Uzun illərdir davam edən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc yolla həll edilməsinin vacibliyi bu gün beynəlxalq müstəvidə də kifayət qədər aydın şəkildə gündəmə gətirilir. Bildirilir ki, konflikt hərbi yolla həll ediləcəyi təqdirdə bu, bölgəyə yalnız fəlakət və yeni dağıntılar gətirəcək. Belə vəziyyətdən ən çox zərər görən tərəf isə onsuz da böyük sıxıntılar, problemlər yaşayan Ermənistan olacaq. Qeyd edilən reallığı görən bəzi ermənilər sülh yolu ilə işğal altındakı ərazilərin Azərbaycana qaytarılmasının vacibliyini indi daha qabarıq şəkildə gündəmə gətirir.
Onu da xatırladaq ki, bu mövqedə olan ermənilərin bir çoxu artıq Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platformasına qoşulub. Ötən il yaradılan bu platformaya qoşulanların sayının artması isə mövcud Ermənistan hakimiyyəti üçün çox ciddi narahatlıq predmetinə çevrilib. Ən azı ona görə ki, Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platformasında, əvvəlki xalq və yaxud vətəndaş cəmiyyəti diplomatiyalarından fərqli olaraq, münaqişənin həlli üçün dəqiq prinsiplər müəyyənləşdirilib, problemin çözümü ilə bağlı konkret mövqe ortaya qoyulub. Bu mövqe ondan ibarətdir ki, ilk növbədə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi dörd qətnamə qeyd-şərtsiz, tam yerinə yetirilməlidir. Başqa sözlə, Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ bölgəsi və ətraf yeddi rayonu qeyd-şərtsiz işğaldan azad olunmalı, azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkünlər o yerlərə qayıtmalıdır. Sonra Dağlıq Qarabağın hüquqi statusu müəyyənləşdirilməlidir. Bu hüquqi status Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tanınmış sərhədləri çərçivəsində müəyyən edilməlidir. Bütün bunlar və qeyd edilən mövqeni dəstəkləyən ermənilərin sayının durmadan artması rəsmi İrəvanın ciddi təşvişinə yol açmaqdadır. Amma Ermənistanın Sülh Platformasının fəaliyyətindən qorxuya düşməsi təkcə bununla bağlı deyil.
Bu gün Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platforması ilə ilgili diqqət çəkən ən vacib cəhətlərdən biri də onun fəaliyyətinin, belə demək olarsa, beynəlmiləlləşməsidir. Belə ki, Sülh Platformasına təkcə Ermənistan və Azərbaycandan yox, dünyanın ən müxtəlif ölkələrindən qatılanların sayı durmadan artır. Elə bu ilin aprel ayı ərzində müxtəlif ölkələrdən xeyli sayda insan Sülh Platformasına qoşulub. Özü də nəzərə alaq ki, hələ aprel ayı başa çatmayıb. Sülh Platformasına qoşulanlar isə birmənalı şəkildə Ermənistanın işğalçılıq siyasətini pisləyir, işğal altındakı Azərbaycan torpaqlarını boşaldılmasının zəruriliyini qabardırlar. Məsələn, bu ay Sülh Platformasına qoşulan İsrailin Tədqiqat Mərkəzinin rəhbəri Mark Epplbaum vurğulayır ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi sülh yolu ilə həllini tapmalıdır: "Bu yolla həll Ermənistan və Azərbaycan respublikalarının ərazi bütövlüyü, suverenliyi və hər iki dövlətin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədləri çərçivəsində aparılmalıdır. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi müvafiq qətnamələrin, digər beynəlxalq təşkilatların qətnamə və qərarlarının icrasının çox vacib olduğunu vurğulamaq istəyirəm".
Təl-Əviv universitetinin professoru, İsrail-Azərbaycan Ticarət-Sənaye Palatasının üzvü Lev Eppelbaum da Sülh Platformasına qoşulmaqla eyni mövqeni bölüşür: "Bu gün necə olursa olsun, sülh bizim sabahımızdır. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, çox tez bir zamanda Dağlıq Qarabağ münaqişəsini sülh yolu ilə həll etmək lazımdır. Dövlətlərin ərazi bütövlüyü və suverenliyinə, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinə hörmət və dəstəyimi ifadə etmək istəyirəm. BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi müvafiq qətnamələrin, digər beynəlxalq təşkilatların qətnamə və qərarlarının icrasının çox vacib olduğunu da qeyd edirəm. Biz hamımız sülh və təhlükəsizlik şəraitində yaşamalıyıq və mən inanıram ki, bu sülh Cənubi Qafqaz regionunda da bərqərar olacaq".
