Ölkəmizin əsas strateji müttəfiqi olan Türkiyədə bütün dünyanın diqqət mərkəzində olan Konstitusiya referendumu baş tutdu. Ölkəni prezident respublikasına çevirən yeni referendumda hakim partiyanın irəli sürdüyü dəyişikliklər cüzi üstünlüklə dəstəklənib. Belə ki, seçicilərin 51,33 faizi Konstitusiyaya dəyişikliyi dəstəkləyib.
Türkiyədə Ali Seçki Komissiyasının (ASK) sədri Sədi Güvən ümumxalq səsverməsinin nəticələri ilə bağlı bildirib ki, referendumda 56 milyon 147 min 506 nəfər iştirak edib: "24 milyon 763 min 516 nəfər Konstitusiya dəyişikliyinin lehinə, 23 milyon 511 min 155 nəfər isə əleyhinə səs verib. Bu rəqəmlərə görə, ümumxalq səsverməsi müsbət cavabla nəticələnib". Rəqəmlərdən bir daha aydın görünür ki, dəyişiklikləri dəstəkləyənlərlə əleyhdarları arasında fərq nisbəti elə də böyük olmayıb.
Qeyd edək ki, seçicilərin 84 faizi səsvermədə iştirak edib. Onu da xatırladaq ki, referendumda Konstitusiyanın 18 maddəsinin dəyişdirilməsi nəzərdə tutulmuşdu. Bunlar Türkiyədə parlament idarəçilik sistemindən prezident üsul-idarəsinə keçid, baş nazir vəzifəsinin ləğvi, Böyük Millət Məclisi üzvlərinin sayının 550 nəfərdən 600 nəfərə çatdırılması, millət vəkili seçilmə yaşının 18-ə endirilməsi, Məhkəmə-Hüquq Şurasının səlahiyyətlərinin dəyişdirilməsi və digər maddələrdir. Artıq bu dəyişikliklər reallaşıb. Amma prosesə müxalifət və hakimiyyətin baxışı tamam fərqlidir. Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan bildirir ki, ölkədə parlament idarəçilik sistemindən prezident üsul-idarəsinə keçid Türkiyə tarixində ən mühüm islahatdır: "Referendumun nəticələri Türkiyə dövləti və xalqının rifahına xidmət edəcək. Səsvermə nümayiş etdirdi ki, xalq öz ölkəsini, öz gələcəyini müdafiə edir. Bu gün tarixi bir qərar qəbul edilib. Xalqın seçimi ilə biz tariximizdə ən əhəmiyyətli idarəetmə islahatını həyata keçirdik. İlk dəfədir ki, biz ölkənin idarəetmə sistemini dəyişirik. Bu bizim ümumi qələbəmizdir. Bütün mübahisələr arxada qaldı. Biz xalqımızın qərarına hörmətlə yanaşmağa çağırırıq".
