Azərbaycan qazının Avropaya çatdırılması istiqamətində görülən işlər daha geniş vüsət almaqdadır və bu fonda müvafiq layihələrin də nəzərdə tutulduğundan daha tez icra olunması gözlənir. Artıq gələn ilin əvvəlində Azərbaycan qazını Türkiyəyə çatdıracaq TANAP kəmərinin istifadəyə veriləcəyi bildirilir. Bununla Azərbaycan Türkiyəyə indiki ilə müqayisədə ən azı əlavə 6 milyard kubmetr təbii qaz satacaq. Bunun ardınca TANAP-la axan qazın bir hissəsi iki il sonra hazır olması gözlənilən TAP kəmərinə birləşəcək.
Bu arada məlum olub ki, Azərbaycan qazının Avropaya nəqli üçün inşa olunan TAP-ın Yunanıstan, Albaniya və İtaliyada tikintisində istifadə olunacaq polad boruların 80%-dən çoxu qəbul edilib. Bildirilir ki, TAP-ın tikintisi üçün 55 min polad borunun 80%-dən çoxu Yunanıstan, Albaniya və İtaliyada qəbul edilib. Bütün bunlar həm də İtaliyada TAP-a qarşı çıxan qüvvələrin fəaliyyətinin iflasa uğraması deməkdir. Düzdür, həmin qüvvələr məkrli niyyətlərindən hələ də əl çəkməyib. Məsələn, İtaliyanın Apuliya bölgəsinin qubernatoru Miçel Emiliano bəyan edib ki, TAP-a alternativ olaraq Balkan regionu Apuliya bölgəsi ilə birləşdirən yeni qaz kəmərinin çəkilməsini dəstəkləməyə hazırdır. Xatırladaq ki, söhbət "Falcone Group" şirkəti tərəfindən irəli sürülən və heç kimin ciddi qəbul etmədiyi "Eagle LNG" layihəsindən gedir. Həmin layihəyə əsasən İtaliya Balkan regionu üzərindən ABŞ, Qətər və digər ölkələrdə sıxılmış qazı 110 kilometrlik "Eagle" kəməri vasitəsilə nəql edə bilər. Qubernator layihəni Avropa və Balkanlar üçün strateji layihə adlandırıb. Amma İtaliya hökuməti bu layihəni səmərəsiz sayır. Buan rəğmən, TAP əleyhdarları indi də bu layihəyə xüsusi maraq göstərir.
Xatırladaq ki, "Şahdəniz" yatağından hasil olunacaq qazı Yunanıstan üzərindən İtaliyanın cənubuna, oradan Albaniyaya nəql etmək üçün çəkilən TAP kəmərinə qarşı İtaliyada neçə vaxtdır etirazlar, təxribatlar təşkil olunur. Bu təxribatların təşkilatçısı İtaliya parlamentində təmsil olunan "5 Star" hərəkatı və onun rusiyayönümlü lideri Beppe Grillodur. Apuliya bölgəsinin bəzi bələdiyyə rəhbərləri də TAP-a qarşı etirazlara dəstək verir. Amma son proseslər həmin qüvvələrin niyyətlərinin iflasa uğradığını göstərir. Buun təsdiqləyən daha bir amil TAP-a maraq göstərən İtaliya şirkətlərinin sayının artımıdır. Belə ki, İtaliyanın təbii qaz infrastruktur şirkəti "Snam S.p.A." ilə Albaniyada qaz infrastrukturu operatoru olan "Albgaz" şirkəti TAP kəməri çərçivəsində əməkdaşlıq etməyə razılıq verib. Ekspertlər hesab edir ki, iki böyük şirkətin əməkdaşlığı TAP-ın çəkilişini daha da sürətləndirəcək. Barəsində söhbət gedən şirkətlər isə Almaniyanın qaz bazarı və infrastruktur sisteminin qurulması və inkişafını dəstəkləmək barədə əməkdaşlığın inkişaf etdirilməsi üzrə anlaşma memorandumu imzalayıb. Əməkdaşlıqda TAP qaz kəməri layihəsi üçün Albaniyanın infrastruktur sisteminin dəstəklənməsi nəzərdə tutulur.
Qeyd edək ki, "Albgaz" bu ilin yanvarında yaradılıb və şirkətə Albaniyanın qaz bazarı üçün infrastrukturun inkişaf etdirilməsi və idarə olunması tapşırılıb. Proseslər TAP-ın artıq heç bir maneə olmadan həyata keçəcəyini göstərir. Xatırladaq ki, TAP kəmərinin təməli ötən il mayın 17-də Yunanıstanın Saloniki şəhərində qoyulub. "Şahdəniz-2" yatağından hasil olunacaq qazı Türkiyəyə və bu ölkədən də Avropaya daşıyacaq 3 min 500 kilometr uzunluğundakı "Cənub Qaz Dəhlizi"nin tərkib hissəsi olan TAP Cənubi Qafqaz Boru Kəmərinin və TANAP-ın davamı sayılır. O, "Şahdəniz-2"dən hasil olunacaq qazın Yunanıstan və Albaniya vasitəsilə Adriatik dənizindən keçməklə İtaliyanın cənubuna, oradan da Qərbi Avropaya nəqlini nəzərdə tutur. Bu fonda da TAP Avropa İttifaqı üçün prioritet enerji layihələrindən biridir.
Qeyd olunduğu kimi, TAP boru kəməri TANAP-la birləşəcək və Yunanıstanın Türkiyə ilə sərhəddə yerləşən Kipoi ərazisindən başlayacaq. Buradan TAP boru kəməri Yunanıstan və Albaniya ərazisini qət edərək Şərqdən Qərbə Adriatik dənizi sahillərinə doğru istiqamətlənəcək və İtaliyanın Puqlia bölgəsində sahilə çıxacaq. Boru kəməri burada "Snam Rete Gas" şirkətinin istismar etdiyi İtaliyanın qaz nəqliyyatı şəbəkəsinə birləşəcək. Bu layihə Azərbaycan qazının İtaliya, Almaniya, Fransa, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avstriya kimi böyük Avropa bazarlarına çatdırılması üçün böyük imkanlar yaradır. TAP-ın ilkin ötürücülük qabiliyyəti ildə 10 milyard kubmetr olacaq və bu həcmin gələcəkdə 20 milyard kubmetrədək artırılması nəzərdə tutulub.
Tahir TAĞIYEV
