çərşənbə axşamı günü, 17 noyabr 2026
     

Er­mə­ni ya­lan­la­rı­nın if­la­sı öz sə­ləf­lə­ri­nin im­za­la­dı­ğı sə­nəd­lər­də...

Image


Dün­ya­da er­mə­ni­lə­rə is­tər Os­man­lı im­pe­ra­tor­lu­ğun­dan, is­tər Tür­ki­yə Cum­hu­riy­yə­tin­dən, is­tər­sə də Azər­bay­can­dan da­ha ar­tıq şə­ra­it ya­ra­dan baş­qa bir döv­lət və ya mil­lət gös­tər­mək müm­kün de­yil. An­caq er­mə­ni­lər Azər­bay­can türk­lə­ri­nin ata-ba­ba yur­du olan İrə­van xan­lı­ğın­da qur­duq­la­rı döv­lət­də bu haq­qı türk­lə­rə ta­nı­mır­lar. Ta­ri­xi rəs­mi sə­nəd­lər bu yaz­dıq­la­rı­mı­zı sü­but edir.

Fə­qət er­mə­ni­lər is­tis­mar plan­la­rı­nı ye­ri­nə ye­ti­rə bil­mək üçün uy­dur­ma­la­rı­na da­vam edir, Bi­rin­ci Dün­ya mü­ha­ri­bə­si za­ma­nın­da və son­ra­dan Ana­do­lu­nu və Azər­bay­ca­nı ta­la­yıb yağ­ma­la­dıq­la­rı ki­mi, bu gün də öl­kə­mi­zin Qa­ra­bağ böl­gə­si­ni və ət­ra­fı­nı ya­xıb-yan­dı­rır­lar. On­lar atəş­kəs mü­qa­vi­lə­si im­za­la­ma­la­rı­na bax­ma­ya­raq, Azər­bay­can­la mü­ha­ri­bə şə­rai­ti­ni da­vam et­di­rir, iş­ğal al­tın­da tut­duq­la­rı tor­paq­lar­dan sər­həd­çi­lə­ri­mi­zə, sər­həd­ya­ni böl­gə­lər­də ya­şa­yan in­san­la­rı­mı­za atəş açır, tez-tez Azər­bay­can əs­gər­lə­ri­ni, dinc sa­kin­lə­ri hə­lak edir­lər. Doğ­ru­dur, on­lar Azər­bay­can əs­gə­ri tə­rə­fin­dən la­yiq ol­duq­la­rı ca­va­bı alır. Dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti də bü­tün bun­la­ra seyr­çi qa­lır, Xo­ca­lı soy­qı­rı­mı­na seyr­çi qal­dıq­la­rı ki­mi.

Gö­rün ta­nı­nan bə­zi er­mə­ni ya­zı­çı­la­rı "er­mə­ni mə­sə­lə­si"nə da­ir dü­şün­cə­lə­ri­ni ne­cə açıq­la­yıb­lar. T.Ha­cı­qok­yan ya­zır: "...Şə­rəf­siz Daş­nak Res­pub­li­ka­sı­nın qı­sa döv­rün­də Azər­bay­can, Gür­cüs­tan və Tür­ki­yə ilə apa­rı­lan mü­ha­ri­bə­lər­də daş­nak­la­rın qan­lı əl­lə­ri­lə min­lər­lə tür­kü yox et­dik­lə­ri, kənd­lə­ri­ni yan­dı­rıb kü­lə dön­dər­dik­lə­ri və Zən­gə­zur, Şə­rur, Da­ra­la­göz, Meq­ri, Ər­ba­ba, Zən­gi­ba­sar və Ve­di­də­ki türk kənd­lə­rin­də tö­rət­dik­lə­ri vəh­şi­lik­lər, qət­li­am­lar, qa­rət­lər hə­lə də ağıl­lar­da­dır. O za­man er­mə­ni əs­gər­lə­rin­də yal­taq­lıq, qa­rət, gü­nah­sız və ça­rə­siz in­san­la­rı öl­dür­mə psi­xo­lo­gi­ya­sı kök at­mış­dı..."

Er­mə­ni mil­lə­ti­nə mən­sub elm ada­mı B.İş­xan­yan isə er­mə­ni­lə­rin Qaf­qaz­da məs­kun­laş­ma­la­rı ba­rə­də hə­qi­qə­ti or­ta­ya qo­yub. Onun 1916-cı il­də nəşr olu­nan ki­ta­bın­da bun­la­rı oxu­yu­ruq: "...Er­mə­ni­lə­rin hə­qi­qi və­tə­ni ki­çik Asi­ya­dır, yə­ni Ru­si­ya hü­dud­la­rın­dan kə­nar­da­dır və Qaf­qaz­da bir ne­çə er­mə­ni əya­lə­tin­dən baş­qa, Qaf­qaz əra­zi­si­nin müx­tə­lif his­sə­lə­ri­nə er­mə­ni­lər yal­nız son yü­zil­də sə­pə­lə­nib­lər..."

