Müasir Azərbaycanın Ermənistanla müqayisədə indi kifayət qədər güclü olması, düşmən üzərində üstünlüyünü davamlı şəkildə artırması Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı proseslərin gedişinə də ciddi şəkildə təsir göstərir. Artıq Ermənistanın özündə də açıq etiraf olunur ki, Azərbaycan hərb müstəvisində konflikti öz maraqları çərçivəsində həll etmək iqtidarındadır.
Bundan əlavə, diplomatik sahədə də rəsmi Bakı hadisələrin inkişaf istiqamətini əhəmiyyətli dərəcədə dəyişə bilib. Əvvəllər güclü erməni lobbisi hesabına Qarabağ münaqişəsi ilə ilgili dünyaya təhrif edilmiş informasiyalar ötürülürdüsə, indi Azərbaycanın diplomatik gedişləri, diaspor qüvvələrimizin fəaliyyəti nəticəsində vəziyyət köklü surətdə dəyişib. Beynəlxalq aləm Dağlıq Qarabağ konflikti ətrafında əsl reallıqların nədən ibarət olduğunu yaxşı bilir. Elə bu da Ermənistanın, onun diaspor qüvvələrinin Qarabağ siyasətinin fiaskoya uğramasını şərtləndirir.
Qarşıdakı dövr ərzində erməni tərəfinin vəziyyəti dəyişmək cəhdlərinin hansısa səmərə verməyəcəyini, əslində, Ermənistanda da yaxşı bilirlər. Çünki Azərbaycanın diplomatik fəaliyyəti nəticəsində ermənilərin bundan sonra nəyisə dəyişməsi də mümkün deyil. Əksinə, hətta erməni lobbisinin ən güclü olduğu məkanlarda belə onların yalançı mövqeyi Azərbaycan tərəfindən uğurla ifşa olunur. Məsələn, indi ABŞ-da erməni lobbisinin yalanlarına inananlar, demək olar ki, tapılmır. Əksinə, burada ermənilərin işğal, soyqırım siyasətinə qarşı çıxanların sayı artır. Eyni sözləri Fransa barədə də demək mümkündür. Bunun nəticəsidir ki, Fransa Erməni Təşkilatları Koordinasiya Şurasının (CCAF) həmsədri Ara Toronyan bu ölkədə Azərbaycana gedərək daha böyük hesabla məğlub olduqlarını etiraf edir. O, bu fonda Fransadakı ermənilərin Azərbaycanın aktiv fəaliyyətinə mane ola bilmədiklərini də bildirir: "Görünür, Azərbaycan daha mütəşəkkil formada təşkilatlanıb. Fransa ilə Azərbaycan arasında əhəmiyyətli ticarət-iqtisadi sənədlər imzalanıb. Əminəm ki, Azərbaycan iqtisadi əlaqələri "siyasi ling" olaraq istifadə edir. Biz buna qarşı çıxmağa çalışır, fransız hakimiyyəti ilə bütün görüşlərdə Dağlıq Qarabağ məsələsini qaldırırıq. Lakin biz Azərbaycanın qarşısında acizik və Fransa ilə münasibətlərini dayandırmağı bacarmırıq. Fransada erməni diasporunun fəaliyyəti Azərbaycanın gördüyü işlərin fonunda çox sönük görünür".
Fransa Erməni Təşkilatları Koordinasiya Şurasının həmsədri onu da bildirir ki, Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev həqiqətən bütün gücünü işə salaraq, öz ölkəsinin xeyrinə addımlar atır: "İlham Əliyevdən fərqli olaraq, Ermənistan hakimiyyəti xarici siyasətə və ümummilli məsələlərə tüpürərək, şəxsi maraqları uğrunda boğuşur. Ermənilər dəfələrlə belə hallarla rastlaşıblar və bizim hökmdarlarımızın fərasətsizliyi onlara baha başa gəlib". Qeyd edək ki, ABŞ-la yanaşı, Fransa da erməni diasporunun ən güclü olduğu ölkələrdən biridir. Hətta Fransa ermənilərin Avropadakı "qalası" hesab olunur. Lakin rəsmi Bakının apardığı siyasət ermənilərin artıq burada da məğlubiyyəti ilə nəticələnib.
