Çoxsaylı beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirlərə ev sahibliyi edən Azərbaycanın bu platformalar üzərindən daim dünya gündəmində saxladığı əsas məqamlardan biri Dağlıq Qarabağ münaqişəsidir. İstər ölkəmizdə, istərsə də onun sərhədlərindən kənarda keçirilən bütün vacib tədbirlərdə Azərbaycan Qarabağ konfliktini gündəmə gətirərək onun beynəlxalq hüquq normaları çərçivəsində həllini tələb edir.
Amma Bakının xüsusi nəzər saldığı məsələlərdən biri davam edən işğal faktına görə Ermənistana qarşı artıq əməli addımların atılması, ilk növbədə sanksiyaların tətbiq edilməsidir. Diqqət yetrildikdə məlum olur ki, Azərbaycan, ümumiyyətlə, sanksiyalar məsələsini daha fəal şəkildə gündəmə gətirir. Bunu elə Bakıda baş tutan son iki mühüm beynəlxalq əhəmiyyətli tədbirdən də aydın görmək mümkündür.
Həmin tədbirlərdən biri Qoşulmama Hərəkatı çərçivəsində Bakıda keçirilən “Davamlı inkişaf naminə beynəlxalq sülh və təhlükəsizliyin təşviq edilməsi” mövzusunda baş tutan konfransdır. Burada çıxış edən Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev Qarabağ münaqişəsinə də xüsusi olaraq toxunub. Dövlət başçısının dediyinə görə, iyirmi ildir ki, Azərbaycan torpaqları Ermənistanın işğalı altındadır: “Dünya qəbul edir ki, Ermənistan Azərbaycan torpaqlarını işğal edib, bir milyondan artıq azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşüb, etnik təmizləmə aparılıb”. Prezident vurğulayıb ki, işğal bu günə qədər davam edir: “Beynəlxalq təşkilatların qərarlarına baxmayaraq, Azərbaycan torpaqları işğal altındadır. BMT Təhlükəsizlik Şurasının Azərbaycan torpaqlarının işğaldan azad edilməsi barədə qətnamələri indiyə qədər yerinə yetirilməyib. ATƏT, Avropa Şurası və digər beynəlxalq təşkilatların bu sahədə qərarları yerinə yetirilməyib. Etnik təmizləmə aparmasına baxmayaraq, Ermənistana qarşı hər hansı sanksiya qəbul olunmayıb”.
Eyni məsələlər prezident tərəfindən ötən ay VI Qlobal Bakı Forumunda da gündəmə gətirilmişdi. Dağlıq Qarabağ münaqişəsindən bəhs edərkən İlham Əliyev qeyd edirdi: “Ermənistan beynəlxalq hüququn normalarını kobud surətdə pozur, azərbaycanlılara qarşı etnik təmizləmə siyasəti aparıb və bunun nəticəsində bir milyondan artıq azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkün vəziyyətinə düşüb. Ermənistan hərbi cinayətlər, o cümlədən Xocalı soyqırımını törədib. Hazırda işğal olunmuş ərazilərimizdə hər şey dağıdılıb, tarixi binalarımız, abidələr, qəbiristanlıqlar, dini abidələr yerlə-yeksan edilib. Münaqişənin həlli beynəlxalq hüququn norma və prinsiplərinə, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrinə əsaslanmalıdır. 