Bir neçə gün əvvəl Polşa-Azərbaycan Əməkdaşlıq Assosiasiyasının sədri Vitold Olejnik də Sülh Platformasına qoşulduğunu bəyan edib. Onun fikrincə də, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli vacibdir: "Bunu respublikaların ərazi bütövlüyü, suverenliyi çərçivəsində etmək zəruridir. Avropa təşkilatı olaraq, biz bu dəyərləri bölüşür və beynəlxalq hüququn vacibliyini anlayırıq. Buna görə də ATƏT-in Minsk Qrupu, BMT Təhlükəsizlik Şurası, Avropa İttifaqı, Avropa Şurası və beynəlxalq ictimaiyyət tərəfindən qəbul edilən rəsmi bəyanat və qətnamələrə əsaslanan Platformanı dəstəkləyirəm. Ermənilər və azərbaycanlılar əsrlər boyu sülh içində yaşayıblar, lakin münaqişənin həll olunmaması nəticəsində bu xalqların bir-biri haqqında təsəvvürləri yalnız müharibə kontekstində formalaşıb və bu böyük bir fəlakətdir. İnsanların sülh şəraitində birgə yaşayışını və uzun müddət davam edən münaqişənin həllini tam dəstəkləyirəm. Biz ümid edirik ki, Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platforması münaqişə vəziyyətində olan iki xalq arasında mehriban dostluq münasibətlərinin yaranmasına öz töhfəsini verəcək. Sədr olaraq bu təşəbbüsə öz dəstəyimi ifadə edirəm".
Sülh Platformasına yenicə qoşulanlardan biri olan İnsan Hüquqları üzrə Beynəlxalq Cəmiyyətin Ukrayna bölməsinin sədri Andrey Suxorukov da hesab edir ki, çox tez bir zamanda qan tökülməsini dayandırıb Dağlıq Qarabağ münaqişəsini sülh yolu ilə həll etmək lazımdır. Onun sözlərinə görə, insanların sülh şəraitində birgə yaşayışını və uzun müddət davam edən münaqişənin həllini reallaşdırmaq lazımdır. İnsan Hüquqları üzrə Beynəlxalq Cəmiyyətin Rusiya bölməsinin prezidenti Vladimir Novitski də Sülh Platformasına qoşulmasının səbəblərini bununla izah edir: "Mən sülh və birlik istəyirəm, müharibə və intiqam istəmirəm, buna görə hər kəsi silahları endirməyə çağırıram! Bu səbəbdən çox tez bir zamanda qan tökülməsini dayandırıb Dağlıq Qarabağ münaqişəsini sülh yolu ilə həll etmək vacibdir". Vladimir Novitski onu da xüsusi olaraq qeyd edir ki, sülh yolu ilə həll prosesində ərazi bütövlüyü, beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərə hörmət mütləqdir.
Moldovalı politoloq, Effektiv Siyasət İnstitutunun direktor müavini Ruslan Şevçenko da bu ay Sülh Platformasına qoşulanlar arasındadır. O, bunun səbəblərini belə izah edir: "Müharibənin nəticəsi həmişə fəlakət və məhv olur. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, çox tez bir zamanda Dağlıq Qarabağ münaqişəsini sülh yolu ilə həll etmək lazımdır. İnsanların sülh şəraitində birgə yaşayışını və uzun müddət davam edən münaqişənin həllini tam dəstəkləyirəm. Biz hamımız sülh və təhlükəsizlik şəraitində yaşamalıyıq və mən inanıram ki, bu sülhə nail olacağıq. Yuxarıda qeyd olunan səbəblərə görə bu sülh təşəbbüsünə öz dəstəyimi ifadə edirəm və əsas məqsədi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə töhfə vermək olan Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platformasına qoşulduğumu bəyan edirəm".
