Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin davam etməsi fonunda bu gün Azərbaycan və Ermənistan arasında diplomatik savaşın getdiyi əsas məkanlardan biri də Avropa, burada yerləşən qurumlardır. Ötən əsrin 90-cı illərinin əvvəllərində erməni tərəfi, Avropa da daxil olmaqla, Qərb ölkələrini Qarabağ konflikti ətrafında dezinformasiya ilə yetərincə təmin edə bilirdisə, indi vəziyyət köklü surətdə dəyişib.
Azərbaycanın müvafiq dövlət qurumlarının, diaspor təşkilatlarının fəaliyyəti artıq tamam fərqli mənzərə yaradıb. İndi Qərb dünyası Qarabağ həqiqətlərinin nədən ibarət olduğunu yaxşı bilir və elə bu xüsusda da Ermənistanın işğalçılıq siyasətinə qarşı təpkilər artır.
İş o yerə gəlib çatıb ki, hətta erməni lobbisinin uzun illərdir fəaliyyət göstərdiyi Fransada belə Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı status-kvonun qəbuledilməz olduğu açıq vurğulanır. Sonuncu dəfə belə bir açıqlama ilə Fransa prezidenti Fransua Olland çıxış edib və o, bu fikri Parisdə aprelin 24-də qondarma "erməni soyqırımı" ilə bağlı keçirilən tədbirdə səsləndirib. Siyasi təhlilçilər bunu Ermənistan və erməni lobbisi üçün ciddi zərbə sayır. Olland isə həmin tədbirdə bildirib ki, Fransa ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədri kimi münaqişənin həllinin tapılmasına səy göstərir: "Bu münaqişə hər il gənc insanların həyatını alır. Son zamanlar münaqişə daha da kəskinləşdi, sıx hücumlar oldu. Doğrudur, tərəflər artıq 23 ildən çoxdur ki, danışıqlar aparır, lakin həll variantı tapılmayıb, münaqişə ilə bağlı status-kvo qəbuledilməzdir". Bir daha qeyd edək ki, Dağlıq Qarabağda mövcud status-kvonun qəbuledilməzliyini, Azərbaycan da daxil olmaqla, bütün beynəlxalq ictimaiyyət qeyd edir. Fransa prezidentinin ermənilərin qarşısında bunu bir daha dilə gətirməsi, xüsusilə bunu qondarma "erməni soyqırımı" tədbirində deməsi isə düşmən tərəf üçün ciddi məğlubiyyət deməkdir. Aydındır ki, bütün bunlar həm də Azərbaycanın uğurlu diplomatik gedişlərinin məntiqi nəticəsidir.
Ümumiyyətlə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Azərbaycan Avropa məkanında Qarabağ həqiqətlərinin çatdırılması, burada ermənilərin yalançı təbliğatlarının qarşısının alınması istiqamətində genişmiqyaslı iş görür. Bu özünü aprelin 24-də işə başlayan Avropa Şurası Parlament Assambleyasının (AŞ PA) yaz sessiyasında da qabarıq şəkildə büruzə verməkdədir.
Qeyd edək ki, yaz sessiyasının ilk iş günündə Avropa Şurası Nazirlər Komitəsinin fəaliyyətdə olan sədri, Kiprin xarici işlər naziri İoannis Kasoulides ənənəvi hesabat məruzəsi ilə çıxış etdikdən sonra deputatların müxtəlif aktual məsələlərlə bağlı suallarını cavablandırıb. Azərbaycan nümayəndə heyətinin üzvü Rafael Hüseynov Nazirlər Komitəsinin fəaliyyətdə olan sədrinin diqqətini Ermənistanın son dövrlərdə Azərbaycanla əlaqədar səsləndirdiyi aqressiv bəyanatlara çəkib. Rafael Hüseynov işğalçı ölkənin Azərbaycana qarşı nüvə başlıqlarından istifadə etmək niyyətlərinin yalnız Cənubi Qafqaz yox, bütövlükdə Avropa üçün təhdidlər yaratdığını vurğulayaraq belə bir sual verib: "ABŞ Şimali Koreyaya qarşı nüvə silahı tətbiq edəcəyini bəyan edir və qarşı tərəf də eyni cavabı verəcəyini bildirir. Alimlər təsdiqləyir ki, bu nüvə qarşıdurmasının fəsadları aradakı məsafə böyük olduğuna görə Avropaya gəlib çatmayacaq. Amma eyni vaxtda Ermənistan da Azərbaycanın enerji ehtiyatı mərkəzlərini, Avropaya neft və qaz ötürən boru kəmərlərini raket hücumları ilə partladacağına, Azərbaycana qarşı atom silahından istifadə edəcəyinə dair xəbərlər yayır. Ermənistanın özündə də bu gedişatda partlaya biləcək "Metsamor" Atom Elektrik Stansiyası var. Bütün bunların nəticəsində yaranacaq fəlakətlərin birbaşa Avropaya, Cənubi Qafqaza, Yaxın və Orta Şərqə dəhşətli təsiri olacağı məlumdur. Azərbaycanı qorumaq üçün demirəm, heç olmazsa, Avropanın milyonlarla insanını bu bəladan xilas etmək üçün Nazirlər Komitəsi öz səlahiyyətləri çərçivəsində Ermənistanın həmin aqressiv niyyətlərinin qarşısını almaq yönündə hansı addımlar ata bilər?".
