Azərbaycan ordusunun keçirdiyi hərbi təlimlər bu gün Ermənistanda da xüsusi diqqətlə izlənir. Ötən ilin aprel dərslərini unuda bilməyən erməni tərəfi təlimlər fonunda yenidən eyni vəziyyətlə üzləşə biləcəyindən indi çox ehtiyat edir. Bunu erməni mediasının yazdıqlarından, ekspertlərinin verdikləri açıqlamalardan da aydın sezmək mümkündür.
Xatırladaq ki, prezident, Silahlı Qüvvələrin Ali Baş Komandanı İlham Əliyevin təsdiq etdiyi plana əsasən, qoşunların döyüşə hazırolma qabiliyyəti, qüvvə və vasitələrin idarə olunmasının təşkili, onların qarşılıqlı fəaliyyətinin yoxlanılması məqsədilə ordumuz döyüş şəraitinə uyğunlaşdırılmış vəziyyətdə genişmiqyaslı təlimlərə başlayıb. Təlimlərə 30 min nəfərədək şəxsi heyət, 250-dən artıq tank və zirehli texnika, 200-dək müxtəlif çaplı raket və artilleriya qurğusu, reaktiv yaylım atəş sistemi və minaatan, 25 ədəd müxtəlif təyinatlı döyüş aviasiyası, eləcə də yeni növ radioelektron kəşfiyyat vasitələri və pilotsuz uçuş aparatları cəlb olunub. Təlimlər zamanı çətin relyef şəraitində müasir ümumqoşun döyüşü və əməliyyatların keçirilməsinin müxtəlif üsulları məşq etdirilir.
Qəbul edilmiş qərara əsasən, qoşunların və idarəetmə məntəqələrinin əməliyyat təyinatı rayonlarına yerdəyişməsi, səfərbərlik ehtiyatlarının toplanaraq təyinatı üzrə göndərilməsi, zərbə qruplaşmalarının yaradılması və müəyyən olunmuş istiqamətlərdə tətbiqi, döyüş aviasiyasının ehtiyat aerodromlarına köçürülməsi, eləcə də raket və artilleriya qoşunlarının ehtiyat atəş və start mövqelərinə çıxarılması kimi əməliyyatlar icra olunur.
Təlimlərin gedişini izləyən düşmən tərəfi narahat edən başlıca məqamlardan biri çətin relyef şəraitində müasir ümumqoşun döyüşü və əməliyyatların keçirilməsidir. Çünki bu hal Qarabağ münaqişəsinin hərbi yolla həllinə hazırlıq kimi qiymətləndirilir. İlk növbədə ona görə ki, Dağlıq Qarabağda da məhz çətin relyef şəraiti mövcuddur. Azərbaycan ordusu isə məhz belə şəraitdə düşməni məğlubiyyətə uğratmaq istiqamətində hansı əməliyyatların aparlmasını məşq edir. Birinci Qarabağ döyüşünün iştirakçılarından olan erməni general Arkadi Ter-Tadevosyan bildirir ki, təlimin keçirildiyi ərazilərə Azərbaycan kifayət qədər hərbi texnika çıxarıb: "Buna görə də biz çox diqqətli olmalıyıq. Ötən ilin aprelində diqqəti əldən verdiyimizdən hansı nəticələrin yaşandığını gördük. Onu da yaddan çıxarmayaq ki, Azərbaycanın pulu var və o, hər zaman yeni texnikalar alır. Bu mənada yaddan çıxarmayaq ki, biz Azərbaycana zərbə endirsək, bu, Ermənistan üçün intihara bənzər hal olacaq. Çünki yeni texnikalara malik Azərbaycan mütləq cavab zərbəsi endirəcək".