Yeniləşən və Səmərəli Enerji üçün Beynəlxalq Davamlı Enerji Təşkilatının rəhbəri, İsveçrənin Etikanın Universal Məcəlləsinin müəllifi Qustav Qrob da Sülh Platformasına qoşulması ilə əlaqədar bəyanat verib. Onun bəyanatında deyilir: "Hörmətli erməni və azərbaycanlı dostlar və bəşər övladları! Əsrlərlə sürən nifrət və müharibələrdən sonra bütün dünyada sülh, tolerantlıq və məhsuldar əməkdaşlığın bərqərar olmasının zamanıdır. Biz dünyanın ən qədim demokratiya quruluşunda belə fərqli dillərdə danışan, müxtəlif din və mədəniyyətlərə mənsub insanların sülh və azadlıq şəraitində birgə yaşadığının şahidi olmuşuq. Buna görə də mən Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həllinə inanıram. Azərbaycan və Ermənistanın ərazi bütövlüyü və suverenliyinə və hər iki dövlətin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinə hörmət və dəstəyimi bildirirəm. Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platforması Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həll edilməsi üçün unikal şansdır. Bu səbəbdən məqsədi Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə həlli və Cənubi Qafqaz regionunda sülhün bərpası və qorunması olan Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platformasına qoşuluram".
Yuxarıda qeyd olunduğu kimi, Sülh Platformasına Ermənistanın özündə də qatılanların sayı artır. Elə bugünlərdə məşhur erməni rejissoru və Ermənistan Dram Teatrının banisi Qraçya Kaplanyanın nəvəsi, teatr xadimi Aleksanyan Davit Arsenoviç Sülh Platformasına qoşulması barədə bəyanat verib: "Üzümü həmvətənlərimə tutub, onları bir vaxtlar qardaş kimi olduqları Azərbaycan xalqı ilə sülhə çağırıram. Dağlıq Qarabağ münaqişəsi regiona yalnız nifrət və tələfatlar gətirib. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, çox tez bir zamanda Dağlıq Qarabağ münaqişəsini sülh yolu ilə həll etmək lazımdır. Azərbaycan və Ermənistan respublikalarının ərazi bütövlüyü və suverenliyinə, hər iki dövlətin beynəlxalq səviyyədə tanınmış sərhədlərinə hörmət və dəstəyimi ifadə etmək istəyirəm.
Bizim xalqlarımız əsrlər boyu sülh içində yaşayıb. Buna bir nümunə kimi Ermənistanda uzun müddət fəaliyyət göstərən İrəvan Azərbaycan Dövlət Dram Teatrının populyarlığını qeyd etməmək olmaz. Lakin münaqişənin həll olunmaması nəticəsində xalqlarımızın bir-biri haqqında təsəvvürləri yalnız müharibə kontekstində formalaşıb. İnsanların sülh şəraitində birgə yaşayışını və uzun müddət davam edən münaqişənin həllini tam dəstəkləyirəm. Biz hamımız sülh və təhlükəsizlik şəraitində yaşamalıyıq və mən inanıram ki, bu sülhə nail olacağıq". Ümumiyyətlə, cari ilin ötən dövrü ərzində Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platformasına qoşulanların sayı əhəmiyyətli dərəcədə artıb. Yaranan tendensiya ilin sonuna kimi daha çox sayda insanın Sülh Platformasına qoşulacağını deməyə əsas verir. Belə vəziyyət isə öz növbəsində işğalçı siyasətini davam etdirmək istəyən Ermənistan rəhbərliyinə əlavə təzyiq yaradır. Özü də bu təzyiq artıq beynəlxalq xarakter alır. Çünki qeyd edilənlərdən göründüyü kimi, Sülh Platformasına dünyanın müxtəlif ölkələrindən qoşulanların sayı durmadan artır. Aydındır ki, beynəlxalq təşkilatlar, müxtəlif dövlətlər, xüsusilə ATƏT-nin Minsk Qrupunun həmsədr ölkələri bu prosesə mütləq şəkildə diqqət yetirmək, onu nəzərə almaq məcburiyyətindədir. Elə bu onların da Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə ərazi bütövlüyü çərçivəsində Ermənistana təzyiqlər etməsinə əlavə təkan verir. Ən əsası isə, artıq işğalçı Ermənistana rəhbərlik edənlər də qeyd edilənlərlə hesablaşmaq məcburiyyətindədir.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.