Xatırladaq ki, ötən ay Prezident İlham Əliyev Fransaya rəsmi səfəri zamanı keçirdiyi çoxsaylı görüşlərdə də Qarabağ məsələsini xüsusi diqqət mərkəzində saxladı. Eyni zamanda müəyyən parametrlər baxımından da bu səfər mühüm əhəmiyyət kəsb etdi. Belə ki, bir neçə gün davam edən səfər zamanı dövlət başçısı Fransanın dövlət rəsmiləri ilə yanaşı, "Vivaction", DCNS, "CIFAL", "SUEZ", "Credit Agricole SA", "Airbus", "Thales International", "Total" kimi nüfuzlu şirkətlərlə, Fransa Şirkətlər Hərəkatının (MEDEF) biznes şurasının üzvləri ilə görüşlər keçirib, müxtəlif sahələrdə əməkdaşlığa dair razılıq əldə olunub. Belə vəziyyətdə Fransanın təkcə iqtisadi yox, siyasi həyatında da söz sahibi olan şirkətlər Ermənistanla deyil, məhz Azərbaycanla əməkdaşlığa daha çox meyllənir. Çünki Azərbaycanla əməkdaşlıq Fransa şirkətlərinə daha çox perspektivlər, gəlirlər vəd edir. Təbii ki, belə vəziyyət Azərbaycanın Fransada mövqelərini daha da gücləndirir, erməni lobbisinə qarşı müqavimət imkanları xeyli artır. Eyni zamanda, İlham Əliyevin Fransanın aparıcı şirkət rəhbərləri ilə çoxsaylı görüşləri Fransanın biznes dairələrinin Azərbaycana böyük marağının ifadəsidir. Bundan əlavə, İlham Əliyevin Fransaya səfəri zamanı Dağlıq Qarabağ münaqişəsi bu ölkənin gündəmində aktuallaşdı. Fransa prezidenti Fransua Olland bu xüsusda mövcud status-kvonun qəbuledilməz olduğunu bildirməklə yanaşı, danışıqların yenidən bərpa olunmasının, eləcə də Minsk Qrupunun həmsədrləri kimi ABŞ və Rusiyanın da bu prosesə töhfə verməsinin vacibliyini dilə gətirdi. Bu isə kifayət qədər önəmli məqamdır. Çünki rəsmi Paris bir daha ən yüksək səviyyədə bəyan edir ki, Qarabağ münaqişəsi ətrafında mövcud status-kvo mütləq dəyişməlidir. Status-kvonun dəyişməsi üçün Ermənistan müvafiq addımlar atmalıdır və bu məsələdə artıq Fransa da konkret mövqe nümayiş etdirərək İrəvanın konfliktin həlli üçün əməli addımlar atmasını tələb edir. Elə Azərbaycan da məhz onu istəyir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı status-kvo dəyişdirilsin, münaqişəyə son qoyulsun, bölgədə sülh təmin edilsin. Beləliklə, bu məsələdə Frnasanın mövqeyi Ermənistanla yox, Azərbaycanla üst-üstə düşür. Belə vəziyyət öz növbəsində Fransada da erməni lobbisinə, Qarabağ münaqişəsinə münasibətin ölkəmizin lehinə dəyişdiyini aydın surətdə nümayiş etdirir.
Onu da xatırladaq ki, İlham Əliyevdən bir neçə gün əvvəl Serj Sarkisyan Fransada səfərdə olub. Bu səfərdən sonra bəzi erməni media orqanları Fransanın Azərbaycana qarşı çıxacağını iddia edirdi. Amma İlham Əliyevin səfəri vəziyyəti dəyişdi və bu dəfə bəzi erməni media orqanları prezidentlərin səfərlərinin Bakının qələbəsi ilə başa çatdığını etiraf etməyə məcbur oldu. Məsələn, "Lragir" saytında erməni şərhçi Naira Ayrumyan yazır: "Prezidentlərin səfərlərindən sonra Qarabağ nizamlanması üzrə növbəti fəal diplomatik raund başa çatdı və Bakı rahat nəfəs aldı. Aydın oldu ki, Fransa Azərbaycana qarşı sanksiyalara çağırmayacaq. Əvəzində İlham Əliyev işğalçı Ermənistana qarşı sanksiyaların tətbiq edilməsinə çağırış etməyə başladı. Bakı növbəti dəfə İrəvanı üstələdi".