Ermənistanın "Lragir" portalı yazır ki, Azərbaycanın həyata keçirdiyi hərbi təlimlər xüsusi diqqət mərkəzində saxlanmalıdır və bu ilk növbədə ona görə lazımdır ki, hərbi eskalasiya hər an reallaşa bilər. Qeyd olunur ki, bu vəziyyətdə Ermənistanın Azərbaycana qarşı nə dərəcədə effektiv müqavimət göstərəcəyi ciddi sual altındadır. Çünki Azərbaycan hərb sahəsində mövqelərini durmadan gücləndirir. Ümumiyyətlə, Azərbaycan ordusunun hərbi təlimləri barədə Ermənistanda sözün əsl mənasında bədbin bir əhval-ruhiyyə hökm sürür. Düşmən ölkədə bu hal Azərbaycanın hərbi müstəvidə Ermənistana növbəti sərt xəbərdarlığı kimi qiymətləndirilir. Bu mövqeni hərbçi-ekspert Üzeyir Cəfərov da bölüşür. Onun sözlərinə görə, hazırda keçirilən təlimlərdə 30 minlik şəxsi heyət iştirak edir: "Amma bu il üçün bundan da daha ağır təlimlər nəzərdə tutulub. Yəni 2017-ci ilin təsdiq olunmuş planında miqyasına, şəxsi heyətin sayına görə yeni təlimlərə daha çox hərbi texnika və canlı qüvvə cəlb ediləcək. Xüsusi təlimlər olacaq. Həmin təlim bu ilin ikinci yarısı üçün nəzərdə tutulub". Hərbçi-eskpertin sözlərinə görə, builki təlimlərin özəlliyi var: "Özəlliyi ondan ibarətdir ki, ilk dəfə Azərbaycan Silahlı Qüvvələri çətin relyef şəraitində və çətin keçirilən ərazilərdə öz hazırlığını yoxlayır. Bunlar dağlıq ərazilər, süni yaradılmış maneələr, texnikanın çətin keçə biləcəyi ərazilərdir. Bundan başqa, ilk dəfə bu təlimlərdə radioelektron mübarizə avadanlıqları istifadə olunur. Həmçinin, bu təlimlərdə ilk dəfə iştirak edən şəxsi heyət var. Onlar yaxın zamanlarda ön xətdə döyüş tapşırığının icrasına başlayıblar. Hər halda, komandanlıq əsgər və zabitlərin hazırlıqlarını yoxlayır və onların veriləcək tapşırıqları hansı müddətdə yerinə yetirəcəyi ilə bağlı boş və bərk məqamlara diqqət edir". Üzeyir Cəfərov hesab edir ki, bu təlimlər Ali Baş Komandanın qərarına əsasən istənilən an konkret tapşırığın yerinə yetirilməsi ilə əvəz oluna bilər: "Əlbəttə ki, iş prosesində müəyyən nüanslar da olacaq. Lakin hər kəs məsuliyyətini dərindən anlayır. Çünki bu təlimlər Ali Baş Komandanın qərarına əsasən istənilən an dəqiq tapşırığın yerinə yetirilməsi ilə əvəz oluna bilər. Bunu heç kim istisna edə bilməz".
Qeyd olunanlar fonunda ordumuzun keçirdiyi təlimlərdən erməni tərəfinin qorxuya düşməsinin səbəbləri bir daha aydın olur. Belə ki, düşmən indiki təlimlərin sabahkı döyüşlərə hazırlıq olduğunu yaxşı bilir və Azərbaycan ordusunun döyüş qabiliyyətini davamlı şəkildə artırmasının onun üçün müsbət heç nə vəd etmədiyini yaxşı görür. Digər tərəfdən diqqət həm də ona yönəldilir ki, ötən ilin aprel döyüşləri cəbhə zonasında Azərbaycanın taktiki mövqelərini əhəmiyyətli dərəcədə yaxşılaşdırıb. Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, Türkiyənin ingilis dilində nəşr edilən "Hurriyet Daily News" qəzetində bu xüsusda dərc olunmuş məqalədə çox maraqlı məqamlara nəzər salınır: "2016-cı ilin aprel ayındakı dördgünlük müharibə həm hərbi texnika, həm də insan itkiləri baxımından ən ciddi gərginlik olub. Amma bu dördgünlük müharibə bütün təmas xətti boyunca Azərbaycanın taktiki mövqelərinin yaxşılaşmasına səbəb olub. Aprel döyüşləri Azərbaycan tərəfinə həm də mühüm psixoloji üstünlük qazandırdı, ermənilərin keçilməz müdafiə xətlərinin olması barədə mifləri məhv etdi". Beləliklə aydın olur ki, mümkün hərbi əməliyyatlar erməni tərəfi üçün daha ağır nəticələrə gətirib çıxarmaq iqtidarındadır.