Er­mə­ni ya­zı­çı­sı H.Osip­yan 1930-cu il­də Er­mə­nis­tan döv­lə­ti tə­rə­fin­dən azər­bay­can­ca nəşr edi­lən "Mü­ha­ri­bə və qu­ru­lu­şun 10 ili" ad­lı ki­ta­bın­da bun­la­rı qeyd edib: "...Daş­nak­la­rın iq­ti­da­rı za­ma­nın­da et­nik dö­yüş­lər ağı­la­sığ­maz həc­mə çat­mış­dı. On­lar men­şe­vik Gür­cüs­ta­nı ilə bir də­fə, Tür­ki­yə ilə iki də­fə, Azər­bay­can­la isə bir ne­çə də­fə mü­ha­ri­bə et­di­lər və öl­kə da­xi­lin­də türk cə­miy­yə­ti­ni or­ta­dan qal­dır­maq si­ya­sə­ti­ni irə­li sür­dü­lər. Ağ­ba­ba­da, Zən­gi­ba­sar­da, Ve­di­ba­sar­da, Şə­rur­da on min­lər­lə türk qətl edil­di. Bu və­tən­daş­la­rın var-döv­lə­ti ta­lan edi­lib daş­nak ko­man­dan­la­rı­nın mül­kiy­yə­ti­nə ke­çi­ril­di. 

Türk cə­miy­yə­ti­ni yox et­mək məq­sə­di­lə daş­nak hö­ku­mə­ti qırx mi­nə ya­xın ada­mı si­lah­lan­dır­dı, çox say­da kö­nül­lü dəs­tə­lər qur­du. Bun­la­rı ayaq­da tu­ta bil­mək üçün də fəh­lə və kənd­li­nin be­li­nə ağır ver­gi­lər yük­lə­di. Daş­nak­la­ra öz çir­kin si­ya­sət­lə­ri­ni hə­ya­ta ke­çir­mək üçün bu da az­lıq edir­di. Daş­nak hö­ku­mə­ti İn­gil­tə­rə və Ame­ri­ka im­pe­ria­list­lə­ri­nin yar­dı­mı­na mü­ra­ci­ət edə­rək on­lar­dan bö­yük miq­dar­da hər­bi sur­sat al­dı..."

Be­lə­cə, dü­rüst er­mə­ni ya­zı­çı­la­rı bu ya­zı­la­rı ilə Er­mə­nis­ta­nın qu­ru­lu­şu­nun qa­nun­suz ol­du­ğu­nu və er­mə­ni­lə­rin tö­rət­di­yi vəh­şi­lik­lə­ri is­bat edir­lər.

İn­di isə Rus ge­ne­ra­lı Ma­yevs­ki­nin bə­zi qeyd­lə­ri­nə nə­zər sa­laq: "1895-ci ilə qə­dər er­mə­ni-türk əla­qə­lə­ri yax­şı bir və­ziy­yət­də idi. Bu iki cə­miy­yət bir-bi­ri ilə dost­ca do­la­nır­dı. 1895-ci il­də er­mə­ni ko­mi­tə­çi­lər er­mə­ni­lə­ri türk­lə­rə qar­şı təh­rik et­mə­yə baş­la­dı­lar və er­mə­ni-türk əla­qə­lə­ri bir­dən-bi­rə tər­si­nə dön­dü. Türk vəh­şi­li­yi bir hə­qi­qət ol­ma­yıb uy­du­ru­lan si­ya­si bir he­ka­yə­dir. Hə­qi­qə­ti ol­du­ğu ki­mi söy­lə­mək la­zım­dır­sa, Şərq­də vəh­şi olan­lar mü­səl­man­lar de­yil, ək­si­nə, müx­tə­lif ha­di­sə­lə­ri tö­rə­dən­lər şərq­li er­mə­ni­lər idi. On­lar tö­rət­dik­lə­ri ha­di­sə­lə­ri kim­sə­siz mü­səl­man­la­ra yük­lə­yir­di­lər. Baş ve­rən ha­di­sə­lər er­mə­ni ko­mi­tə­çi­lə­rin uy­dur­duq­la­rı və ic­ra­ya qoy­duq­la­rı ko­me­di­ya­dan baş­qa bir şey de­yil..."

Er­mə­ni ko­mi­tə­çi­lər­lə bir ame­ri­ka­lı­nın söh­bə­ti də bu ba­xım­dan ib­rə­ta­miz­dir. Ame­ri­ka­lı Dr.Ham­li­nin (İs­tan­bul­da­kı ame­ri­kan kol­le­ci­nin qu­ru­cu­su) mü­sa­hi­bə­si­ni eh­ti­va edən 23 de­kabr 1893 ta­rix­li mək­tu­bun bir bö­lü­mü be­lə­dir ("Bos­ton" qə­ze­tin­də ya­yım­la­nıb): "...Rus­la­rın Ana­do­lu­ya gir­mə­lə­ri­nə sə­bəb ola­caq bir ha­di­sə tö­rə­də­cək­lə­ri­ni və bu­na ha­zır­lan­dıq­la­rı­nı söy­lə­yən bir er­mə­ni ko­mi­tə­çi­yə Dr.Ham­lin "ne­cə?" - de­yə sor­duq­da, ko­mi­tə­çi­nin ca­va­bı be­lə olub: "Bü­tün im­pe­ra­tor­luq­da təş­ki­lat­la­nan "Qnçak" çə­tə­lə­ri türk­lə­ri öl­dü­rüb kənd­lə­ri­ni yan­dı­ra­caq. Son­ra dağ­la­ra qa­ça­caq­lar. Be­lə ol­duq­da də­li­yə dö­nən türk­lər böl­gə­də­ki mü­da­fiə­siz er­mə­ni­lə­rin üzə­ri­nə hü­cum edib on­la­rı elə doğ­ra­ya­caq ki, rus­lar xris­ti­an­lıq mə­də­niy­yə­ti na­mi­nə hü­cu­ma ke­çib Ana­do­lu­nu iş­ğal edə­cək." Bu ca­va­ba ça­şıb qa­lan ame­ri­ka­lı dəh­şət içə­ri­sin­də: "Be­lə bir şe­yi ne­cə edə bi­lər­si­niz? Nə qor­xunc bir plan­dır bu!.." de­yib.