Xatırladaq ki, Ermənistanın nüvə hədələri barədə bu günlərdə ABŞ-da dərc edilən "Washington Times" qəzeti də geniş bir məqalə ilə çıxış edərək, Ermənistanın bölgədə ciddi təhdid mənbəyi olduğunu vurğulamışdı. Qəzet bu xüsusda yazırdı: "Qara dəniz və Xəzər dənizi arasında uzanan Qafqaz dağları Ermənistan prezidenti Serj Sarkisyanın təhlükəli oyunları səbəbindən tezliklə nüvə partlayışlarının olacağı məkana çevrilə bilər. Təəssüf ki, Ermənistan regionu nüvə müharibəsi həddinə çatdırır. Bu ölkə ötən ilin payızında Rusiyadan "İsgəndər" raket sistemləri alıb. Bu, Azərbaycana və NATO-nun müttəfiqi Türkiyəyə mesaj mənası verən böyük təxribat idi. "İsgəndər" raketlərinə nüvə başlığı quraşdırıla bilər. Ermənistan prezidenti isə Azərbaycan tərəfini Ermənistanın Azərbaycanın infrastrukturuna raket zərbələri endirə biləcəyi ilə bağlı təhdid edib. Təhriketmənin bu yeni mərhələsi Bakıda və bütün regionda bir neçə cəhətdən narahatlıq doğurur. Qonşuları da əsəbiləşdirən bu cür bəyanatlar Vaşinqtonda da narahatlıq doğurur. Ceymstaun Fondu bu yaxınlarda Ermənistanda "İsgəndər" raket komplekslərinin yerləşdirilməsi kontekstində təhlükənin qiymətləndirilməsi üçün Kapitoli təpəciyində panel müzakirələr təşkil edib. Orada vurğulanıb ki, yeni silah Avropanın sabitliyinə təhdiddir, ABŞ-ın müttəfiqlərini potensial risq altında qoyur və orta mənzilli raketlərin aradan qaldırılması haqqında 1988-ci il tarixli sənədin tələblərini pozur". Beləliklə, Ermənistanın regionda yaratdığı bu təhdid Qərbdə aydın sezilir və Rafael Hüseynov bu məsələni AŞ PA-nın yaz sessiyasında bir daha gündəmə gətirib. Bu xüsusda onun ünvanladığı sualı cavablandıran İoannis Kasoulides bildirib ki, qeyd edilən mövzu bilavasitə Nazirlər Komitəsində müzakirə edilməsə də, heç şübhəsiz, ciddi narahatlıq doğurur: "Avropa Şurasının Ermənistan və Azərbaycan arasında olan münaqişə ilə bağlı fəaliyyət proqramı var və biz həmin proqram üzrə də hərəkət edirik. Amma sualınızla bağlı bir məqamı xüsusi qeyd etmək istəyirəm ki, belə aqressiv hərəkət və bəyanatlardan mütləq çəkinmək lazımdır. Çünki gələcəyə aparan yeganə vasitə dialoq və danışıqlar yoludur. Avropa Şurası münaqişələrin danışıqlar yolu ilə həll edilməsi siyasətini yürüdür, zorakılığa "yox" deyir. Biz münaqişənin həllinə kömək etməyə hazırıq".
