Məlum olduğu kimi, bu il – 2018-ci ilin əvvəlindən konstitusiyaya daxil edilmiş yeni dəyişikliklər sayəsində Ermənistanda seçkilərin rəsmi təşviqat kampaniyasına başlanmışdı.
Xatırladaq ki, 2017-ci ilin yazında Ermənistanda parlament seçkiləri keçirilmişdi. Bu, ölkənin prezident idarəçilik sistemindən parlament idarəçilik sisteminə keçməsini nəzərdə tutan yeni konstitusiya üzrə keçirilən ilk seçki idi. Seçkilərdə 5 siyasi partiya və 4 blok iştirak etmişdi. Nəticədə “Ermənistan Respublikaçılar partiyası”, “Daşnaksutyun” partiyası, “Tsarukyan” bloku, “ELK bloku” birlikdə hakim koalisiya yaradaraq höküməti elan etdilər. Yeni konstitusiyanın tənqidçiləri, o cümlədən sabiq prezident R.Köçəryan bunu Ermənistanda birpartiyalı diktatura yaratmaq və partiya lideri üçün ömürlük vəzifə ilə təmin etmək cəhdi kimi qiymətləndirdi. Bu dəyişiklik nəticəsində ölkənin həll etməli olduğu məsələlərdən biri yeni yaranmış sistem əsasında prezident və baş nazirin seçilməsi idi. Son zamanlarda ölkədə yeridilən siyasət, demək olar ki, tamamilə S.Sarkisyanın hakimiyyətdə qalmasına yönəlmişdi. . Bildiyimiz kimi, Ermənistanın 3 cü prezidenti Serj Sarkisyan 2008-ci ilin fevral ayında hakimiyyətə gələrkən ölkədə böyük narazılıqlara səbəb olmuşdu.Vəziyyətdən çıxış yolu kimi, Serj Sarkisyan 2008 ci il mart ayının 1 dən 2 -nə keçən gecə dinc erməni xalqına qarşı atəş əmrini vermək qərarına gəldi. Nəticədə yüzdən çox erməni sakini gülləbaranla qətlə yetirildi.
Yayılan şayiələrə görə, S.Sarkisyan vəzifəsindən ayrılmaq istəmir, pul qazanmağa davam etmək istəyirdi. Öz şəxsi maraqları naminə hər şeyi etməyə hazır olduğu deyilirdi. Hazırda S.Sarkisyan baş nazir olmaq istəmədiyini bildirsə də, bunların hamısı gözdən pərdə asmaq üçün oynanan siyasi oyunlar hesab edilir. Prezident seçilən Armen Sarkisyanın adının bəyan edilməsi də bununla bağlı idi və onun prezidentliyi formal xarakter daşıyır. Bəs A.Sarkisyanın müvəffəqiyyəti üçün əsas şərt nədir? O, mümkün qədər Ermənistanın hazırkı vəziyyətini tez və dərindən öyrənməlidir. Erməni həqiqətini qəbul etmək isə heç də asan bir iş deyil, kifayət qədər ağır prosesdir. Dövlət başçısı ölkədəki atmosferin nə olduğuna diqqət yetirməlidir. Ölkədə siyasi durumun yaxşı olmamasını, media sahəsinin necə və hansı mexanizmlə işləməsini, vətəndaş və dövlətin bir-birindən uzaqlaşmasını, erməni ailələrinin kəndlərdən köç etmələrini, erməni gənclərinin 70%-nin nə üçün ölkəni tərk etmək barəsində fikirləşmələrinin səbəblərini araşdırmalıdır.1 Belə bir halda nəticəyə gəlmək olar ki, ermənilərin başqalarının torpaqları hesabına yaratmaq istədiyi “Böyük Ermənistan” indi artıq kənd-kənd boşalır. Regionda tamamilə təcrid vəziyyətinə düşən, bütün layihələrdən kənarda qalan Ermənistanda ermənilər çıxış yolunu müxtəlif xarici ölkələrə qaçmaqda görür.