Doğ­ru­dan da bu qor­xunc bir plan olub. Bu da bir hə­qi­qət­dir ki, er­mə­ni­lər be­lə plan­lar­la öz­lə­ri­ni "ya­zıq," "haq­sız-hü­quq­suz" bir mil­lət ola­raq gös­tər­mə­yə ça­lı­şıb­lar.

Er­mə­nis­ta­nın ilk baş na­zi­ri, "Daş­nak­süt­yun" ko­mi­tə­si­nin rəh­bə­ri O.Ka­çaz­nu­ni­nin "Ar­tıq Daş­nak­süt­yu­nun gö­rə­cə­yi bir iş yox­dur" baş­lı­ğı al­tın­da Bu­xa­rest kon­fran­sı­na təq­dim et­di­yi ra­por­tun bir bö­lü­mü­nə də nə­zər sa­laq. Bu ra­port 1914-1923-cü il­lər ara­sın­da türk-er­mə­ni ha­di­sə­lə­ri­nə və er­mə­ni­lər tə­rə­fin­dən bü­tün dün­ya­nın gün­də­mi­nə gə­ti­ri­lən "er­mə­ni soy­qı­rı­mı"nın baş ve­rib-ver­mə­di­yi­nə da­ir əsas rəs­mi sə­nəd­lər­dən bi­ri­dir.

O.Ka­çaz­nu­ni öz çı­xı­şın­da be­lə de­yib: "Yol­daş­lar! Bu mə­sə­lə­lər mə­nim çox uzun və çox kə­dər­li dü­şün­cə­lə­ri­min əsas möv­zu­su­nu əmə­lə gə­ti­rib. Si­zin də bu möv­zu­la­rı dü­şün­dü­yü­nüz­dən şüb­həm yox­dur. An­caq si­zin də ey­ni nə­ti­cə­yə gə­lib-gəl­mə­yə­cə­yi­ni­zi bil­mi­rəm. Qor­xu­ram be­lə ol­ma­sın. Qor­xu­ram ki, tə­ləf­füz et­mək çə­tin ol­sa da, mə­nim vic­da­nı­mın sə­si­ni din­lə­yə­rək gəl­di­yim nə­ti­cə kon­frans iş­ti­rak­çı­la­rı­nın bəl­kə də öf­kə­si­ni çək­sin. Mən bu­na ha­zı­ram. An­caq bu­na inan­ma­ğı­nı­zı xa­hiş edi­rəm...  

Kö­nül­lü dəs­tə­lə­rin qu­rul­ma­sı la­zım idi­mi sua­lı bu gün, əl­bət­tə, mə­na­sız­dır. Ta­ri­xi ha­di­sə­lə­rin özü­nə xas po­lad bir mən­ti­qi var­dır. 1914-cü ilin pa­yı­zın­da er­mə­ni kö­nül­lü dəs­tə­lə­ri qu­rul­du və türk­lə­rə qar­şı fəa­liy­yə­tə baş­lan­dı. Bu, er­mə­ni xal­qı­nın 25 il bo­yun­ca bəs­lə­di­yi psi­xo­lo­ji şə­rai­tin tə­bii və qa­çıl­maz bir nə­ti­cə­si idi. Bu psi­xo­lo­gi­ya özü­nə bir for­ma tap­ma­lıy­dı və onu tap­dı...

Bu gün mə­su­liy­yət möv­zu­su gün­də­mə gə­lər­sə, ki­min gü­nah­kar ol­du­ğu­nu təd­qiq et­mək mə­na­sız­dır. Psi­ko­pos Mes­rop, A.Xa­ti­sov, dok­tor Zav­ri­ev, S.Arut­yu­nov, Dro və An­dro­nik ol­ma­say­dı, baş­qa­la­rı ta­pı­la­caq və ey­ni şey­lə­ri tö­rə­də­cək­di. Kö­nül­lü dəs­tə­lə­rin qu­rul­ma­la­rı bir səhv idi­sə, bu səh­vin kök­lə­ri uzaq keç­miş­də ax­ta­rı­la­caq. Hə­lə­lik bu­nu təs­bit et­mək la­zım­dır ki, biz bu kö­nül­lü­lər hə­rə­ka­tı­na ak­tiv ola­raq qa­tıl­dıq və bu qa­tıl­ma ko­mi­tə kon­qre­si­nin qə­ra­rı­na bax­ma­ya­raq hə­ya­ta ke­çi­ril­di.

1914-cü ilin qı­şı və 1915-ci ilin ilk ay­la­rı, "Daş­nak­süt­yun" da da­xil ol­maq­la, Ru­si­ya er­mə­ni­lə­ri üçün bir hə­ya­can­lan­ma və ümid döv­rü idi. Biz qeyd­siz-şərt­siz Ru­si­ya­ya yö­nə­lən və­ziy­yət­də idik. Hər han­sı bir zə­fə­rin ol­ma­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, biz zə­fər ha­va­sı­na qa­pıl­mış­dıq, sə­da­qə­ti­miz, ça­lış­ma­la­rı­mız və yar­dım­laş­ma­la­rı­mız qar­şı­lı­ğın­da Çar hö­ku­mə­ti­nin Er­mə­nis­ta­nın müs­tə­qil­li­yi­ni bi­zə hə­diy­yə edə­cə­yi­nə əmin­dik. Ağ­lı­mız du­man­lan­mış­dı. Biz öz is­tək­lə­ri­mi­zi baş­qa­la­rı­na mal edə­rək mə­su­liy­yət­siz in­san­la­rın boş söz­lə­ri­nə bö­yük əhə­miy­yət ve­rib özü­mü­zə et­di­yi­miz hip­no­zun tə­si­ri ilə hə­qi­qət­lə­ri an­la­ya bil­mə­dik, xə­yal­la­ra qa­pıl­dıq...