Təhlilçilər isə Ermənistanın yaratdığı təhdidə Avropa Şurasında bu şəkildə diqqət çəkilməsini olduqca mühüm hal sayır. Çünki belə vəziyyət Ermənistanın təcavüzkar siyasətinin mahiyyətinin Avropada daha çox diqqət mərkəzinə gəlməsində olduqca mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Artıq erməni tərəfi AŞ PA-da Azərbaycanın mütəmadi olaraq Qarabağ məsələsini qaldırmasından narahat olduğunu gizlətmir. Daha bir maraqlı nüans isə odur ki, Azərbaycanın gətirdiyi konkret faktlar əsasında ermənilərin hansısa əsaslı cavablarının olmaması düşmən üçün növbəti ciddi zərbəyə çevrilir. Bu mənada təsadüfi deyil ki, Ermənistanın "İravnuk" qəzeti İrəvanın Bakıya AŞ PA-da da məğlub olduğunu, hər dəfə burada bir zərbə aldığını yazır. Bundan əlavə, AŞ PA-nın Avropa Şurası ölkələri arasında münaqişələr üzrə yeni Alt Komitəsinin fəaliyyətə başlaması da Ermənistan üçün məqbul sayılmır. Çünki bu komitə Dağlıq Qarabağ münaqişəsini də daim diqqət mərkəzində saxlayacaq. Əslində, bunu Alt Komitənin sədri Ştefan Şennax da təsdiq edib. Onun sözlərinə görə, Dağlıq Qarabağ və Dnestryanı problemləri AŞ PA-nın Avropa Şurası ölkələri arasında münaqişələr üzrə yeni Alt Komitəsi üçün prioritet olacaq. Şennax həmçinin Alt Komitənin ilk iclasının bu ilin may ayında Helsinkidə baş tutacağını, daha bir iclasın isə iyunda Vyanada keçiriləcəyini bildirib. Xatırladaq ki, bu il mart ayında AŞ PA-nın deputatı Ştefan Şennax AŞPA-nın münaqişələr üzrə yeni yaradılan Alt Komitəsinin sədri seçilib. Alt Komitənin fəaliyyətində Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin prioritet istiqamətlərdən biri kimi müəyyən edilməsi isə erməni tərəfində ciddi narahatlıq doğurur və onlar Qarabağ məsələsinin ümumiyyətlə AŞ PA-nın gündəmində yer almasının əleyhinədir. Amma Azərbaycanın çevik diplomatik gedişləri nəticəsində bu qurumda Qarabağ məsələsi ilə bağlı tamam fərqli bir vəziyyət yaranıb.
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, AŞ PA-nın yaz sessiyasının ilk günündə sərbəst müzakirələr zamanı da yenə Qarabağ məsələsi xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. Belə ki, Azərbaycanın AŞPA-dakı nümayəndə heyətinin digər üzvü, bu qurumun sosial məsələlər, sağlamlıq və davamlı inkişaf komitəsinin Avropa Sosial Xartiyası üzrə alt komitəsinin sədri Sevinc Fətəliyeva da diqqəti bu mövzuya yönəldib. O, diqqəti cəbhə bölgəsində yaşayan uşaqlar mövzusuna çəkib: "Azərbaycanda cəbhə bölgəsində yaşayan uşaqlar erməni snayperlərin hədəfi, partlayıcı cihazların qurbanı olur, yaxınlarını itirirlər. Uşaqların üzləşdikləri bütün bu mənfi hallar isə psixoloji təsirsiz ötüşmür. Suriyada altı il davam edən müharibə, Dağlıq Qarabağ, Ukrayna kimi münaqişələr uşaqlar üçün qorxulu yuxuya çevrilib. Bu, vəziyyətin nə qədər gərgin olduğunu və uşaqların yardıma ehtiyacını göstərir. Hər bir uşağın təhlükəsiz gələcəyi təmin olunmalıdır. Etiraf etməliyik ki, AŞPA olaraq, biz həmin münaqişələrin sülh yolu ilə həllinə təzyiq göstərə bilmirik. Biz uşaqları müdafiə etmək üçün kifayət qədər çalışırıqmı? Bəlkə bəyanat verməyi və yalnız müzakirə etməyi dayandıraq? Bəyanatlardan real addımlara keçməyin tam vaxtı deyilmi? Münaqişələrdə uşaqların təhlükəsizliyini təmin etmək, qorumaq üçün artıq müəyyən siyasi qərar qəbul etməliyik". Bütün bunlar isə, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Dağlıq Qarabağ konfliktinə diqqət yetirilməsi baxımından vacib əhəmiyyət kəsb edir. Çünki bu diqqət nəticəsində Qarabağ həqiqətləri də aydın şəkildə üzə çıxır, münaqişə ilə maraqlanan Avropa təmsilçilərinin sayı artır. Ən əsası, Ermənistanın təcavüzkar siyasətinin mahiyyəti, həyata keçirdiyi etnik təmizləmə siyasəti bir daha Avropada diqqət mərkəzinə gəlir. Bundan isə ən çox narahat olan məhz ermənilər özləridir. Amma Azərbaycan tərəfinin bu diplomatik gedişlərinə qarşı çıxmaq üçün də Ermənistanın hansısa ciddi imkanları yoxdur. Hətta düşmənin bir vaxtlar çox güvəndiyi erməni lobbisi də burada hansısa işə yaramır.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.