1990-cı illərin əvvəlində Ermənistan qoşunlarının işğal edilmiş ərazilərdən qeyd-şərtsiz və dərhal çıxarılmasını tələb edən 4 qətnamə qəbul edilib. Əfsuslar olsun ki, bu qətnamələr icra edilməyib. Ermənistana heç bir sanksiya tətbiq olunmayıb. Bu ölkə iyirmi ildən çoxdur BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələrini pozmaqda davam edir. ATƏT, İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Avropa Parlamenti, Avropa Şurasının Parlament Assambleyası, Qoşulmama Hərəkatı kimi digər beynəlxalq təşkilatlar da oxşar qətnamələr qəbul ediblər. Status-kvo qəbuledilməzdir, davam edə bilməz. Bu, dünyanın aparıcı dövlətlərinin, xüsusən də münaqişənin həllində ATƏT-in vasitəçi mandatına malik olan ölkələrin – Amerika Birləşmiş Ştatlarının, Fransanın və Rusiyanın mövqeyidir. Bu münaqişə müasir tarixdə nəinki ən böyük ədalətsizlikdir, o cümlədən bizim o qədər də sabit olmayan regionumuzda daimi təhlükə və qeyri-sabitlik mənbəyidir. Buna görə də beynəlxalq hüququn prinsipləri, BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri, Helsinki Yekun Aktı əsasında münaqişənin mümkün qədər tez həlli təmin edilməlidir. Bundan sonra regionumuzda sülh bərqərar ola bilər”. Ekspertlər isə hesab edir ki, Ermənistana qarşı sanksiyalr məsələsinin mütəmadi olaraq gündəmə gətrilməsi olduqca vacibdir. Özü də o fonda ki, Ermənistanın işğalçı olmasını təsbit edən çoxsaylı beynəlxalq hüquqi sənədlər mövcuddur. Elə Qoşulmama Hərəkatının bəyanatlarında da Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı xüsusi qeyd olunur ki, Azərbaycanın beynəlxalq səviyyədə tanınmış dövlət sərhədləri, ərazi bütövlüyü və suverenliyi dəstəklənir. Bu fonda münaqişənin BMT Təhlükəsizlik Şurasının qətnamələri əsasında həllinə çağırış edilir. Digər beynəlxalq təşkilatların qəbul etdiyi bütün sənədlər də bir daha onu təsdiq edir ki, dünya birliyi münaqişənin BMT Təhlükəsizlik Şurasının məlum qətnamələri əsasında həllinin tərəfdarıdır. Eyni zamanda Azərbaycanın yürütdüyü fəal diplomatiya nəticəsində dünya Ermənistanın uzun illərdir danışıqlarda qeyri-konstruktiv mövqe nümayiş etdirməsindən, status-kvonun qorunub saxlanmasına çalışmasından, atəşkəsi mütəmadi pozmasından xəbərdardır. Bundan başqa, düşmən əməldə ATƏT-in Minsk Qrupu həmsədrlərinin bəyanatında əks olunmuş status-kvonun saxlanmasının yolverilməzliyi, hərbi əməliyyatlardan çəkinilməsi və münaqişənin sülh yolu ilə həlli təkliflərini də qəbul etmir. Eləcə də, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Ermənistan BMT Təhlükəsizlik Şurasının müvafiq qətnamələrini, o cümlədən digər nüfuzlu beynəlxalq qurumların qərarlarını, qəbul etdikləri digər sənədləri icra etmir. Elə bu səbəbdən məsələnin həlli üçün Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiqi vacib sayılır. Çünki bu halda İrəvan beynəlxalq qurumların Qarabağ konflikti ilə bağlı sənədlərinin əməli olaraq icrasına başlamağa məcbur olacaq. Digər tərəfdən o da birmənalı həqiqətdir ki, Ermənistanın işğal siyasətinin davamı bu ölkəyə qarşı ciddi sanksiyaların tətbiq olunmasına tam əsas yaradır. Eyni zamanda Cənubi Qafqaz kimi vacib regionda sülhün təmini baxımından da Ermənistan barəsində ciddi ölçü götürülməlidir.