Fransada Azərbaycan tərəfinin apardığı işin uğurunu göstərən daha bir vacib məqam Xocalı soyqırımı ilə bağlıdır. Məsələ burasındadır ki, hələ bir müddət öncə prezident Fransua Olland Fransanın milli təhsil, ali təhsil və tədqiqatlar naziri Najat Valo-Belkasemə soyqırımı, kütləvi qırğın, müharibə və bəşəriyyət əleyhinə cinayətləri tədqiq edəcək xüsusi missiyanın yaradılmasına dair göstəriş verib. Elə o vaxt erməni icması qürrələnirdi ki, bu hal qondarma "erməni soyqırımı"nın Fransada daha geniş miqyasda qəbuluna gətirib çıxaracaq. Amma Azərbaycan tərəfi bu məsələdə növbəti çevik gedişini etdi. Belə ki, Fransada fəaliyyət göstərən Azərbaycanın Dostları Assosiasiyasının rəhbəri, Milli Assambleyanın deputatı Jan-Fransua Mansel Xocalı soyqırımının həmin siyahıya daxil edilməsi ilə bağlı Fransa prezidentinə məktub ünvanladı. Burada o, 25 il əvvəl fevralın 25-dən 26-na keçən gecə Xocalı şəhərinin Ermənistan tərəfindən işğal edildiyini, şəhərin tamamilə yandırıldığını, əhalisinin qətlə yetirildiyini və əsir götürüldüyünü bir daha diqqətə çatdırdı. Bildirdi ki, 106-sı qadın, 63-ü uşaq və 70-i yaşlı olmaqla, 613 mülki şəxs qətlə yetirilib, 8 ailə tamamilə məhv edilib, 25 uşaq hər iki valideynini itirib, 1275 nəfər əsir götürülüb. Mansel bu cinayəti soyqırımı kimi qiymətləndirərək, onun Azərbaycan tarixinin ən faciəvi səhifələrindən olduğunu bildirib. Assosiasiyanın rəhbəri məktubunda Fransa prezidentinin bütün bunlara diqqət yetirməsinin vacibliyini xatırladaraq, Xocalı soyqırımının da anılmasının və tədqiqinin zəruriliyini bildirib. O, azərbaycanlı şəhidlərə də digərləri kimi eyni münasibət nümayiş etdirilməsini xahiş edib. Fransa Prezidenti Kabinetinin direktoru Jan-Pyer Uq isə artıq Manselə cavab məktubu ünvanlayaraq, Fransa prezidentinin bütün soyqırımı, müharibə və bəşəriyyət əleyhinə cinayətlərin qurbanlarının xatirəsinin unudulmamasına önəm verdiyini qeyd edib. Belə faciələr haqqında məlumatlandırma işinin tarixçilərin vəzifəsi olduğunu və buna görə də milli təhsil, ali təhsil və tədqiqatlar naziri tərəfindən xüsusi missiyanın yaradılmasının tapşırıldığını xatırladıb. Missiyanın məqsədinin soyqırımları, müharibə və bəşəriyyət əleyhinə cinayətlərin daha dəqiq şəkildə tanınması, anlaşılması üçün Fransa hökumətini bu faciələr haqqında məlumatlandırmaqdan ibarət olduğunu bildirib. Qeyd edək ki, bununla əlaqədar Azərbaycan tərəfi Xocalı soyqırımı ilə bağlı bütün məlumatları aidiyyəti şəxslərə çatdıracaq. Belə vəziyyət isə Xocalı soyqırımına dair həqiqətlərin qarşıdakı dövr ərzində Fransada xüsusi diqqət mərkəzində yer alacağını deməyə əsas verir ki, bu da ermənilərin maraqları ilə qətiyyən uzlaşmır.
Bu arada Fransada Azərbaycanın, eləcə də qardaş Türkiyənin diaspor qüvvələrinin, diplomatik korpuslarının təsir dairəsinin artdığını göstərən daha bir faktor qondarma "erməni soyqırımı" ilə bağlıdır. Belə ki, bir müddət əvvəl Fransanın Konstitusiya Məhkəməsi ermənilərin "soyqırım iddialarına qarşı çıxmağın cinayət sayılması" haqda qanununu ləğv edib. Məhkəmənin qərarında nifrət və iğtişaşı təşviq edən qanunlara ehtiyac olmadığı vurğulanıb. Konstitusiya Məhkəməsinin qərarında daha sonra bildirilib ki, həmin qanun cinayət əməli olmayan hərəkətlərə görə cəzalandırmaya yol açır. Bütün bunlar həqiqətən də erməni lobbisinin mövqelərinin ötən illərlə müqayisədə Fransada əhəmiyyətli dərəcədə zəiflədiyini göstərir. Aydındır ki, bu hal Qarabağ münaqişəsinə baxışı da dəyişdirir.
Belə vəziyyətin mühüm tərəflərindən biri bunun həm də bütün Avropaya sirayət etməsidir. Məlumdur ki, Fransa Avropanın əsas aparıcı dövlətlərindən biridir. Bu mənada onun mövqeyi Avropanın özünün də Qarabağ münaqişəsinə baxışının Azərbaycanın maraqları çərçivəsində dəyişməsinə təsirsiz ötüşmür. Erməni lobbisinin bütün bunlara qarşı çıxması isə artıq mümkünsüz bir hala gəlib. Azərbaycan isə diplomatik müstəvidə erməni tərəfinə işğal siyasətinə son qoyulmayana qədər hələ çox zərbə vuracaq.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.