Ölkəmizdə neft bumu XIX əsrə təsadüf edir. 1803-ci ildə dünyada ilk dəfə olaraq bakılı Hacı Qasımbəy Mənsurbəyov Bibiheybət körfəzində, sahildən 18 və 30 metr aralıda iki quyudan neft çıxarmağa başlayır. Lakin birinci dəniz mədəninin ömrü çox qısa olur. 1825-ci ilin güclü dəniz fırtınası quyuları məhv edir.
1846-cı ildə Bibiheybətdə Zaqafqaziya diyarı Baş İdarəsinin üzvü olan Vasili Semyonovun təklifi ilə Bakı neft mədənlərinin direktoru mayor Alekseyevin rəhbərliyi altında sənaye üsulu ilə 21 metr dərinlikdə kəşfiyyat quyusu qazılır və müsbət nəticə verir.
Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev hər zaman neft tariximizdən böyük qürurla danışır. Dövlət başçısı sentyabrın 23-də Bakının Balaxanı qəsəbəsində aparılan abadlıq işləri ilə tanışlıq zamanı bildirib ki, Balaxanı və Bibiheybət dünyanın ən qədim neft mərkəzlərindəndir. “Bibiheybətdə o vaxt mən göstəriş verdim, dedim ki, bütün dünya bilməlidir ki, birinci neft quyusu burada qazılıb. Amma bunu əks etdirən hər hansı bir abidə var? Yoxdur. Ona görə təklif etdim və orada qədim əşyalardan, tikinti materiallarından neft buruqları maket kimi, abidə kimi yaradıldı. İndi xaricdən gələn qonaqlar gəlirlər, görürlər ki, dünyanın ən qədim neft quyusu harada qazılmışdır. Mən bu yaxınlarda demişəm, əgər o vaxt Azərbaycan müstəqil olsaydı, o vaxt əgər o neft bizim xalqımıza çatsaydı, bu gün biz dünyanın ən zəngin ölkəsi ola bilərdik. Amma biz müstəqillik əldə edəndə Balaxanı, Bibiheybət ekoloji fəlakət şəraitində idi. Ona görə bu gün biz bu yerləri ekoloji fəlakət zonalarından ekoloji cənnət zonalarına çevirməliyik və bunu edirik” - deyə ölkə başçısı bildirib.
“...biz tarixi keçmişimizə biganə deyilik”
Milli Ekoloji Proqnozlaşdırma Mərkəzinin rəhbəri, ekspert Telman Zeynalov “Bakı-Xəbər”ə bildirdi ki, ölkə başçısının bir neçə il bundan əvvəl irəli sürdüyü bu ideyanın gerçəkləşməsi və qədim əşyalardan, tikinti materiallarından neft buruqlarının maket, abidə kimi yaradılması tariximizə verilən böyük dəyərdir.
“Cənab Prezident haqlı olaraq çıxışlarında bildirib ki, dünyada sənaye üsulu ilk neft quyusu Bibiheybətdə qazılıb. Məlum olduğu kimi, həmin abidə yaradıldı. Prezidentin gerçəkləşən bu ideyası tariximizə verilən ən böyük qiymətdir. Biz öz tariximizi yaşatmalıyıq və bunun üçün də tariximizi əks etdirən abidələr, muzeylər yaradılmaldır. Bu həm də o deməkdir ki, biz tarixi keçmişimizə biganə deyilik, bu tarixi yaradan insanları yada salırıq, onları unutmuruq. Onu da deyim ki, Bibiheybətdə ilk quyunu qazanlar elə bizim öz millətimizin nümayəndələri olublar. Azərbaycan neftçiləri yalnız Bakıda deyil, keçmiş SSRİ məkanında böyük şöhrət qazanıblar. Ölkə başçısı hər zaman tariximizə böyük dəyər verib. Bizim də üzərimizə düşən odur ki, neft tariximizi, neftçilərimizi hər zaman təbliğ edək”.
Azərbaycan neftindən milyardlar qazanan Nobellərin və digərilərin fonduna rəhbərlik edənlərin bu gün Bakının neftlə çirklənmiş torpaqların təmizlənməsinə təmənnasız vəsait yönəltməli olduqlarını deyən T.Zeynalovun fikrincə, bu vacib məsələdir. “Bakı nefti hesabına milyardlar qazanan Nobel qardaşlarının adına “Nobel” mükafatı yaradılıb və onlar dünyaya mükafat, pul paylayırlar. Çox istərdim ki, vaxtilə Bakı neftindən əldə edilən o gəlir Azərbaycana da yönəldilsin, bu daha ədalətli olardı. Pulu onlar qazanıblar”.
T.Zeynalovun fikrincə, ölkə başçısının Bibiheybətə dəyər verməsi və orada sözügedən abidənin yaradılmasına göstəriş verməsi yüksək qiymətləndirilir. Bunun turist axınına da müsbət təsir etdiyini deyən T.Zeynalovun fikrincə, turistlər həmin əraziyə pandemiyadan əvvəl maraq göstəriblər, postpandemiya dövründə də ora turistlər üçün maraqlı olacaq.
İradə SARIYEVA