Bəs nə üçün S.Sarksyan prezident seçkilərində məhz A.Sarkisyan üzərində durmuşdu? Bu suala siyasi elm xadimi Armen Badalyan belə cavab verib:- Serj Sarkisyan bu vasitə ilə hakimiyyətdə qalmaq istəyir. Digər tərəfdən Armen Sarkisyanın erməni siyasi xadimləri, siyasi qüvvələri ilə heç bir əlaqəsi yoxdur. Lakin Qərb dünyasında böyük şöhrəti var. Tərcümeyi-halına diqqət yetirsək görərik ki, onun Böyük Britaniyada və ABŞ-da müxtəlif biznes əlaqələri var. Armen Sarkisyan - Avropa, Rusiya, Çin, Monqolustan, Hindistan, Qazaxıstanda energetika, neft-qaz hasilatı sahəsində fəaliyyət göstərən 15 şirkətdən ibarət “Knightsbridge Group” korporasiyasının sahibidir. Həmçinin Ermənistanı beynəlxalq aləmdə təmsil edir, dünyada mövcud olan diasporlarla əlaqələr qurur və bir çox başqa sahələrdə Serj Sarksiyanın tapşırığını yerinə yetirməklə bərabər, onu Qərb ölkələrinə dırnaqarası demokratik dövlət başçısı kimi təqdim edir. Digər tərəfdən də doğrudur ki, Qərb ölkələrində bəzi siyasətçilər o ölkələrdə fəaliyyət göstərən güclü erməni diasporasının təsiri ilə ermənipərəst mövqe tutur ki, bu da öz növbəsində Ermənistanın balanslaşdırılmış siyasət aparması görüntüsünü yaradır. Bura, həmçinin, xristian həmrəyliyi faktorunu da misal göstərə bilərik.
2. Hələ ilin əvvəlində (19 yanvar 2018-ci il) “ELK” fraksiyasının millət vəkillərinin inflyasiyaya qarşı yürüşü zamanı onlar qeyd etmişdilər ki, ölkənin bir nömrəli problemi prezidentliyə namizəd deyil, yaradılmış qiymətlərdir. Həmçinin bildirilmişdi ki, seçkilərin nəticələrinin birinci mərhələdə yekunlaşması üçün millət vəkillərinin 79 səsi lazımdır. “Respublikaçılar” və “Daşnaksutyun” partiyalarının birlikdə səsi 65-dir. Aram Sarkisyan o zaman Serj Sarkisyanın müxalifətdən 14 səs almaq üçün qapı-qapı gəzəcəyini demişdi.
3. S.Sarksiyanın namizədliyini dəstəkləyən dövlət rəsmiləri, siyasətçilər, tanınmış partiya rəhbərləri isə onu baş nazir kimi görmək istəyir və S.Sarkisyanı əvəzedilməz biri kimi göstərməyə çalışırlar. Artıq hər şey S.Sarkisyanın istədiyi kimi oldu. Prezident A.Sarkisyan seçildi. Heç kimə sirr deyil ki, onlar baş nazir kimi S.Sarkisyanı görmək istəyirlər. Bu o deməkdir ki, dövlətin idarə olunması yenə də S.Sarkisyana məxsus olacaq. Bu nə qədər doğru seçim olacaq? Bunu zaman göstərəcək. Amma onlar S.Sarkisyanın bu günə qədərki idarəçiliyi dövründə ölkənin hansı vəziyyətdə olduğunu nəzərə almalıdır. Hələ 2015-ci ildə S.Sarkisyanın hakimiyyəti dövründə gənclər arasında aparılan sorğu nəticəsində gənclərin bir qisminin (65%) işsizlik və yoxsulluqdan, digər qisminin isə hərbi təhlükəsizliyə görə narahatlığı məlum olmuşdu. S.Sarkisyanın ilk uğursuzluğu ictimai həyatın əsası sayılan iqtisadi vəziyyətin getdikcə pisləşməsidir. Son 10 ildə Ermənistan iqtisadiyyatı xaricdən gələn borclar hesabına ayaqda qalıb. 2017-ci ildə Ermənistanın xarici borcu 6,8 milyard dollar (2008-ci ildə 1,5 milyard idi) təşkil edib. 2018-ci ildə dövlət büdcəsindən 292 milyon dollar vəsait dövlət borcunun ödənilməsinə yönələcək. Qeyd edə bilərik ki, belə bir vəziyyətdə olan Ermənistan iqtisadiyyatı ölkənin ehtiyaclarına xidmət etmir. Bu, S.Sarkisyanın ən böyük uğursuzluğudur. İkinci ən böyük uğursuzluq isə korrupsiyanın dövlət səviyyəsinə qədər yüksəlməsidir.
