramını yüklədikdə internet vasitəsilə tanımadıqları serverə qoşulurlar”
İKT üzrə ekspert Fərid Zeynalov qeyd etdi ki, adi halda hansısa sayta və ya serverə müraciət edəndə internet provayderi üzərindən keçməli oluruq, indiki vəziyyətdə isə şəbəkəyə limit tətbiq olunduğu üçün internet provayderi üzərindən keçmək mümkün deyil: “İstifadəçilər VPN proqramını yüklədikdə internet vasitəsilə tanımadıqları serverə qoşulurlar. VPN sizin və müraciət etdiyiniz saytın arasında vasitəçi rolunu oynayır. Trafikiniz həmin VPN serverindən keçir. Beləliklə, fərdi informasiyanı tanımadığınız, bilmədiyiniz VPN serverinin üzərindən ötürürsünüz. Proqramda ölkə seçimi də rol oynaya bilər. Anlamalıyıq ki, rəqəmsal dünyada məxfilik prinsipi yoxdur, serverlərin məhz hansı ölkəyə məxsus olması naməlumdur. Risqlər hər zaman mövcuddur”.
Osman Gündüz: “VPN-in istifadəsində bir çox risq yaranır, fərdi məlumatların ələ keçirilməsi, eləcə də telefonda olan əlaqələr, şəkillər…”
Azərbaycan İnternet Forumunun prezidenti Osman Gündüz qeyd etdi ki, VPN texnologiyasında vətəndaşın informasiya münasibətlərinin qurulmasında ortada tanınmayan şirkət iştirak edir: “Sözügedən texnologiyadan istifadədən əvvəl iki tərəf var idisə, indi başqa bir tərəf də olur. Bu zaman VPN-in istifadəsində bir çox risq yaranır. Məsələn, fərdi məlumatların ələ keçirilməsi, eləcə də telefonda olan əlaqələr, şəkillər, proqramlara giriş edilən kodlar və digər məlumatlar hər an götürülə və istifadə edilə bilər. Fərdi informasiya təhlükəsizliyindən əsas olan isə dövlətin təhlükəsizliyi ilə bağlıdır. Çünki indiyədək informasiya trafikinə dövlət nəzarət edə bilirdisə, VPN istifadəsindən sonra dövlətin nəzarətində bir sıra problemlər olur və buna nəzarət mümkün olmur”.
Həmsöhbətimiz risqlər səbəbindən ehtiyac olmadığı müddətdə VPN-dən istifadəni məsləhət görmür: “Dövlətin internetlə bağlı verdiyi qərar anlayışla qarşılanmalıdır. Ancaq burada bir məsələ var: hazırda “Facebook”, “Twitter” şəbəkələri vasitəsilə ölkənin xarici dil biliyi olan vətəndaşları beynəlxalq aləmdə informasiya müharibəsi apara bilərlər. Buna görə də düşünürəm ki, sözügedən şəbəkələrin istifadəsində yumşalmalar və ya uyğun variantların təklif edilməsi müzakirə oluna bilər. “WhatsApp”, “YouTube”, “Instagram” şəbəkələrinin işləməməsi isə əhali arasında narahatlıqla qarşılanmamalıdır".
Günel CƏLİLOVA