Türkiyənin baş naziri Binəli Yıldırım da bildirir ki, ölkənin demokratiya tarixində yeni səhifə açılıb: "Mən prezident Rəcəb Tayyib Ərdoğana, Milliyyətçi Hərəkat Partiyasının lideri Dövlət Baxçalıya və bütün Türkiyə xalqına dəstəyə görə minnətdaram. Xalq prezident idarə formasını seçdi. Biz xalqın birliyini müdafiə edəcəyik. Heç kəs referendumda uduzmadı, yalnız Türkiyə uddu". Baş nazir qeyd edib ki, bundan sonra Türkiyə daxilində və xaricində ölkənin düşmənləri ilə güclü mübarizə apararaq güclü inkişaf edəcək. Amma Türkiyənin ana müxalifət partiyası olan Cumhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) referendumun nəticələrinə şübhə ilə yanaşır. Müxalif partiya bildirir ki, dəyişikliklərlə Rəcəb Tayyib Ərdoğan 2029-cu ilə qədər hakimiyyət başında qalmaq istəyir. CHP səslərin 60 faizinin yenidən sayılmasını tələb edib. Onlar möhürü olmayan seçki bülletenlərinin sübut olmadığı halda etibarlı hesab edilməsi haqda Ali Seçki Komissiyasının qərarını xüsusi tənqid edirlər. Cumhuriyyət Xalq Partiyasının sədri Kamal Kılıcdaroğlu referendumun qeyri-bərabər şərtlərlə keçirildiyini vurğulayıb. O, referendumun nəticələrinin mübahisəli olduğunu bildirərək, Ali Seçki Komissiyasının qərarlarının buna təsir etdiyini bildirib:"Ali Seçki Komissiyası bu referendumu mübahisəli vəziyyətə gətirdi. Millətin qərarına Ali Seçki Komissiyasının qərarı kölgə saldı. Halbuki, Ali Seçki Komissiyası referendumun təhlükəsizliyindən məsuliyyətli idi". CHP tərəfdarlarının indi geniş etiraz aksiyalarına başlması gözlənir. Artıq İstanbulda vətəndaşlar irimiqyaslı aksiyalar keçirərək referendumun nəticəsinə etirazlarını bildirib. İstanbulun Beyoğlu, Kadıköy, Erenköy, Şişli və Beşiktaş rayonlarında evlərin damlarına, küçələrinə çıxan vətəndaşlar "Hər yer "xeyr", hər yer müqavimət" şüarları səsləndirib. Qazan və tavalarla küçələrə çıxan vətəndaşlar "Faşizmə qarşı çiyin-çiyinə" "Oğru var" şüarları ilə yürüş edib. İzmirdə də vətəndaşlar küçələrə çıxaraq Bornova meydanına yürüş edib. Aksiyaların miqyasının daha da genişlənməsi gözlənir. "Prezidenti təhqir etmə" və "təhdid" ittihamları ilə haqqında cinayət işi açılan siyasətçi Feyzi İşbaşaran artıq vətəndaş müharibəsi çağırışı edib. O, "Twitter" hesabında belə yazıb: "Oğurluq edəcəklərindən əmin idik. Silahlı mübarizəyə hazır olun". Amma ekspertlər buna ciddi təhdid kimi yanaşır və belə vəziyyətin Türkiyədə yeni daxili ziddiyyətə yol açmasının mümkünlüyünü vurğulayır.
Maraqlıdır ki, Qərb ölkələri də refrendumun nəticələrindən narazılıq edir. Hətta Avropa Parlamentinin Türkiyə üzrə xüsusi nümayəndəsi Kati Piri nəticələri "üzücü" adlandırıb və Türkiyənin daha Avropa İttifaqına qatılmayacağını bəyan edib: "Ədalətsiz seçki mühitində Türkiyə əhalisi az bir fərqlə Ərdoğana nəzarətsiz səlahiyyət verəcək". Avstriya xarici işlər naziri Sebastian Kurts isə bildirir: "Referendumun nəticəsi Türkiyənin bölünməsinə, bölünmüş bir ölkə olmasına gətirib çıxardı. Referendumun nəticəsinin "Hə" olması Avropa İttifaqının bu ölkə ilə işbirliyi qurması məsələsini daha da qarışıq vəziyyətə gətirəcək". Türkiyə isə bu reaksiyaları əhəmiyyətsiz adlandırır. Rusiyalı analitik Oleq Kuznetsov isə referenduma fərqli yanaşır: "Türkiyə üçün yeni tarixi bir era başladı. Bundan sonra Türkiyənin daxili və xarici siyasətinin strateji planlaşdırma məsələləri Prezident Administrasiyasının səlahiyyət dairəsinə keçəcək. Əslində, Türkiyə referendum nəticəsində Rusiya və ya Azərbaycan dövlət quruluşu modelini təqlid edir. Bu isə Türkiyə cəmiyyətində həm siyasi, həm də inzibati elitanın transformasiyasının xeyli dəyişməsinə mütləq səbəb olmalıdır. Bütün bunların praktikada nəyə gətirib çıxaracağı isə bir müddət sonra aydın olacaq".
Tahir TAĞIYEV