Ermənistanda getdikcə daha geniş vüsət almağa başlayan tənəzzül bu ölkənin silahlı qüvvələrindən də yan keçməyib. Maddi-texniki təminatı davamlı şəkildə pisləşən erməni ordusunda fərarilik, nizamnamədən kənar davranış qaydaları xeyli dərəcədə çoxalıb, yüksək rütbəli zabitlər isə orduya ayrılan vəsaitin böyük hissəsini yenə mənimsəməklə məşğuldur.
Döyüş və qeyri-döyüş şəraitində itkilərin durmadan artması isə vəziyyəti daha da ağırlaşdırır. Bütün bunlar erməni ordusunun düşdüyü acınacaqlı durumu pisləşdirməkdə davam etməklə yanaşı, silahlı qüvvələrin həm də xaotik bir dövr yaşadığını aydın surətdə nümayiş etdirir.
Baş verənlər fonunda erməni mediasında indi çoxsaylı etiraflara rast gəlmək mümkündür ki, belə vəziyyətdə Ermənistan Azərbaycan ərazilərinin işğalını uzun müddət davam etdirə bilməyəcək. Qeyd olunur ki, əslində, orduda xidmət edənlərin böyük əksəriyyəti həyatını Azərbaycan torpaqlarında itirmək istəmir. Bu səbəbdən təkcə əsgərlər yox, hətta kiçik və orta rütbəli zabit heyəti belə xidmətdən yayınmağa can atır. Eyni zamanda az miqdarda məvacib də zabitlərin qərarına təsir edir. Bunu zabitlərin hüquqlarını müdafiə edən vəkil Norayr Norikyan da təsdiq edir: “Bu gün zabitlərin əksəriyyəti Ermənistanı tərk etmək niyyətindədir. Bu bizim ümumi bəlamızdır və ordunun problemidir. Ermənistan ordusunun zabiti öz ailəsini saxlamaq iqtidarında deyil və bu səbəbdən xaricə getmək üçün çıxış yolları axtarır. Bu yalnız Müdafiə Nazirliyinin deyil, dövlətin strateji problemidir. Dövlət bu sahədə əsaslı dəyişikliklər etməyə borcludur. Elə şərait yaradılmalıdır ki, erməni ordusunun zabiti özbaşına xidməti tərk etməsin. Müdafiə Nazirliyi bu yolla ordudan axının qarşısını almağa çalışsa da, bu mümkün deyil”. Norikyan xatırladıb ki, Ermənistan müdafiə nazirinin cari il iyunun 20-də verdiyi əmrdən sonra 17 zabit məhkəmələrə hüquqlarının bərpa edilməsi tələbilə müraciət edib: “Yeni əmrdə zabitlərlə bağlanmış müqavilənin yeni dəyişdirilmiş variantı təklif olunub. Əmrə əsasən, hərbi təhsil müəssisəsini bitirmiş zabit 10 il başa çatmamış xidmətdən imtina edərsə, hər il üçün hazırda mövcud 250 min dram əvəzinə dövlətə 1 milyon dram ödəməlidir. Bir çox zabit yeni müqaviləni imzalamaqdan imtina edib”. O da vurğulanır ki, bu vəziyyətdə erməni ordusunda onsuz da dərinləşən zabit çatışmazlığı problemi özünü daha qabarıq surətdə göstərəcək.
Vəziyyətin kifayət qədər acınacaqlı olduğunu Madagizdə xidmət edən snayper və bölük komandiri Qayane Avetyan da təsdiq edir. O, Ermənistanın “Qraparak” qəzetinə müsahibəsində Ermənistan ordusu ilə bağlı çox maraqlı ifşaedici faktlar açıqlayıb. Baş verən qanunsuzluqlardan artıq təngə gəldiyini vurğulayan Qayane Avetyan bildirir ki, Serj Sarkisyan bu gün ordunu öz şəxsi əmlakına çevirib: "Cəbrayıla komandir dostum Armen Gözəlyanın yanına getmişdim. Deyirəm ki, Ermənistandan Dağlıq Qarabağa hərbi xidmətə xəstə uşaqları göndərirlər, o isə mənə bildirir ki, “bu normaldır, əgər Ermənistandan uşaqları göndərirlərsə, nəticədə onlar ümumən “ətlik” olurlar. Biz heç nə edə bilmirik”. Mən həkim komissiyasına sual ünvanlayıram ki, uşağın əlilliyi var, 7-ci maddənin “Q” bəndinin tələblərinə uyğundur. Bəs niyə həmin xəstə uşaqları sərhədə göndərirlər? Ermənistan prezidenti müharibə vəziyyətində hər kəslə manipulyasiya edir. O, təcrübəli polkovniki vəzifəsindən çıxarır, başqa yerə qoyur. İnsan xidmət edib, lakin onu düz danışdığına görə ruhi xəstə hesab edirlər”. Onun sözlərinə görə, Madagizin komandiri Harutyun Əmirxanyanı vəzifəsindən çıxararaq Ermənistanın digər hərbi hissəsinə komandir təyin ediblər: ”Əmirxanyanı yaxşı tanıyırıq. Neçə dəfə həyəcan olub, Əmirxanyan hərbi hissədə olmayıb, heç diversiyanın nə olduğunu bilmir. Həmin insanı nəinki məsuliyyətə cəlb etdilər, hətta prezident tərəfindən təltif edildi. O nəyə əsaslanaraq həmin medalı aldı və 3-cü korpusa komandir təyin edildi?