4. Ermənistan hakimiyyəti isə hazırda mövcud vəziyyəti, yaranmış problemləri həll etmək gücündə deyil. 25 ildir davam edən problemlər nəticəsində insanların ölkəni tərk etmələri qısa müddətdə ölkəni demoqrafik böhran vəziyyətinə çatdırıb. Onlar bu vəziyyətdən çıxış yolu axtarıb tapmaq əvəzinə, Cənubi Qafqazda gərginliyi artırmaqla məşğuldur ki, bu da Ermənistanın bütün sahələrdə - iqtisadi, siyasi, sosial və digər sahələrdə yanlış siyasət aparmasına gətirib çıxarır. Bu baxımdan Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi mühüm yer tutur. Ermənistan Respublikası bu münaqişə ilə əlaqədar olaraq Cənubi Qafqazda həyata keçirilən böyük layihələrdən kənarda qalır ki, bu da onun iqtisadi vəziyyətinin ağırlaşmasına səbəb olur. Çünki S.Sarkisyanın və onun əlaltılarının əsas məqsədi Ermənistanın, erməni xalqının mənafeyi deyil, öz maddi maraqları və hakimiyyət maraqlarıdır. Ölkədəki iqtisadi böhranı “İstehlakçıların Hüquqlarının Müdafiəsi” QHT-nın prezidenti Babken Pipoyan belə qeyd edir: -İnflyasiya Ermənistanda çox pis vəziyyət yaratdı və pisləşməkdə də davam edir. İnsanlarin çox hissəsi artıq bezmiş vəziyyətdədir. Əhalinin gəlirləri dəyişməz qalıb, xərcləri isə çoxalıb. İnsanlar artıq ət və bahalı məhsullardan imtina edərək, daha çox makaron və çörəkdən istifadə edir. Bunun nəticəsində insanlar sağlamlıqlarını bərpa etmək üçün daha çox pul xərcləməli olacaq. O qeyd edir ki, ölkədə əmək haqqının 50% dən çoxu ərzaq məhsullarına sərf olunur. Milli statistika təşkilatının məlumatına görə, 2018-ci ilin yanvar ayında Ermənistanın istehlak bazarında 2,7% inflyasiya qeydə alınıb. Buna baxmayaraq, 20% bahalaşma halında nə maaşlar, nə də pensiyalar artıb. Bununla yanaşı, bahalaşma yalnız ərzaq məhsullarına deyil, həmçinin qaza, suya, elektrik enerjisinə də təsir göstərib.
Ermənistanda benzin, dizel yanacağında 11,2% bahalaşma qeydə alınıb. Bütün bunlar həyat səviyyəsinin pisləşməsinə, miqrasiyanın kütləvi hal almasına səbəb olan göstəricilərdir.
S.Sarkisyanın səmərəsiz və qeyri-ciddi fəaliyyətinin nəticəsidir ki, ölkədə ağır sosial-iqtisadi vəziyyət hökm sürür. Maraqlısı odur ki, Ermənistanın iflasla üz- üzə qalması və bütün bu problemlər S.Sarkisyanı və onun əlaltılarını heç də narahat etmir.
5. Erməni tətqiqatçısı Lusin Petrosyanın ölkədə baş verən siyasi oyunlarla bağlı qeyd etdiyi fikir yerinə düşür: “Görək daha nə oyunlar izləyəcəyik və sonda nələr olacaq? Məşhur mahnıda deyildiyi kimi, ŞOU DAVAM EDİR”.
İmaməli Şərqiyyə, AMEA-nın Qafqazşünaslıq İnstitutunun “Ermənişünaslıq” şöbəsinin əməkdaşı
