Dünya neft bazarında son günlərdə ciddi narahatlıqla izlənən məqamlardan biri də birjalarda təklif edilən “qara qızıl” çatışmazlığının özünü getdikcə daha qabarıq şəkildə büruzə verməsidir. Hesab edilir ki, hasiıltçı ölkələr bazarlara daha çox neft təklif etməsə, çatışmazlıq daha da artacaq və bu da qiymətlərin fantastik həddə yüksəlməsinə gətirib çıxaracaq.
“Rosneft” səhmdarlarının ümumi iclasında illik çıxışı zamanı bu məsələyə toxunan “Rosneft” rəhbəri İqor Seçin də qeyd edib ki, dünya bazarını bu gedişlə neft defisiti gözləyir. Onun sözlərinə görə, neft defisiti 2025-ci ilə qədər 700-750 milyon ton həcmində olacaq. O, bu situasiyanın “Rosneft”ə dünya bazarında payını artırması üçün unikal imkanlar yaratdığını bildirib.
Vyanada Neft İxrac Edən Ölkələr Təşkilatının (OPEK) seminarında bu mövzuya toxunan energetika naziri Pərviz Şahbazov da qeyd olunan məqamın nəzərə alınmasının vacibliyini önə çəkib. P.Şahbazov OPEK+ formatında əməkdaşlığın neftin qiymətinin sabitləşdirilməsi məqsədinə nail olduğunu, lakin qlobal neft bazarında, neft sənayesində yaranan yeni vəziyyətin bu əməkdaşlıq üçün yeni prioritetlər müəyyənləşdirdiyini bildirib: “Dünyada iqtisadi artım templəri, neft-kimya sektorunun inkişafı, bərpaolunan enerji mənbələrinin hələlik nefti əvəz edə bilməməsi kimi faktorlar yaxın perspektivdə neftin enerji balansında aparıcı mövqeyini təmin edəcək. Bununla belə, bir sıra əsas neft ölkələrində geosiyasi səbəblərlə əlaqədar hasilatın kəskin azalması və bazara çıxışda gözlənilən məhdudiyyətlər, eləcə də son illərdə aşağı neft qiymətləri ilə əlaqədar transmilli şirkətlər üçün upstream sektorunun cəlbediciliyini itirməsi gələcəkdə qlobal tələbatın ödənilməsində çətinliklər vəd edir. Enerji bazarının yenidən balanslaşması, neft sənayesinə gələcəkdə tələbata uyğun investisiyaların qoyulmasını təmin etmək OPEK+ formatında əməkdaşlığı vacib edir”. Hazırda bir sıra OPEK üzvləri qlobal tələbatın artırılması üçün hasilatın yüksəldilməsini vacib saysa da, digərləri bununla razılaşmır. Belə vəziyyət öz növbəsində neftin qiymət yüksəlişinə təkan verir. Hesab edilir ki, yaxın tezlikdə müvafiq addımlar atılmasa, neftin qiyməti 100 dollarlıq həddə çatacaq. İndilikdə İran və Venesuelanın təzyiqlərə məruz qalması, Liviyada, Nigeriyada, İraqda mürəkkəb vəziyyət bazarlara daha az neftin çıxmasına səbəb olur. Bu isə qimyətləri tətikləyən faktor sayılır.