Deyə bilərəm ki, Əmirxanyan Serj Sarkisyanın qohumudur. Madagizin digər bir komandiri Qevorq Manqasaryanı da ikinci korpusa komandir təyin etdilər. Manqasaryan da döyüş mövqeyinin nə olduğunu bilmir. Əsgərlərdən istifadə edən, onların valideyinlərini aldadan həmin komandirləri məsuliyyətə cəlb etmək lazım idi. Bu sualı prezidentə verin ki, niyə belə yararsız insanları komandir təyin edir. O, ümumiyyətlə silahdan anlayışı olmayan Vigen Sarkisyanı müdafiə naziri təyin edib. Təyin edib, çünki Vigen Sarkisyan da Serj Sarkisyanın qohumudur. Sarkisyanın heç nədən xəbəri yoxdur. Vigen Sarkisyan kimi nazir vəziyyət gərginləşəndə bir dəfə də olsun gəlib hansısa mövqedə dayanıb? Vigen özünü nazir kimi göstərmək istəyir. Bizə bu cür nazir lazım deyil”.
Ümumiyyətlə, erməni ordusunda mövcud idarəçilikdən narazılıq edən zabitlərin sayı kifayət qədərdir. Hətta indi əsgərlərlə yanaşı, yenə döyüş və qeyri-döyüş şəraitində həyatını itirən erməni zabitlərinin arasında da artım qeydə alınır. Məhz belə bir vaxtda Ermənistan ordusunun Mehridə yerləşən hərbi hissələrindən birində kapitan rütbəli hərbçinin meyiti tapılıb. Ermənistan Müdafiə Nazirliyinin bildirdiyinə görə, hərbçinin cəsədi iş otağında aşkar edilib. 26 yaşlı kapitan Andranik Mkrtçyanın çənəsindən güllə ilə vurulduğu məlum olub. Onun intihar edib-etmədiyi haqda heç nə deyilmir. Bundan başqa, Ermənistan mətbuatı Şirak vilayətinin Hatsik kəndində 19 yaşlı əsgər Abas Sloyanın intiharı ilə bağlı xəbər yayıb. Məlumata görə, Armavir şəhərində xidmət keçən əsgər yoldaşları tərəfindən fiziki zorakılıq və təhqirlərə məruz qalıb. Buna dözməyərək kazarmadan qaçan Sloyan əmisinin evində asılı vəziyyətdə tapılıb. Eyni hal Nubaraşen hərbi hissəsində də qeydə alınıb. Vardan Melkonyan adlı əsgər intihar edib. Yaxınları isə onun öldürüldüyünü iddia edir. Bununla bağlı artıq Helsinki Vətəndaş Assambleyasına da müraciət olunub. İşğalçı ölkənin ordusunda qətl və intiharların artması cəmiyyətdə kəskin narazılığa səbəb olub. Müdafiə Nazirliyinin və hökumət binasının qarşısına toplaşan vətəndaşlar övladlarının qatilinə çevrilmiş hökumətin istefasını tələb edir. Etirazçılardan biri deyir ki, oğlu xidmətdə olduğu hərbi hissədə yüksək rütbəli zabit tərəfindən öldürülüb. Həmin şəxs Serj Sarksiyanın yaxın qohumu olduğundan cinayətkar cəzasız qalıb. Vətəndaşlar bildirir ki, oğulları hakim rejimin qurbanlarıdır. Onların övladları hərbi xidmətdən ya əlil kimi qayıdır, ya qətlə yetirilir, ya da intihar edirlər. Bu cür hallara son qoyulmasını istəyən valideynlər cəmiyyətə çağırış ediblər. Onlar tövsiyə edirlər ki, hər kəs oğullarını Ermənistan ordusundan yayındırsın. Əsasən də gəncləri Qarabağa göndərməkdən çəkinməyə səsləyiblər. Onlar qeyd ediblər ki, cəbhədə vəziyyət daha acınacaqlıdır. Hərbi hissələrdə sosial şərait bərbad vəziyyətdədir. Yemək keyfiyyətsizdir. Hətta zabit ailələri dözülməz şəraitdə yaşayır. Hərbi hissədə intizamsızlıq hökm sürür. Belə vəziyyətdə övladlarının sağ qayıtması ailələr üçün böyük bir möcüzə olar.
