Şimali Koreya ilə böyük savaşa hazırlaşan ABŞ İrana münasibətdə də gedərək daha sərt mövqe tutmaqdadır. ABŞ prezidenti Donald Trampın və onun komanda üzvlərinin açıqlamalarından belə bəlli olur ki, Vaşinqton və Tehran arasında münasibətlər getdikcə daha da pisləşəcək. Bu gedişlə İranın nüvə proqramının bərpa edilməsi, ABŞ-ın isə İsraillə birgə bu ölkəyə qarşı hərbi əməliyyatlara start verməsi tamamilə gözləniləndir.
Yaranmış vəziyyətdə artıq Donald Tramp Milli Təhlükəsizlik Şurasına İranın nüvə proqramı ilə bağlı beynəlxalq sazişi yenidən nəzərdən keçirməyə və bu ölkəyə qarşı qoyulan sanksiyaların ləğvinin ABŞ-ın milli təhlükəsizlik maraqlarına təsirinin qiymətləndirilməsinə dair göstəriş verib. Tramp yenə İranı terrorçu dövlətlər sırasında "nömrə bir" adlandırıb. ABŞ dövlət katibi Reks Tillerson da Nümayəndələr Palatasının spikeri Pol Rayanla görüşü zamanı eyni mövqeni sərgiləyib: "İran bir sıra platforma və vasitələrlə terrorizmi dəstəkləyən başlıca dövlət olaraq qalır". Tillerson həmçinin İrana qarşı "strateji dözüm" siyasətini də uğursuz adlandırıb:"Bu ölkədən gələn təhdidlərə cavab vermək lazımdır". O, İranın nüvə proqramı ilə bağlı Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planının da gözlənilən nəticələri vermədiyini vurğulayıb. Onun sözlərinə görə, bu, İranı nüvə statusundan məhrum etməyib: "Bu, onların nüvə dövləti olmaq məqsədini yalnız təxirə salıb". Qeyd edək ki, İranın nüvə proqramı üzrə Birgə Hərtərəfli Fəaliyyət Planı (BHFP) 2015-ci ilin iyul ayında İran və "altılıq ölkələri" - Almaniya, Böyük Britaniya, Fransa, Çin, Rusiya və ABŞ arasında qəbul edilib. İyulun 20-də plan BMT Təhlükəsizlik Şurası tərəfindən təsdiq edilib. Qəbul edilmiş qətnamə İranın nüvə proqramı ilə bağlı sanksiyaların aradan qaldırılmasını nəzərdə tutur. Amma yeni ABŞ hökuməti sanksiyaları aradan qaldırmaq əvəzinə daha da sərtləşdirməyi düşünür. Belə olacağı halda İran nüvə proqarmını yenidən bərpa edəcəyini bildirir. Bu durumda ABŞ İrana qarşı hərbi əməliyyatlar keçirəcəyini bəyan edir və Donald Tramp da qeyd edir ki, İrana qarşı bütün variantlar masa üzərindədir.
Belə bir vaxtda Birləşmiş Ştatlar bəzi ərəb ölkələrinin də İrana qarşı çıxmasından faydalanmağa xüsusi cəhd edir və bu xüsusda Səudiyyə Ərəbistanı ilə əməkdaşlığı genişləndirir. Məsələ ABŞ-ın müdafiə naziri Ceyms Mattisin Ər-Riyadda həmkarı şahzadə Məhəmməd Bin Salmanla görüşündə də əsas müzakirə mövzularından biri olub. Danışıqlar zamanı Səudiyyə Ərəbistanının İrana müqavimət göstərə bilməsi üçün qarşılıqlı əməkdaşlığın genişləndirilməsi xüsusi diqqət mərkəzində yer alıb. ABŞ müdafiə naziri həmçinin bildirib ki, Birləşmiş Ştatlar İranın "Hizbullah" qrupundan tutmuş Suriya prezidenti Bəşər Əsədə dəstəyinə qədər regiona göstərdiyi təsirləri diqqətlə izləyir. Yaranmış vəziyyətdə İsrail də İrana qarşı sərt addımların atılmasına dəstək verir. Bundan əvvəl isə Donald Tramp məhz İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu ilə görüşdən sonra bildirib ki, Vaşinqton nüvə silahı əldə etməməsi üçün İrana qarşı yeni tədbirlər görmək niyyətindədir: "Biz artıq İrana yeni sanksiyalar tətbiq etmişik. İranın nüvə silahı əldə etməməsi üçün bundan sonra da tədbirlər görüləcək. Mən indiyədək "altılıq" ölkələri ilə İran arasındakı kimi pis razılaşma görməmişəm".
Xatırladaq ki, Tramp və Netanyahu İranın nüvə silahı əldə etmədiyinə əmin olmaq kimi məsələlərdə əməkdaşlıq haqda razılıq əldə edib. Onların hər ikisi təkcə İranla bağlı deyil, mühacirət və terrorizm məsələlərində də sərt mövqe bölüşür. İranın yeni raket sınaqları isə hər iki dövlətin daha sərt mövqe tutmasına səbəb olub. Bu fonda regionda İsrail və ABŞ-ın İranla qarşıdurmasının gərginləşəcəyini gözləmək lazımdır. Üstəlik, İran təhlükəsinə qarşı son illərdə ərəb ölkələri ilə İsrail arasında yarı gizli bir yaxınlaşma müşahidə olunur. Elə rəsmi Vaşinqton özü də bir sıra ərəb ölkələri ilə İrana qarşı hərbi alyansın yaradılmasını müzakirə edir. Alyansa Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Misir və İordaniya qatıla bilər. Gələcəkdə alyansa digər ərəb ölkələrinin də qoşulması nəzərdə tutulub. Xatırladaq ki, Səudiyyə Ərəbistanı, Birləşmiş Ərəb Əmirlikləri, Misir və İordaniyanın İranla münasibətləri o qədər də yaxşı deyil və onlar İrana qarşı mümkün hərbi əməliyyatlarda ABŞ-a hər cür dəstək verməyə hazırdır. Bütün bunlar Tramp dövründə İrana qarşı hərbi əməliyyatların başlanmasını istisna etmir və belə vəziyyətdə bölgədə durumun daha gərgin xarakter alması gözlənir.
Tahir TAĞIYEV