Məlumat verildiyi kimi, bu günlərdə ABŞ Senatı Rusiyaya, İrana və Şimali Koreyaya qarşı sanksiyaların gücləndirilməsinə dair qanun layihəsini qəbul edib. Qanun layihəsinin lehinə 98 senator səs verib. Bundan əvvəl isə qanun layihəsi ABŞ Nümayəndələr Palatasında səsə qoyularkən 419 nəfər lehinə, 3 nəfər isə əleyhinə səs vermişdi.
Həm Senatda, həm də Nümayəndələr Palatasında səsvermənin nəticələri göstərir ki, sanksiyalar, Respublikaçılarla yanaşı, Demokratlar tərəfindən də dəstəklənir. Özü də məsələnin mraqlı tərəflərindən biri odur ki, konqresmenlər yeni sanksiyaların prezident tərəfindən əngəllənməsinin də qarşısını alıblar. Belə ki, yeni layihədə prezidentin sanksiyaların qüvvəyə minməsi üçün veto hüququndan istifadəsi əngəllənir. Bütün bunlar isə sanksiyaların qüvvəyə minməsini qaçılmaz edir.
Ölkənin maliyyə naziri Stiven Mnuçin bu fonda bildirir ki, ABŞ Rusiya, İran və Şimali Koreyaya maksimal dərəcədə sanksiyalar tətbiq edəcək: "Biz maksimal mümkünlük dərəcəsində sanksiyalar tətbiq edəcəyik. Qanun layihəsinin icra hakimiyyətinin səlahiyyətlərinə toxunacağına və bəzi məhdudiyyətlər tətbiq edəcəyinə dair narahatlığımız var, lakin Şimali Koreya, Rusiya və İrana qarşı sanksiyaları tam dəstəkləyirik. Onları superaqressiv şəkildə tətbiq edəcəyik". Xatırladaq ki, yeni sanksiyalar Rusiyanın enerji sektorunu əhatə edir. Bu məsələ ətrafında əsas narahatlıqlardan biri isə Azərbaycanın "Şahdəniz" qaz yatağı ilə bağlı idi. Belə ki, Rusiyanın "LUKoil" şirkətinin 10 faiz payla təmsil olunduğu "Şahdəniz" layihəsi də, istər-istəməz, bu sanksiyaların təsiri altına düşür. Bununla bağlı ABŞ prezidentinin və dövlət katibinin Xəzərin energetika məsələləri üzrə keçmiş xüsusi nümayəndəsi, Bakıdakı keçmiş səfir Riçard Morninqstar və Münhen təhlükəsizlik konfransının sədri Volfqanq İşinger öz məqalələrində narahatlıq ifadə etmişdilər. Bildirmişdilər ki, qanun layihəsinə düzəliş edilməsə, yeni anti-Rusiya sanksiyaları əslində Moskvanın işinə yarayacaq. Çünki "Şahdəniz" qazının Avropa bazarlarına çıxarılması və beləliklə də Rusiyanın bazardakı payını azaltmağa yönələn ABŞ strategiyasına zərbə dəyəcək.
Amma proseslər göstərir ki, baş verənlərin "Şahdəniz"ə aidiyyəti olmayacaq. Çünki "Bloomberg" agentliyi bildirir ki, qanun layihəsinin son variantında sanksiya tətbiq ediləcək energetika layihələri üçün Rusiya şirkətlərinin iştirak payı ilə bağlı məhdudiyyət qoyulub. Belə ki, Rusiyanın energetika şirkətlərinin 33 faizdən çox payla iştirak etdiyi layihələrə sanksiya tətbiq olunacaq. "Şahdəniz"də isə Rusiya şirkəti cəmi 10 faiz payla təmsil olunur. Amma yeni sanksiyalar Avropa tərəfindən narazılıqla qarşılanmağa başlayıb. Burada hesab edilir ki, Avropa hələ də Rusiyadan böyük həcmdə enerji resursları alır. Belə vəziyyətdə Avropanın enerji təminatında problem yaranmasına burada göz yumulması mümkünsüz sayılır. Bu səbəbdən bəyan edilir ki, Avropa Komissiyası (AK) ABŞ-ın yeni sanksiyaları Avropanın maraqlarına təsir göstərəcəyi halda qitənin maraqlarının müdafiəsi üçün konkret fəaliyyət göstərməyə hazırdır. Avropa Komissiyasını bu xüsusda bəyanatında bildirilir: "Avropa Komissiyası Avropa İttifaqının narahatlıqları kifayət qədər diqqətə alınmayacağı təqdirdə (sanksiyaların Avropa şirkətlərinə tətbiqinin mümkünlüyü barədə) bizim bir neçə gün ərzində müvafiq fəaliyyət göstərməyə hazır olduğumuza dair qərar qəbul edib". Rusiyalı iqtisadçı Sergey Javoronkov isə bildirir ki, Amerikanın Rusiyaya qarşı yeni sanksiyaları Avropa İttifaqı və ABŞ arasında ticarət müharibəsinə səbəb ola bilər: "Amerika sanksiyalarının Avropa sanksiyalarından fərqi yalnız odur ki, Amerikanın qara siyahısında "Qazprom"un adı var. Məncə, ABŞ çalışacaq ki, Avropa İttifaqı ilə ticarət savaşından yayınsın. Avropa hazırda ABŞ üçün Kanada və Meksikadan sonra öz mallarını ən çox ixrac etdiyi üçüncü istiqamətdir".
Beləliklə, yeni sanksiyalar məsələsi ABŞ-la Avropa arasında ziddiyyətə yol açır. Avropa ABŞ-ın yeni sanksiyalarına qarşı çıxarsa, bu, Qərbdə parçalanmaya gətirib çıxaracaq. Rusiya isə bundan istifadə edərək Avropa ilə ABŞ-a qarşı birləşə bilər. Bu arada Rusiya prezidenti Vladimir Putin də ABŞ-ın Rusiyaya qarşı yeni sanksiyalarına münasibət bildirib. O qeyd edib ki, Rusiyanın cavabı qanun layihəsinin yekun variantından asılı olacaq: "Biz özümüzü çox təmkinli aparırıq, lakin hansısa məqamda cavab verməli olacağıq. Ölkəmizə qarşı hansısa tərbiyəsizliyə daim dözmək olmur. Bildiyiniz kimi, səbrlə hərəkət edirik. Ancaq bir anda qəfil hərəkətə keçəcəyik. Ölkəmizə qarşı edilən bu kobudluğa sonsuza qədər dözməyimiz mümkünsüzdür".
Putin qeyd edib ki, ABŞ-ın nəzərdən keçirdiyi qanun layihəsi rəqabət mübarizəsində geosiyasi üstünlüklərdən yararlanmaq cəhdidir. O vurğulayıb ki, Rusiya-ABŞ münasibətləri ABŞ-ın daxili məsələlərinə qurban verilir. Rusiya rəhbəri Avropanın ABŞ siyasətindən kənarda qalıb müstəqil hərəkət etməli olmasının vacibliyini də xüsusi olaraq vurğulayıb. Bütün bunlar isə yeni sanksiyalar məsələsinin həm də yeni bir geosiyasi mənzərə yaradacağını deməyə əsas verir.
Tahir TAĞIYEV