1915-ci ilin ikin­ci ya­rı­sı və 1916-cı ilin ta­ma­mı bi­zim üçün ümu­mi bir yas döv­rü ol­du. Van, Eleş­kirt, Ba­sen mü­ha­cir­lə­ri, qır­ğın­dan qur­ta­ran­la­rın ha­mı­sı - on min­lər­lə, yüz min­lər­lə in­san gə­lib Ru­si­ya­nın er­mə­ni qə­za­la­rı­na do­luş­du. Ac, çıl­paq, xəs­tə və qor­xu içə­ri­sin­də olan in­san­lar şə­hər və kənd­lə­ri­mi­zə yer­lə­şir­di­lər. Bu ac in­san­lar çö­rək ta­pa bil­mə­yən bir öl­kə­yə gə­lir­di­lər. Güc­süz, xəs­tə, dər­man­sız mü­ha­cir­lər açıq­da qa­lır­dı. Şi­rak və Ara­rat va­di­lə­ri bö­yük bir xəs­tə­xa­na­nı xa­tır­la­dır­dı. Bu­ra­lar­da min­lər­lə er­mə­ni bi­zim göz­lə­ri­mi­zin qa­ba­ğın­da ac­lıq­dan və xəs­tə­lik­dən ölür­dü. Biz bu in­san­la­rın hə­ya­tı­nı qur­tar­maq­da aciz­dik. Qız­ğın­lıq və qor­xu içə­ri­sin­də olan biz­lər gü­nah­kar ax­ta­rır­dıq və bu gü­nah­ka­rı "rus hö­ku­mə­ti ilə onun ya­lan­çı si­ya­sə­ti" ola­raq mü­əy­yən et­dik. Biz so­si­al ba­xım­dan ye­ti­şən in­san­la­ra xas bir çaş­qın­lıq içə­ri­sin­də bir künc­dən di­gə­ri­nə sov­ru­lur­duq. Rus hö­ku­mə­ti­nə qar­şı dü­nən­ki ina­mı­mız nə qə­dər kor-ko­ra­nə və əsas­sız idi­sə, bu­gün­kü gü­nah­lan­dır­ma­la­rı­mız da o qə­dər kor-ko­ra­nə və əsas­sız­dır. O za­man­lar rus­la­rın bi­lə­rək­dən ağır və qə­tiy­yət­siz dav­ran­dıq­la­rı, yer­li er­mə­ni­lə­ri qətl et­mək üçün türk­lə­rə im­kan ya­rat­dıq­la­rı söy­lə­nir­di. Gu­ya rus­lar Er­mə­nis­ta­nı bo­şalt­maq və ora­la­ra ka­zak­la­rı yer­ləş­dir­mək üçün be­lə dav­ra­nır, Kont Lo­ba­nov-Ros­tovs­ki­nin hər kəs tə­rə­fin­dən bi­li­nən "er­mə­ni­siz Er­mə­nis­tan" pla­nı hə­ya­ta ke­çi­ri­lir­miş. Yal­nız xalq de­yil, ko­mi­tə­miz və ağ­lı ba­şın­da olan yol­daş­la­rı­mı­zın da bir ço­xu be­lə dü­şü­nür­dü...

Tə­bii ki, bi­zim kö­nül­lü dəs­tə­lə­ri­miz Va­nı və Mu­şu tez­lik­lə ələ ke­çir­mə­yə ça­lı­şır­dı. Ora­la­ra er­mə­ni­lə­ri qur­tar­maq üçün ge­dir­di­lər. Əs­lin­də rus or­du his­sə­lə­ri er­mə­ni kö­nül­lü­lə­rin­dən əmə­lə gəl­mir­di və on­la­rın fərq­li məq­səd­lə­ri var idi. On­lar­da gö­rü­nən və bi­zim bir xə­ya­nət ola­raq qiy­mət­lən­dir­di­yi­miz ağır və qə­tiy­yət­siz dav­ra­nış rus ko­man­dan­la­rı­nın qey­ri-adi zə­if­li­yi ilə və ya bi­zim tə­rəf­dən bi­lin­mə­yən ümu­mi hər­bi qay­da­lar­la açıq­la­na bi­lər.