Hadisələrin bu tempdə inkişafında maraqlı olmayan rəsmi Bakı OPEK+ formatında məsələnin çözümünü istəyir. Ölkəmizin bu mövqeyi OPEK+ formatı tərəfindən də müsbət qarşılanır. Energetika naziri Pərviz Şahbazov bu xüsusda bildirib: “Vyana görüşündə çox geniş dialoq aparılıb, neftin gələcəkdə oynayacağı rol ətraflı müzakirə olunub və dərindən təhlil edilib. Bir daha hər kəs bu fikrə gəldi ki, neft bundan sonra da öz əhəmiyyətini qoruyub saxlayacaq və qarşıdakı onilliklərdə əsas enerji mənbələrindən biri olaraq qalacaq. Azərbaycan beynəlxalq aləmdə neft ölkəsi kimi tanınıb. Azərbaycanın Vyana görüşündə iştirakına çox böyük maraqla yanaşırlar, xüsusilə də OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin əməkdaşlığı çərçivəsində Azərbaycanın həyata keçirdiyi siyasət alqışlanır və bu, təqdir olunur”. Elə OPEK-in baş katibi Məhəmməd Barkindo da qeyd edir ki, OPEK Azərbaycanla olan mövcud münasibətləri yüksək qiymətləndirir: "Bizim səylərimizi dəstəkləyən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevə öz təşəkkürümü çatdırıram. Azərbaycan Prezidenti nəinki təşkilatın səylərini dəstəkləyir, həmçinin də üç il bundan öncə Davos İqtisadi Forumunda OPEK və qeyri-OPEK ölkələrinin bir araya gəlməsi üçün çağırış etmişdi”. 1846-cı ildə dünyada sənaye üsulu ilə ilk dəfə neftin məhz Bakıda çıxarıldığını qeyd edən Barkindo neft-qaz sənayesində işləyən hər bir mütəxəssisin Bakını ziyarət etməli olduğunu, neftin çıxarılması və emal tarixi ilə burada daha da yaxından tanış olmasının vacibliyini bildirib.
İndilikdə isə maraq doğuran məqam neft qiymətlərinin bundan sonra necə dəyişəcəyidir. Qeyd edək ki, bu xüsusda ABŞ-la OPEK arasında yeni bir qarşıdurma da başlanır. Məsələ burasındadır ki, OPEK 1973-cü ildə baş vermiş ilk neft böhranından sonra Vaşinqton rəsmiləri üçün yenidən kabusa çevrilib. ABŞ prezidenti Donald Trampın xam neftin qiymətlərinin baha olması haqqında kartelə müraciətindən sonra Konqres də bu məsələyə müdaxilə etmək üçün hərəkətə keçib. ABŞ qanunvericiləri bir əsr əvvəl Con Rokfellerin neft imperiyasının dağıdılması üçün istifadə olunan NOPEC (Neft hasilatı və ixracı ilə məşğul olan kartellər əleyhinə Akt) qanun layihəsini yenidən müzakirəyə çıxarmaq istəyir. Mayın sonunda bu qanun layihəsi Konqresin Hüquq Komitəsinə təqdim edilib. Qanun qəbul ediləcəyi təqdirdə ABŞ hökuməti OPEK-i enerji bazarlarında möhtəkirliyə görə təzminat tələbilə məhkəməyə verə biləcək. Ekspertlərə görə, NOPEC aktının qəbul edilməsi ehtimalı az olsa da, kartel bu məsələyə ciddi yanaşmalıdır. ABŞ siyasətçiləri 2000-ci ildən sonra dəfələrlə bu qanun layihəsini parlamentdən keçirməyə cəhd edib, lakin sabiq prezidentlər Corc Buş və Barak Obama onların qarşısını veto xəbərdarlığı ilə almağa nail olub. OPEK üçün əsas risq də indiki dövlət başçısı Trampın öz sələfləri kimi hərəkət etməyəcəyi ehtimalıdır. Nyu-Yorkdakı Kolumbiya Universitetinin Qlobal Enerji Siyasəti Mərkəzinin direktoru Ceyson Bordoff bildirib ki, əvvəlki prezidentlərdən fərqli olaraq, Tramp bu qanunu təsdiq edə bilər. Onun sözlərinə görə, OPEK-lə məhkəmə çəkişməsi heç də asan olmayacaq. Bu bəyanatlar OPEK rəsmilərini narahat edib. İranın karteldəki təmsilçisi Hüseyn Kazımi Ərdəbili ABŞ konqresmenlərinin bəyanatlarını qanunazidd və şantaj xarakterli adlandırıb.
NAHİD
