Dünya bazarlarında neftin qiyməti ilə bağlı cari ilin ötən dövrü ərzində cərəyan edən proseslər bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, Azərbaycan “qara qızıl”ın büdcə qiymətini düzgün həddə müəyyən edib. Bu hədd büdcədə nəzərdə tutulan invesitisiya layihələrinin uğurla həyata keçrilməsinə imkan verməklə yanaşı, yenə neft və neft məhsullarının satışı hesabına valyuta ehtyiatlarını əhəmiyyətli dərəcədə artırmağa şərait yradır.
Xatırladaq ki, bu ilin dövlət büdcəsində neftin qiyməti 45 dollardan götürülüb. Amma ilin ötən dövrü ərzində Azərbaycan neftinin satış qiyməti 68-70 dollar arasında dəyişib. Bu da neft satışından proqnozlaşdırılından daha çox vəsaitin ölkəyə daxil olması ilə nəticələnib.
Neft bazarında cərəyan edən son proseslər bu qənaətə gəlməyə əsas verir ki, əslində, bu məhsulun satış qiyməti Azərbaycanın istədiyi həddə cərəyan edəcək və bu da ölkəyə maliyyə sahəsində daha rahat manevr imkanları verir. Məsələ burasındadır ki, OPEK+ sazişinə qoşulan ölkələr, o cumlədən Azərbaycan bundan sonra da bazarda qiymətləri tənzimləmək niyyətindədir. Bunu Rusiyanın energetika naziri Aleksandr Novak da təsdiq edir. O bildirir ki, neft hasilatının azaldılması üzrə OPEK+ sazişinin bütün iştirakçı ölkələri neft bazarında tarazlığın davam etdirilməsinin tərəfdarıdır: “Mən heç bir tərəfdən bu istiqamətdə qarşılıqlı fəaliyyətin əleyhinə olan fikir eşitməmişəm. OPEK+ sazişi əla nəticələr verib, onun iştirakçıları isə razılaşmanın başa çatacağı əvvəlcədən nəzərdə tutulan 2018-ci ildən sonra da müddətsiz qarşılıqlı fəaliyyətin tərəfdarıdır. OPEK+ sazişinin tərəfdaş ölkələri 2018-ci ildən sonra da informasiya mübadiləsi apara, zəruri hallarda hasilatı əlaqələndirə bilərlər”. Rusiyalı nazir hesab edir ki, zəruri hallarda, məsələn, 2014-cü ilin əvvəlindən başlayan böhran vəziyyətində olduğu kimi, bazarın tarazlaşdırılmasına təsir edən mexanizm var. Nazir əlavə edib ki, eyni zamanda, hazırkı şəraiti və perspektivləri anlamaq üçün sadəcə görüşmək və bazardakı vəziyyəti müzakirə etmək çox səmərəlidir. Onun sözlərinə görə, əvvəllər OPEK məsələləri özünün qapalı çərçivəsində müzakirə edirdisə, indi kartelə daha 11 ölkə qoşulub və bu, artıq beynəlxalq təşkilata bənzəyir.
Bir daha xatırladaq ki, OPEK 2016-cı il noyabrın 30-da Vyanada neftin qiymətlərinin sabitləşməsi məqsədilə hasilatın oktyabr ayı səviyyəsindən gündəlik 1,2 milyon barrel azaldılmasına dair razılığa gəlib. OPEK üzvü olmayan 11 ölkə 2016-cı il dekabrın 10-dan öz hasilatlarını yekun olaraq 558 min barrel, o cümlədən Azərbaycan gündəlik 35 min barrel azaltmağı razılaşdırıb. Neft hasilatının azaldılmasına dair sazişin müddəti 2018-ci ilədək uzadılıb. Azərbaycan ötən il və cari ilin iki ayı ərzində öz üzərinə götürdüyü bütün öhdəlikləri yerinə yetirib. “Credit Suisse” agentliyinin investisiya strategiyası və araşdırmalar departamentinin rəhbəri Nannett Hehler-Feyderb bildirir ki, OPEK-in addımları öz nəticələrini verir. O xatırladır ki, OPEK+ sazişi imzalanandan etibarən OPEK-in 14 ölkəsinin təklif həcmi birinci rübün yekunlarına əsasən minimum göstəriciyə çatıb: “Hazırda ölkələr müəyyən səviyyəni saxlamaq barədə razılaşıb və intizam sadəcə göz qabağındadır. Düşünürəm ki, OPEK-in yayın əvvəlində keçiriləcək görüşləri əhəmiyyətli olacaq, çünki bazarda təklifin necə olacağını bu görüşlər müəyyənləşdirəcək. Zənnimcə, OPEK bazardakı payının çox əhəmiyyətli hissəsini itirməmək üçün təklifə nəzarət etməyə çalışacaq və bütün iştirakçılar da bununla razılaşacaq”. O bildirib ki, hazırda dünyada neftə tələbat yüksəkdir. Buna görə də çox ehtimal ki, təklif tələbatın ardınca gələcək. N.Hehler-Feyderbin fikrincə, OPEK ölkələri öz strategiyasına sadiq qalacaq. Hər şey cədvəl çərçivəsində olacaq. Bütün bunlar isə Azərbaycan üçün çox vacibdir. Çünki ölkə yeni yataqlar hesabına neft hasilatını artırmağı düşünür. Bunu Dövlət Neft Şirkətinin (SOCAR) prezidenti Rövnəq Abdullayev də təsdiq edir. O, artıq bir sıra yataqlardan yeni hasilat anonsunu verib: “Neftçilərimiz “Qarabağ”, “Ümid-Babək”, “Abşeron” və digər yeni perspektivli sahələrin işlənməsi sayəsində neft hasilatının sabit saxlanması, qaz hasilatının isə artırılması əzmindədir. Yeni yataqların işlənməsi ilə bağlı artıq bir çox mühüm qərarlar verilib”. Onun sözlərinə görə, “Abşeron” yatağında “Total” şirkəti ilə birgə işlərə start verilib, “Ümid” yatağının işlənməsinə başlanıb. SOCAR prezidenti vurğulayıb ki, “Qarabağ” neft-qaz yatağının işlənmə planları üzrə əsas layihələndirmə mərhələsinə başlanıb: “SOCAR artıq öz imkanları ilə 6 min metrdən artıq dərinlikdə anomal yüksək təzyiqli və yüksək temperaturlu quyuların qazılmasını uğurla həyata keçirir”. Bütün bunlar qarşıdakı dövr ərzində Azərbaycanın enerji bazarında əsas oyunçulardan biri olaraq qalmasını şərtləndirəcək, eyni zamanda ölkəyə maliyyə sahəsində əlavə üstünlüklər qazandıracaq.
NAHİD