Bu ha­di­sə­lə­ri, qey­ri-adi və çox ma­raq­lı ol­ma­sı­na bax­ma­ya­raq, ələ al­ma­ma­ğı­mız la­zım idi. Biz si­ya­si bir ko­mi­tə ola­raq mə­sə­lə­mi­zin rus­la­rı ma­raq­lan­dır­ma­dı­ğı­nı və on­la­rın la­zım ol­duq­da bi­zim cə­səd­lə­ri­mi­zi tap­da­la­ya­raq ke­çib ge­də­cək­lə­ri­ni unut­muş­duq. Bu­nu an­la­ma­dı­ğı­mı­zı, bil­mə­di­yi­mi­zi söy­lə­yə bil­mə­rəm. Əl­bət­tə bi­lir­dik, la­kin bə­zən mü­ha­ri­bə­nin an­caq "er­mə­ni mə­sə­lə­si"nə gö­rə baş­la­dıl­dı­ğı­nı saf­lıq­la dü­şü­nür­dük. Rus­lar hü­cu­ma keç­dik­də, on­la­rın er­mə­ni­lə­ri qətl et­mə­lə­ri üçün türk­lə­rə im­kan ver­dik­lə­ri­nə inan­dıq. Biz hər iki hal­da məq­səd və niy­yət­lə­ri qa­rış­dı­rır­dıq. Rus­la­rın xə­ya­nət­lə­ri­ni ax­ta­rır və əl­bət­tə, ta­pır­dıq. Al­tı ay əv­vəl də rus­la­rın xe­yir­xah­lıq­la ya­xın­laş­ma­ma­la­rı­nın is­ba­tı­nı ey­ni bu şə­kil­də ax­tar­mış və tap­mış­dıq. Pis ta­le­dən şi­ka­yət et­mək və fə­la­kət­lə­ri­mi­zin sə­bəb­lə­ri­ni baş­qa­la­rın­da ax­tar­maq acı­na­caq­lı bir və­ziy­yət­dir. Bu bi­zim mil­li psi­xo­lo­gi­ya­mı­zın bir xü­su­siy­yə­ti­dir. "Daş­nak­süt­yun" ko­mi­tə­si bun­dan qa­ça bil­mə­yib.

Rus­la­rın bi­zə qar­şı təh­ri­ke­di­ci dav­ran­ma­la­rın­da san­ki xü­su­si bir tə­səl­li var idi. San­ki saf və uzaq­gö­rən ol­ma­dı­ğı­mız bir qəh­rə­man­lıq idi və nə­ti­cə­də elə bir və­ziy­yə­tə düş­dük ki, is­tə­yən hər kəs bi­zi asan­lıq­la al­dat­dı, xə­ya­nət et­di, kəs­di və baş­qa­la­rı­nın kəs­mə­lə­ri­nə im­kan ver­di..."

1923-cü ilin ap­rel ayın­da "Daş­nak­süt­yun" ko­mi­tə­si­nin Bu­xa­rest­də ke­çi­ri­lən kon­fran­sın­da çı­xış edən O.Ka­çaz­nu­ni­nin er­mə­ni mil­lə­ti­nə mən­sub ol­ma­sı­na bax­ma­ya­raq kon­frans­da­kı çı­xı­şı bu gün bü­tün dün­ya­da dil­lər əz­bə­ri olan "er­mə­ni soy­qı­rı­mı"nın uy­dur­ma ol­du­ğu­nu rəs­mən or­ta­ya qo­yur.      

Yu­xa­rı­da qeyd et­di­yi­miz ra­por­tu ya­za­nın mü­ha­ri­bə­də dö­yü­şən tə­rəf­lər­dən bi­ri­nin ba­şın­da və üs­tə­lik, "soy­qı­rı­mı"na uğ­ra­dı­ğı id­dia edi­lən tə­rə­fin hö­ku­mə­ti­nin baş na­zi­ri ol­du­ğu nə­zə­rə alın­dıq­da bu qeyd et­dik­lə­ri­miz da­ha cid­di əhə­miy­yət qa­za­nır. "Soy­qı­rı­mı"na uğ­ra­dıq­la­rı id­dia edi­lən er­mə­ni­lə­rin baş na­zir­lə­ri, baş ve­rən ha­di­sə­lə­ri bir mü­ha­ri­bə ola­raq də­yər­lən­di­rir və ən önəm­li­si, er­mə­ni­lə­rin im­pe­ria­list güc­lə­rə alət ol­duq­la­rı­nı or­ta­ya qo­yur. Be­lə­lik­lə, "Daş­nak­süt­yun" ko­mi­tə­si­nin li­de­ri, Er­mə­nis­ta­nın ilk baş na­zi­ri O.Ka­çaz­nu­ni­nin 1923-cü ilin ap­rel ayın­da Bu­xa­rest­də ke­çi­ri­lən "Daş­nak­süt­yun" kon­fran­sı­na təq­dim et­di­yi ra­port­dan bu nə­ti­cə­lər or­ta­ya çı­xır: er­mə­ni­lər Os­man­lı döv­lə­ti­nə xə­ya­nət edib əv­vəl rus­la­ra, da­ha son­ra fran­sız­la­ra və in­gi­lis­lə­rə qeyd-şərt­siz sa­tı­lıb­lar; er­mə­ni­lər "də­niz­dən-də­ni­zə Er­mə­nis­tan" la­yi­hə­si ki­mi bir ar­zu­ya qa­pı­lıb və bu is­ti­qa­mət­də təh­rik edi­lib­lər; Daş­nak­süt­yun ko­mi­tə­si xa­ri­cin­də bir gü­nah­kar ax­ta­rıl­ma­ma­lı­dır.

Or­ta­ya be­lə bir su­al çı­xır: bu gün "er­mə­ni soy­qı­rı­mı" id­dia­la­rı­nı mü­za­ki­rə edən və "er­mə­ni soy­qı­rı­mı" haq­qın­da qə­rar­lar alan öl­kə­lər Er­mə­nis­ta­nın ilk baş na­zi­ri­nə gü­vən­mir­sə, ki­mə gü­və­nir? Heç şüb­hə­siz, Er­mə­nis­ta­nın ilk baş na­zi­ri, er­mə­ni mil­lə­ti­nin ta­ri­xin­də xü­su­si bir ye­ri olan "Daş­nak­süt­yun" ko­mi­tə­si­nin li­de­ri O.Ka­çaz­nu­ni­nin ra­por­tu er­mə­ni­lə­rin bö­yük ya­la­nı­nı faş edir!..