Qeyd edək ki, bundan əvvəl bəzi əcnəbi ekspertlər də Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiqinin vacib olduğunu bildirib. Məsələn, amerikalı ekspert Raul Louri Kontreras qeyd edir ki, Qərb, o cümlədən ABŞ Ermənistana qarşı sanksiyalar tətbiq etməlidir: “Erməni qoşunlarının Azərbaycanın işğal olunmuş ərazilərindən çıxarılması və Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli beynəlxalq ictimaiyyətin marağındadır. Dağlıq Qarabağ Azərbaycanın ayrılmaz hissəsidir və beynəlxalq ictimaiyyət bu faktı qəbul edir. Mənim fikrimcə, konkret ABŞ Ermənistana sanksiyalar tətbiq etməli və tərəfindən ona heç bir yardım ayrılmayacağını bildirməlidir. Ermənistan çox kasıb ölkədir və ABŞ-dan ala biləcəyi istənilən köməyə ehtiyacı var. Ona görə də onlar bu tələbləri yerinə yetirməli olacaq”. Digər tərəfdən sanksiyaların tətbiqi Qarabağ münaqişəsinə ikili standratların aradan qalxmasının real göstəricisi olacaq. Eyni zamanda dünya ictimaiyyəti bununla Qarabağ münaqişəsinin hərbi müstəvidə həllinin də qarşısını ala biləcək. Əks halda, erməni politoloq Ayk Martirosyan Ermənistanın Azərbaycanın yeni sarsıdıcı zərbələrinə hazır olmasının vaciblyini bəyan edir: “Artıq okeanın o tayından Ermənistana sanksiyalar tətbiq edilə biləcəyinə dair ekspertlər səviyyəsində açıqlamalar verilir. Bunu İrəvana xəbərdarlıq da saymaq olar. Düzdür, ABŞ administrasiyası böyük problemlərlə məşğuldur və onu indiki zamanda Ermənistan yalnız Rusiya fonunda maraqlandırır. Rusiyanın da regionda böyük maraqları var və o, konfliktdən öz maraqları üçün yararlanır. Bu isə başadüşüləndir. Amma bu vəziyyətdə müharibə ehtimalı da diqqətdən qaçmamalıdır. Mövqelərini gücləndirən Azərbaycan vəziyyətlə barışmaq istəmir”. Erməni politoloq Qarabağ konfliktinin həllinin hazırda dalana dirəndiyini də bildirib: “Qarabağ konfliktini dalandan iki şey çıxara bilər. Bunlardan birincisi Ermənistanda destabilizasiya və ciddi daxili çaxnaşma yaranması, ikincisi isə müharibədir. Dalandan çıxmanın nə ilə nəticələnəcəyini müharibə göstərəcək. İstənilən halda, kompromisin tapılıb-tapılmamasından asılı olmayaraq müharibə yaxınlaşır”. Bu müharibənin nəticələrinin erməni tərəfi üçün fəlakət olacağı isə qaçılmaz hal sayılır. Ən azından, Azərbaycanın hərbi güc baxımından Ermənistandan çox öndə olması bunu şərtləndirən başlıca faktor sayılır. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, beynəlxalq Qlobal Atəş Gücü şirkətinin yeni reytinq cədvəli də vəziyyəti daha aydın təsvir etməyə imkan verir. Burada qeyd olunur ki, 2017-ci ilin nəticələrinə görə, Azərbaycan dünyanın 58-ci ən güclü ordusuna sahibdir. Yeni reytinq cədvəlində Azərbaycan keçən il tutduğu mövqeni dəyişməyib. Bu göstəricisinə görə ölkəmiz Cənubi Qafqazda lider yeri tutub. Qafqazdakı qonşularımızdan olan Gürcüstan 82-ci, Ermənistan isə 93-cü yerdə qərarlaşıb. Bunun özü hərb müstəvisində böyük fərqi çox aydın şəkildə meydana qoyur. Azərbaycan Ordusunun gücünü bilən işğalçı Ermənistan daim qorxu içindədir. Bunu düşmən ölkənin hərbiçiləri, hərbi ekspertləri də çıxışlarında dəfələrlə etiraf ediblər. Onlar bildiriblər ki, Azərbaycan Silahlı Qüvvələri hərbi potensialına görə Ermənistan ordusundan qat-qat güclüdür. Başqa bir tərəfdən o da həqiqətdir ki, bu gün ciddi sosial problemlərin yaşandığı Ermənistanda kütləvi iğtişaşların da ardı-arası kəsilmir. Ermənistan cəmiyyətini, ailələrini narahat edən məsələ övladlarının məcburi surətdə Dağlıq Qarabağa göndərilməsidir. Onlar övladlarının Qarabağa göndərilməsini istəmir. Ermənistan cəmiyyəti ölkə rəhbərliyindən tələb edir ki, gəncləri Qarabağda yox, Ermənistanda xidmət etsin. Ermənistan ictimaiyyətinin narahatlığı, narazılığı orduda, təmas xəttindəki bölmələrdə də əks-sədasını tapır. Bunlar hamısı onu göstərir ki, Azərbaycan ordusu artıq mənəvi-psixoloji cəhətdən düşməni məğlub edib. Məsələnin sülh yolu ilə həlli tapılmasa, döyüş meydanında da düşmən ağır məğlubiyyətə düçar olacaq.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