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, erməni ordusunun maddi-texniki təminatı da kifayət qədər aşağı səviyyədədir. Bura ordunun ərzaqdan tutmuş silahla təminatına qədər hər şey daxildir. Erməni mediası yenə yazır ki, Azərbaycan Rusiyadan yeni ən müasir silahlar aldığı halda, Ermənistan ordusuna anbarlarda pas atan köhnə silahlar verilir. Məhz belə bir vaxtda yenə Ermənistanı qorxudacaq və kifayət qədər narahat edəcək daha bir məlumat yayılıb. “İzvestiya” nəşrinə müsahibəsində hərbi ekspert, “Silah ixracı” jurnalının baş redaktoru Andrey Frolov bildirib ki, Azərbaycan Rusiyanın S-500 “Prometey” və “Antey-4000” ən yeni zenit-raket sistemlərinin mümkün alıcılarından biridir. Onun sözlərinə görə, bu sistemlər ilk dəfə “Ordu-2017” sərgi-forumda xarici hərbi mütəxəssislərə təqdim ediləcək. Onlardan başqa, sərgidə yenilənmiş “Buk-M3” zenit-raket kompleksi də nümayiş olunacaq.
Məlumat üçün bildirək ki, S-500 “Prometey” S-500 və “Antey-4000” Rusiyada yaradılan hava-kosmik müdafiəsinin vahid milli sisteminin əsas elementləri hesab edilir. Ancaq onların real imkanları haqqında rəsmi informasiya praktik olaraq yoxdur. Məlumdur ki, S-500 hava-kosmik hədəflərinin geniş spektrini ələ keçirməyə qadirdir. Rusiya S-500 komplekslərinin göstəricilərini məxfi saxlayır və Hərbi Elmlər Akademiyasının professoru Vadim Kozyulin qeyd edir ki, bu həmin komplekslərin qarşısında duran vəzifələrdən irəli gəlir. Çünki bu komplekslər adi və səsdən dəfələrlə iti uçan qanadlı raketləri, təyyarələri və pilotsuz uçan aparatları, yaxın kosmosda aşağı orbitdə uçan peykləri və digər hava-kosmik hədəflərini vurmaq üçün nəzərdə tutulub. “Antey-4000” kompleksi isə hazırda Rusiyanın silahlanmasında olan S-300B4 zenit-raket komplekslərinin yenilənmiş və ixrac üçün nəzərdə tutulan versiyasıdır. Rusiya ordusuna S-300B4 sistemləri 2014-cü ildən daxil olub. Kompleks əsaslı yenilənmədən keçib, orada hədsiz güclü kompyuterlər, Rusiyada hazırlanan yeni proqram təminatı qoyulub. Kompleksin radarları daha həssas və güclüdür. Yeni sistem üçün hədəfi 400 kilometrdə vuran unikal raketlərlə təchiz edilib. Bundan başqa, kompleksdə kiçikölçülü hədəfləri 150 kilometr məsafədə vurmağa imkan verən daha aşağı güclü raketlər də nəzərdə tutulub. Nəticədə S-300B4 komplekslərinin döyüş effektivliyi S-300 komplekslərinin əvvəlki nəsilləri ilə müqayisədə xeyli artıb.
Qeyd edək ki, Azərbaycan S-300 PMU “Favorit” zenit-raket komplekslərinə malikdir. Bu, S-300 raketləri nəslinin ən geniş imkanlara malik olan və ixrac üçün nəzərdə tutulmuş versiyasıdır. Lakin indi S-300B4 və ya “Antey-4000” kompleksləri də Azərbaycanın marağını cəlb edə bilər. Çünki Azərbaycan silahlı qüvvələri istənilən növ hava hədəfinin, o cümlədən raketlərin vurulması üçün özünün hava müdafiə imkanlarını genişləndirir. Andrey Frolovun da fikrincə, ən yeni zenit-raket sistemlərinin mümkün sifarişçilərin siyahısı kifayət qədər böyükdür. Onun sözlərinə görə, Azərbaycanla yanaşı, Çin, Hindistan, Vyetnam, Əlcəzair, Qazaxıstan, Türkiyə, Misir, İran, İraq, həmçinin Fars körfəzinin bəzi ölkələri - Küveyt, Səudiyyə Ərəbistanı və Qətər raket sistemlərinə maraq göstərə bilər. Azərbaycanın isə həmin silahları alması ordumuzun düşmən üzərində üstünlüyünü daha da artıracaq. Yeni silahlarla təchiz olunan Azərbaycan Ordusu isə bu vəziyyətdə çökməkdə olan erməni silahlı qüvvələrini daha tez məğlubiyyətə uğradacaq.
Tahir TAĞIYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.