Fik­ri­miz­cə, Er­mə­nis­ta­nın ilk baş na­zi­ri O.Ka­çaz­nu­ni­nin "Daş­nak­süt­yun" ko­mi­tə­si­nin Bu­xa­rest­də ke­çir­di­yi kon­fran­sı­na təq­dim et­di­yi ra­por­tu müx­tə­lif dil­lə­rə tər­cü­mə olu­nub dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­nə çat­dı­rıl­ma­lı­dır. Qoy bü­tün dün­ya­da er­mə­ni tə­rəf­dar­la­rı "er­mə­ni soy­qı­rı­mı" və ya "er­mə­ni­lə­rə qar­şı tö­rə­di­lən qət­li­am­lar"ın ta­ri­xi hə­qi­qət­lə­rə nə qə­dər uy­ğun ol­du­ğu­nu Er­mə­nis­ta­nın ilk baş na­zi­rin­dən öy­rən­sin­lər!..      

Bu da bir hə­qi­qət­dir ki, er­mə­ni id­dia­la­rı­nın tə­mə­lin­də az­dı­rı­lan bir ta­rix ya­tır. Bu az­dı­rı­lan ta­ri­xin ya­lan ol­ma­sı­nı rəs­mi sə­nəd­lər işı­ğın­da dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­nə çat­dır­maq hər bir elm ada­mı­nın bor­cu­dur. Biz il­lər­dən bə­ri da­vam et­di­ri­lən əsas­siz id­dia­lar qar­şı­sın­da əsl gü­nah­kar­la­rın və­tən­da­şı ol­duq­la­rı döv­lə­tə xə­ya­nət edən er­mə­ni­lər ol­du­ğu­nu dün­ya ic­ti­ma­iy­yə­ti­nə, xü­su­si­lə də er­mə­ni id­dia­la­rı­na dəs­tək ve­rən döv­lət­lə­rə rəs­mi sə­nəd­lər­lə bil­dir­mə­li­yik, in­ka­rı müm­kün ol­ma­yan ar­xiv sə­nəd­lə­ri ilə!.. Çün­ki ar­xiv sə­nəd­lə­ri ki­min məz­lum, ki­min ci­na­yət­kar ol­du­ğu­nu or­ta­ya qo­yur, er­mə­ni ko­mi­tə­çi­lə­rin və çə­tə­lə­rin Ana­do­lu­da və Azər­bay­can­da tö­rət­di­yi qət­li­am və qey­ri-in­sa­ni hə­rə­kət­lə­ri­ni is­bat edir.

Fa­zil QA­RA­OĞ­LU
pro­fes­sor

Ya­zı Azər­bay­can Res­pub­li­ka­sı­nın Pre­zi­den­ti ya­nın­da Küt­lə­vi İn­for­ma­si­ya Va­si­tə­lə­ri­nin İn­ki­şa­fı­na Döv­lət Dəs­tə­yi Fon­du­nun ma­liy­yə dəs­tə­yi­lə çap olu­nur.



VİDEO

Aydın Quliyev Mətbuat Şurasında seçkilərə qatılmamasının səbəblərini qurultayda açdı... - VİDEO

Biri ermənini öpür, biri sovet bayrağı qaldırır... Günümüzə baxın! - VİDEO

Lavrov işdən kənarlaşdırılır, yoxsa oyun qurulur? - VİDEO

Azərbaycan üzərindən Ermənistanla ticarət dayan(dırıl)ıb - İrəvan adekvat ola bilmir...

İrəvanda Göy məscid murdarlandı, Azərbaycandan başqa heç bir qonşu müsəlman ölkə səsini çıxarmadı...

Saatlıq maaş sisteminə keçirik, pullar yeni qaydada hesablanacaq...

SON XƏBƏRLƏR

16.11.2026 / 23:42
Mossadın 2006-cı ildə İstanbulda bir İran generalını qaçıraraq öldürdüyü ortaya çıxdı – ƏMƏLİYYATIN DEATALLARI açıldı...

16.11.2026 / 23:33
Hikmət Hacıyev və Aİ-nin xüsusi nümayəndəsi Azərbaycan-Aİ tərəfdaşlığını müzakirə ediblər

16.11.2026 / 22:47
Leyla Əliyeva Qaraçuxur İdman Zalının açılışında iştirak edib

16.11.2026 / 22:35
Kremldən hakim partiya deputatlarına tapşırıq gəldi - qələbəyə hazırlaşın...

16.11.2026 / 22:20
Trampın kürəkəninin Serbiyadakı biznesi ləğv edildi

16.11.2026 / 22:14
Rusiyanın Gürcüstan və Ukraynaya hücumlarından əvvəlki vəziyyət yaranır - Avropaya yeni müharibə xəbərdarlığı...

16.11.2026 / 22:11
Fatma Betülün ardından İstanbul Fond Birjasının keçmiş rəhbəri də saxlandı

16.11.2026 / 21:58
Trampın oğullarının Qazaxlstanda 1.2 milyard dollarlıq investisiya layihəsi var...

16.11.2026 / 21:50
Ukrayna üzrə növbəti danışıqlar Avropada keçirilə bilər - Aİ ölkələri yeni təkliflər irəli sürdü...

