Şimali Koreya ilə yanaşı, ABŞ-ın İranla da münasibətləri gedərək daha kəskin xarakter almaqdadır. Hətta bu gedişlə Azərbaycanın qonşusuna qarşı ABŞ-ın hərbi hücum təşkil etməsi ehtimalı da sürətlə artır. Bütün bunlara əsas səbəb ABŞ-ın İrana qarşı yeni sanksiyalar tətbiq etməsi fonunda Tehranın nüvə razılaşmasından çıxacağını bəyan etməsidir.
Artıq İran prezidenti Həsən Ruhani, ABŞ sanksiyaları genişləndirməyə davam edəcəyi təqdirdə, ölkəsinin bir neçə saat içində nüvə proqramı ilə bağlı sazişdən çıxa biləcəyini açıqlayıb: "Sanksiyalar və maneəçiliklə bağlı uğursuz təcrübə onların əvvəlki administrasiyasını danışıqlar masasına gətirdi. Onlar bu təcrübəyə qayıtmaq istəyirlərsə, çox qısa müddətdə, həftələr və aylar ərzində yox, saat və gün hesabı ilə əvvəlki vəziyyətimizə qayıda bilərik". İran lideri, həmçinin, ABŞ prezidenti Donald Trampın yaxşı tərəfdaş olmadığını bildirib. Onun sözlərinə görə, dünya ictimaiyyəti ABŞ-ın birgə hərtərəfli fəaliyyət planı üzrə vədlərini daim və təkrar-təkrar pozduğuna, üstəlik bir sıra digər qlobal sazişlərə əməl etməməsi üzündən onların nə yaxşı tərəfdaş, nə də danışıqlarda etibarlı tərəf olduğuna şahidlik edib.
Qeyd edək ki, Tehran və "altılıq", yəni BMT Təhlükəsizlik Şurasının beş daimi üzvü olan ABŞ, Rusiya, İngiltərə, Fransa, Çin və Almaniya arasında İranın nüvə proqramı üzrə razılaşma 14 iyul 2015-ci ildə imzalanıb. 16 yanvar 2016-cı ildə qüvvəyə minən Birgə Hərtərəfli İş Planının icrası çərçivəsində BMT Təhlükəsizlik Şurası, ABŞ və Avropa İttifaqı tərəfindən qəbul olunan iqtisadi və maliyyə sanksiyaları ləğv edilib. Amma ABŞ-da hakimiyyət dəyişəndən sonra ötən ay yeni administrasiya İrana qarşı yeni sanksiyaları tətbiq edib. Sanksiya siyahısına 18 fiziki və hüquqi şəxs daxil edilib. Sanksiyaların ballistik raketlərin istehsalı ilə əlaqəli olan şəxs və qurumlara qarşı qəbul edildiyi qeyd olunur. Siyahıya İran ordusu və İran İnqilab Keşikçiləri Korpusuna dəstək göstərən şəxslər və təşkilatlar, ölkədə fəaliyyət göstərən adı çəkilməyən "kriminal qruplaşma" daxil edilib. ABŞ prezidenti Donald Trampın sözlərinə görə, İranın davranışları nüvə razılaşmasına ziddir: "İran nüvə sazişinin ruhuna uyğun davranış nümayiş etdirmir". ABŞ, İran nüvə proqramını bərpa edəcəyi halda, hətta hərbi variantın da işə salınmasını istisna etmir. Amma hələlik İrana qarşı sanksiyaları genişləndirir. Tehran Vaşinqtonun sanksiyalarını pisləyib və bildirib ki, Amerika vətəndaşları və şirkətlər barəsində cavab addımlar atılacaq. Artıq İran parlamenti sanksiyalara cavab olaraq raket proqramının hazırlamasına 520 milyon dollar ayrılması haqqında qanun layihəsini təsdiq edib. Ekspertlər hesab edir ki, qanun layihəsi Tehrana ortamənzilli yeni bir raket hazırlamağa və sınaqdan keçirməyə imkan verəcək. Elə bu da ABŞ və İsrailin İrana hərbi müdaxilə ehtimalını daha da artırır.
Baş verənləri şərh edən Rusiya Federasiya Şurasının beynəlxalq məsələlər üzrə komitəsinin sədr müavini Vladimir Cabarov hesab edir ki, İranın nüvə proqramı üzrə razılaşmadan çıxışı təhlükəsi tamamilə realdır. Onun sözlərinə görə, bu, Yaxın Şərqdə gərginliyin yeni mərkəzini yaradacaq: "Bu real təhlükədir. İran razılaşmadan çıxırsa, Yaxın Şərqdə dərhal gərginliyin yeni mərkəzi yaranacaq. Buna imkan verməmək üçün operativ diplomatik səylər lazımdır. Diplomatlar dərhal işə başlamalıdır, əks halda toplar danışacaq". O vurğulayıb ki, ABŞ-ın indiki siyasəti dünyada gərginliyin yeni zonalarının yaradılmasını stimullaşdıracaq. Beləliklə, baş verənlər İranın nüvə proqramı ətrafında gərgin bir vəziyyətin yaranmaqda olduğunu göstərir.
Digər tərəfdən o da faktdır ki, ABŞ və İsrail İranın hərbi baxımdan Suriyanın cənubunda möhkəmlənməsində də maraqlı deyil. Amma İranın bu istiqamətdə addımları hər iki ölkəni qıcıqlandırır və onlar bu prosesi, hərbi güc tətbiqi ilə olsa belə, dayandırmaq niyyətlərini gizlətmirlər. Çünki İsrail İranın hərbi baxımdan Suriyanın cənubunda möhkəmlənməsini özünün təhlükəsizliyinə ciddi təhdid sayır və bu məsələdə ABŞ da ona hərtərəfli dəstək verir. Bundan başqa, artıq Fars körfəzində ABŞ və İran hərbçiləri arasında insidentlərin artması da vəziyyəti gərginləşdirən daha bir amildir. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ABŞ bura yeni hərbi qüvvələr cəmləşdirir. İran da eyni addımları atır. Buradakı İran hərbi donanması yaxşı silahlanmış kiçik, sürətli qayıqlardan ibarətdir. Həmin qayıqlar dəniz sahəsini minalamağa, böyük gəmilərə hücum etməyə qadirdir. İranın sahildə yerləşdirilmiş gəmi əleyhinə raketləri də var. Bütün bunlardan isə neft daşınmaları üçün həyati əhəmiyyət kəsb edən Hörmüz böğazının bağlanmasında istifadə oluna bilər.
Tahir TAĞIYEV
