Günel Fərhadqızı: "Bu səbəbdən də Sarkisyanın göstərdiyi inadkarlıq nəticə verən deyil"
Sarkisyan Ruhaninin andiçmə mərasimi üçün məzuniyyətini yarımçıq kəsərək İrana gedəcək. Bu da onu göstərir ki, İranla Ermənistan arasında münasibətlər çox isti və dərindir. Deyilənə görə, Sarkisyan bu səfəri çərçivəsində, nəyin bahasına olursa-olsun, İrandan Ermənistana dəmir yolu xəttinin çəkilməsinə nail olmağa çalışır. Ancaq rentabellik baxımından İran bunu məqbul saymır.
Çünki yalnız Ermənistanla İranı əhatə edəcək layihə heç öz xərcini doğrulda bilməz. Bunun üçün də Sarkisyan həmin dəmir yolu xəttinin Gürcüstandan keçərək Rusiyaya qədər uzadılması ideyasını ortaya atıb və həmin istiqamətdə iş aparır. Ermənistan bununla, həmçinin, Azərbaycanın reallaşdıraraq ərsəyə gətirdiyi "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinə alternativ ortaya qoymaq istəyir. Ermənistan bu istəyini reallaşdıra bilərmi?
İqtisadçı Günel Fərhadqızı qəzetimizə bildirdi ki, Ermənistan uzun illərdir bu layihəni reallaşdırmaq istəsə də, buna nail ola bilmir: "İlkin razılaşmaya görə, Ermənistan tərəfi öz, İran isə öz sahəsini maliyyələşdirməlidir. Lakin problem bundadır ki, yolun İran hissəsi praktik olaraq cüzidir - 60 km. Yolun çox böyük hissəsi Ermənistan ərazisindən keçməli idi, təxminən 250 km. Layihənin dəyəri 3,2 milyard dollar qiymətləndirilir.
Yolun inşası Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyanın 2008-ci il seçkiqabağı proqramının əsas mövzularından biri idi. Bundan başqa, bu layihə 2012, 2013 və 2014-cü illərdə Ermənistan hökumətinin proqramlarında həmişə qeydə alınırdı.
Lakin inşaat problemi lap başlanğıcdan, bayağı şəkildə, investorların olmamasına dirəndi. Ermənistanla çoxsaylı layihələrin, o cümlədən yolun inşasının gecikməsi də bununla bağlıdır. Cəmiyyətə deyilirdi ki, İran sanksiyalar rejimindən çıxan kimi birgə layihələr ikinci nəfəs qazanacaq. Lakin sonra məlum oldu ki, Tehran perspektivi olmayan layihəyə pul xərcləmək fikrində deyil. İran-Ermənistan yolu ilə bağlı məsələdə Ermənistan hökuməti, faktiki olaraq, iranlı tərəfdaşlarını dilə tutub Ermənistan tranzitinin səmərə və vacibliyinə inandıra bilməyib. Bir vaxtlar Ermənistan mətbuatı dəmir yolunun inşasına Çin investisiyalarını cəlb edəcəyi haqda başlıqlarla məqalələr dərc edirdi. Hətta qeyd olunurdu ki, potensial investorlar bir neçədir. Lakin bu iddialar da fiaskoya uğradı.
Layihəni dəfn edən səbəblər içində Ermənistan tərəfindən bu qədər irimiqyaslı layihələrin gerçəkləşdirilməsi zamanı hədsiz dərəcədə effektsiz idarəçilik sistemini də nəzərdən keçirmək lazımdır. Buna əmin olmaq üçün oxşar layihəni - şimal-cənub avtomagistralının inşasını nəzərdən keçirmək gərəkdir.
Ermənistan hökuməti 2010-cu il yanvarın 14-də Ermənistan-İran sərhədindən Gürcüstan sərhədinədək nəqliyyat dəhlizinin inşası investisiya proqramını, həmçinin, Ermənistanla Asiya İnkişaf Bankı arasında 500 milyon dollar məbləğində çərçivə maliyyə sazişini bəyənib. İrəvan layihənin gerçəkləşməsi üçün Avropa İnvestisiya Bankından 60 milyon avro cəlb edib. Şimal-cənub avtomagistralının ümumi məsrəfi 967 milyon dollar qiymətləndirilir. Ümumi uzunluğu 556 km olan dəhliz Ermənistan və Gürcüstan ərazisi ilə İrandan Qara dənizə və Avropa ölkələrinə çıxışı təmin edir. Dəhlizin inşasını 2017-ci ildə tam başa çatdırmaq planlaşdırılırdı, ancaq İrəvan bu işin də öhdəsindən gələ bilməyib. Bu səbəbdən də Sarkisyanın göstərdiyi inadkarlıq nəticə verən deyil".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