16.11.2026 / 21:32
Polşa Ukrayna danışıqlarında rol aldı - PURL boykotu bitəcək?

16.11.2026 / 21:14
Qaraqoyunlu Cahanşahın ermənilərə simpatiyasının sirləri - Eçmiədzini ermənələrə hədiyyə edənlər...

16.11.2026 / 20:57
İran müharibəsi artıq bitdi...Əsas yekunlar...

16.11.2026 / 20:40
ASB-nin Dublin Zirvəsində Naxçıvanın mühüm bir məsələsi həll edildi...

16.11.2026 / 20:24
Universitet tələbələri ilə görüşən Şərurlu İsfəndiyar hansı qəbahətlərə yol verdi?!...

16.11.2026 / 20:09
Azərbaycanın Strateji tərəfdaşlıq bəyannamələrində tək riskli məqam - analitiklər razılaşmır...

16.11.2026 / 19:53
Avropa siyasi məkanına yeni diplomatik fəallıq fenomeni gəlir...

16.11.2026 / 19:38
ASB-nin Dublin sammitində Əliyev daha bir uğur qazandı - Litva prezidenti açıqladı...

16.11.2026 / 19:24
Türkdilli xalqların ortaq mədəni irsi memarlıq timsalında

16.11.2026 / 19:10
Qara dənizdə içərisində 4 azərbaycanlının da olduğu gəmi vurularaq batırıldı...

16.11.2026 / 18:56
ABŞ-ın Avropadan çəkilməsinə icazə verilmir - Tramp çətinə düşdü...

16.11.2026 / 18:42
Paşinyan Azərbaycanın tam haqlı olduğunu bütün Avropaya bəyan etdi...

16.11.2026 / 18:27
Üç ölkə liderləri Çin görüşünün gündəliyində razılaşa bilmədilər

16.11.2026 / 18:23
Ceyhun Bayramovla Birləşmiş Krallığın XİN başçısı arasında telefon danışığı olub

16.11.2026 / 18:18
AMEA-da Səhəndin 100 illiyinə həsr olunmuş elmi konfrans keçirilib - FOTO

16.11.2026 / 18:10
Azərbaycan Beynəlxalq Telekommunikasiya İttifaqının Şurasına üzv seçildi

16.11.2026 / 18:02
Çin Rusiyadan dəstəyini geri çəkir, Putinin yeni Yalta arzusu suya düşür...

16.11.2026 / 17:45
Azərbaycanla Britaniya qarşılarında yeni yol açdılar...

16.11.2026 / 17:30
Gələn ildən əmanətçilərin qazancından vergi tutula bilər - faizlər də açıqlandı...

16.11.2026 / 17:17
Avropa yenidən Rusiya qazı üçün milyardlarla dollar ödəyir...

16.11.2026 / 17:12
Əhalinin dərman və ərzaq xərcləri artır...

16.11.2026 / 16:50
Ramiz Mehdiyevi ifrat tərifləyənlər risk aıtındadır – “kardinal” dövlət çevrilişində ittiham olunur...

16.11.2026 / 16:10
Azərbaycan ASB-nin yeni beynəlxalq təşkilata çevrilməsini önəmli saymır - niyə?..

16.11.2026 / 15:57
Hikmət Hacıyev: "Azərbaycan NATO ilə tərəfdaşlığı inkişaf etdirməyə hazırdır" - FOTO

16.11.2026 / 15:20
Ermənistan Rusiyadan qopur, İran o gücdə deyil, Azərbaycanla isə problem var...

16.11.2026 / 14:45
Azərbaycanda pensiya Ermənistandan 2 dəfə, Rusiyadan isə 40 dollar çoxdur - RƏQƏMLƏR

16.11.2026 / 14:32
Devlər Çində Ukrayna problemini yerdən qaldıra bil(məy)əcək... Tərəddüdlər...

16.11.2026 / 14:01
Azərbaycan 2030-cu ildə 27-ci Ümumdünya Enerji Konqresinə ev sahibliyi edəcək...

16.11.2026 / 13:57
Moskvanın sülh üçün maksimalist tələblərinə Aİ-dən maksimalist qarşılıq - Rusiya qoşunları bütün ölkələrdən çıxarılsın…

16.11.2026 / 13:52
Hesablama Palatası cari xərclərin artım tempinə limit qoyulmasını təklif etdi...

16.11.2026 / 13:38
“Bir pəncərə” informasiya sistemi haqqında əsasnamə təsdiq edildi

16.11.2026 / 13:35
Azərbaycan Respublikasının Strateji Obyektlərin Mühafizəsi Dövlət Agentliyi müddətdən artıq həqiqi hərbi xidmətə qəbulla əlaqədar müsabiqə elan edir.

16.11.2026 / 13:34
“Yüksəliş” müsabiqəsinin keçirilməsi üçün bir milyon manat ayrıldı

16.11.2026 / 13:30
Xəzər dənizinin sahilboyu ərazilərində dövlət idarəetməsi təkmilləşdiriləcək - FƏRMAN

16.11.2026 / 13:21
Rumıniya Qara dəniz regionunun təhlükəsizliyi ilə bağlı Bakı ilə danışıqlar aparacaq...

16.11.2026 / 13:08
Aİ-nin genişlənmə sammitinə Gürcüstandan yalnız səfir dəvət olundu, Tiflis tədbirdən imtina etdi...