Aydındır ki, Ermənistanın indiki mövqeyini dəyişməməsi müharibəni qaçılmaz edəcək və bu xüsusda İrəvana dəfələrlə xəbərdarlıq da edilib. Məsələyə növbəti dəfə nəzər salan Beynəlxalq Böhran Qrupu da xatırladır ki, 2016-cı ilin aprel döyüşlərindən bir il keçsə də, bu gün Dağlıq Qarabağ münaqişəsi zonasında daha sərt toqquşmaların olması təhlükəsi mövcuddur: "Dondurulmuş" hesab olunan münaqişə yenidən alışa bilər. Azərbaycan Türkiyə və Rusiya ilə hərbi müqavilələr imzalayıb. Bakı Türkiyə, Rusiya, İsrail və Pakistandan ən güclü silahlar əldə edib. Azərbaycanın hərbi büdcəsi Ermənistanın dövlət büdcəsindən çoxdur. Lakin İrəvan Rusiyaya bel bağlayır və Moskvanın verdiyi kreditlərlə elə rus istehsalı olan silahlar alır. Bununla belə, yenə də güc baxımından Azərbaycan çox irəlidədir və döyüşlərin gedişində bunun hansı nəticələrə gətirib çıxaracağını ermənilər də yaxşı bilir. İndilikdə isə münaqişə zonasında risqlər qalır və yeni müharibənin olması ehtimalı böyükdür". Amma diqqət həm də ona yönəlir ki, Ermənistan daxilində müharibəyə qarşı çıxanların sayı artır və onlar güclü Azərbaycanla hərb cəbhəsində üz-üzə gəlinməsini istəmir. Bunun səbəbləri də çox sadədir. Ermənistanda rəhbərlikdən tutmuş adi vətəndaşa kimi hamı yaxşı bilir ki, Azərbaycan heç vaxt işğal faktı ilə razılaşmayacaq və Dağlıq Qarabağ da daxil olmaqla işğal altındakı ərazilər azad olunacaq. Rəsmi Bakı ən yüksək səviyyədə bəyan edib ki, məsələ sülh yolu ilə həll edilməsə, torpaqlar başqa yolla qaytarılacaq. Başqa yol da o deməkdir ki, Ermənistanın Azərbaycan torpaqlarını işğal edən silahlı qüvvələri məhv ediləcək və ermənilər daha böyük itkilər verəcək. Onu da xüsusi vurğulamaq lazım gəlir ki, Azərbaycan ordusunun qüdrəti, iqtisadi gücü, insan resursları, müdafiə sənayesi barədə Ermənistanda məlumatlıdırlar və bilirlər ki, Azərbaycan torpaqlarını işğaldan azad etmək üçün bunlardan istifadə edəcək. Elə keçirilən hərbi təlimlər də qeyd edilənlərin daha bir təsdiqidir və yuxarıda qeyd olunduğu kimi, ermənilərə həm də bir mesajdır. Erməni ekspert Ara Papyan isə bu xüsusda bildirir ki, Azərbaycan güc yolu ilə olsa da əraziləri qaytarmaq istəyir: "Ola bilər ki, hələlik Azərbaycan bu istəyi reallaşdırmır. Bəlkə də burada Azərbaycana hansısa təsirlər var. Amma bu çox çəkməyəcək. Ermənistanın mövqeləri gedərək zəifləyir. Bura hərbi mövqelər də daxildir. Yəni Azərbaycanla müqayisədə bizim mövqelər zəifdir. Məsələn, hərbi aviasiyanı götürək. Bu sahədə Azərbaycan bizi çox qabaqlayıb. Azərbaycan aviasiyası çox güclüdür. Yaddan çıxarmayaq ki, Bakı ötənilki "dördgünlük müharibə" zamanı bu aviasiyadan istifadə etmədi. Növbəti müharibədə Azərbaycanın güclü hərbi aviasiyasından istifadə etməsi bizim itkilərimizi daha da çoxaldacaq. Ona görə də məsələ sülh yolu ilə həllini tapmalıdır". Beləliklə, qeyd edilənlərdən bir daha aydın olur ki, Azərbaycanın hərbi gücü Ermənistanı kifayət qədər qorxuya salıb və keçirilən hərbi təlimlər bu qorxunu daha da dərinləşdirir. Ermənilər daha yaxşı bilir ki, Azərbaycan ordusu işğal altındakı torpaqları güc yolu ilə azad etməyə başlasa, böyük itkilərə məruz qalacaqlar. Bu səbəbdən Qarabağ konfliktinin dinc yolla danışıqlar masası arxasında həllini istəyən ermənilərin sayının artması qeyd edilənlər fonunda tamamilə təbii sayılmalıdır. Belə mövqedə olan ermənilər Qarabağ məsələsində Rusiyaya güvənməyi də yanlış sayır və buna əyani misal kimi yenə ötən ilin aprel döyüşlərini göstərirlər. "İravnuk" qəzeti yazır ki, Rusiyanın Ermənistanda olan hərbi qüvvələri sadəcə həm ölkəni nəzarətdə saxlamaq, həm də lazım olduğu təqdirdə NATO-ya qarşı istifadə olunmaq üçün lazımdır: "İndi də Rusiya Cənub Hərbi Dairəsinin hava hücumundan müdafiə, ordu və qırıcı aviasiya bölmələri Ermənistanda dislokasiya olunmuş hərbi bazada təlimlərə başlayıb. Təlimdə 500-ə yaxın hərbçi və 100-dən çox xüsusi hərbi texnika, o cümlədən Buk-M1-2, C-300V zenit-raket kompleksləri, "MiQ-29 qırıcıları, Erebuni hərbi bazasının Mi-24P və Mi-8MT vertolyotları iştirak edir. Amma bunun Ermənistana, Dağlıq Qarabağa hansısa aidiyyəti yoxdur və daha çox NATO ilə qarşıdurmaya hesablanıb. Bu mənada Qarabağda hərbi əməliyyatlar yenidən başlasa, Rusiyadan hansısa kömək gözləmək lazım deyil. Necə ki, bu, ötən ilin aprelində baş verdi". Ona görə də hesab edilir ki, ən yaxşısı Azərbaycanla danışıqlarda razılıq əldə etməkdir.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.