16.11.2026 / 12:43
Ukrayna Rostov vilayətində neft bazasını və qazpaylayıcı stansiyanı vurdu...

16.11.2026 / 12:29
Üç qitədəki Strateji Tərəfdaşlarımızın bizə faydaları nə ola bilər?! - Tək bir cümlə...

16.11.2026 / 12:20
Əmək Məcəlləsində dəyişikliklər təsdiqləndi

16.11.2026 / 12:18
İran parlamenti kəşfiyyat nazirinin müctəhid olması tələbini ləğv etdi...

16.11.2026 / 12:15
Prezident İlham Əliyev Dövlət Qulluğu Məcəlləsini təsdiqlədi

16.11.2026 / 12:05
Büdcəyə ən çox pul gətirən vergi bəlli oldu – Çoxumuz hər gün ödəyirik!

16.11.2026 / 11:53
Hörmüz boğazında iki neft tankeri minaya düşərək partladı...

16.11.2026 / 11:31
Paytaxtda avtoxuliqanlıq edən sürücü həbs edildi

16.11.2026 / 11:20
Ukrayna Krım körpüsünə növbəti dəfə zərbə endirdi – nəqliyyatın hərəkəti dayandırıldı...

16.11.2026 / 11:03
Mağazada qiymət göstərməyənlər 1 650 manatadək cərimələnəcək

16.11.2026 / 10:44
Ombudsman beynəlxalq ictimaiyyəti minatəmizləməyə dəstəyi artırmağa çağırdı

16.11.2026 / 10:17
Şahdağda qarın hündürlüyü 20 santimetrə çatdı

16.11.2026 / 10:02
Bakıda güclü külək 32 ağacı sındırdı

16.11.2026 / 09:55
İrandan Azərbaycana dronla narkotik keçirilməsinin qarşısı alındı - aparatı idarə edən iranlı da yaxalandı

16.11.2026 / 09:36
Azərbaycan və Ermənistan nümayəndələri yenidən görüşəcək

16.11.2026 / 09:05
Bakıda mağaza və evlərdən oğurluq edən şəxslər saxlandı

16.11.2026 / 07:22
Babil İmperiyasının süqut etmə tarixi dəqiqləşdirildi - mübahisə bitdi

16.11.2026 / 07:11
Tramp-Putin-Tszinpin görüşünün tarixi bəlli oldu

16.11.2026 / 06:59
"Türkiyə özünü yeniləyir" - Yeni Partiya bu şüar altında Qurultay keçirdi

16.11.2026 / 06:49
İranın Tramp və administrasiya üzvlərinə qarşı sui-qəsd planı açıldı - bir çox yüksək rütbəli şəxs hərbi bazalara köçürüldü

16.11.2026 / 06:40
Zaxarova Consonun Moskvada çox içməsinə şahidlik etdi - “Elə deyirdi süz…”

15.11.2026 / 22:36
Estoniya Rusiya ilə sərhəddəki bütün keçid məntəqələrini bağlayır...

15.11.2026 / 22:10
Prezidentin sosial şəbəkə hesablarında həftəlik fəaliyyəti ilə bağlı icmal yayımlanıb - VİDEO

15.11.2026 / 22:02
Prezident İlham Əliyevin sosial şəbəkə hesablarına qarşı kiberhücumlar müşahidə olunur

15.11.2026 / 19:54
Prezident: "Ümummilli Liderin Azərbaycan teleradiosuna göstərdiyi diqqət və qayğı bu sahənin inkişafında xüsusi yer tutur"

15.11.2026 / 19:52
"Radio və televiziya dövlətçilik ənənələrimizin, milli kimliyimizin və Azərbaycan həqiqətlərinin təbliği baxımından mühüm əhəmiyyət daşıyır" - Prezident

15.11.2026 / 19:46
Prezident İlham Əliyev Azərbaycanın televiziya və radio işçilərini təbrik etdi

15.11.2026 / 18:43
Ağstafada sursat partladı - ölən və yaralanan var...

15.11.2026 / 18:30
Bayden memuarında Zelenskini “nankor”, Putini isə “yeniyetmə kimi” xarakterizə edib

15.11.2026 / 18:11
Rumıniya Qara dənizdə azərbaycanlıların olduğu gəmiyə hücuma görə Rusiyanı günahlandırdı – qırıcılar havaya qaldırıldı...

15.11.2026 / 17:15
Kremlin Avropaya xəbərdarlıq - razılaşma olmasa, məqsədimizə hərbi yolla nail olacağıq...

15.11.2026 / 16:31
"Söyüdlü kəndinin boşaldılacağı barədə məlumatlar əsassızdır" - Media və Yayım Şurası

15.11.2026 / 16:26
Təhsilin rəqəmsallaşmasındakı ciddi geriliyin əsas səbəbi məmur məsuliyyətsizliyidir - İlham Əhmədov yazır

15.11.2026 / 15:33
Rumıniya sahillərində azərbaycanlı dənizçilərin olduğu gəmi vuruldu...

15.11.2026 / 14:35
Putinin nəvələrinin Zelenski soyadı daşıdığı ortaya çıxdı... Uşaqların sənədləri illər sonra dəyişdirildi...

15.11.2026 / 14:19
Əliyevin Strateji dünya təfdaşlığı kursu şaxələnir - Avropa, Amerika, Mərkəzi Asiya, Çin, sonra kim...

İki ildən çoxdur azad sahibkarlıq yeni Rəqabət Məcəlləsi ilə tənzimlənir...

XƏBƏR ARXİVİ