Suriya konflikti üzündən gedərək daha gərgin xarakter alan Rusiya-ABŞ münasibətlərinin bundan sonra hansı məcrada inkişaf edəcəyi xüsusi maraq doğurur. Hələlik rəsmi səviyyədə verilən açıqlamalardan belə bəlli olur ki, tərəflər mövqelərindən geri çəkilməyi düşünmür. ABŞ Bəşər Əsədin iqtidardan getməsini, Rusiya isə bunun əksini istəyir.
Məqsədlərinə çatmaları üçün tərəflər güc faktorundan istifadədə israrlı olduqlarını açıq bəyan edir. Eyni zamanda belə görünür ki, iqtisadi müstəvidə də çəkişmələr davam edəcək. Bunu ABŞ dövlət katibi Reks Tillersonun açıqlamaları da təsdiq edir. Dövlət katibinin sözlərinə görə, Rusiya ABŞ və sağlam düşüncəli ölkələrlə Əsəd və ona dəstək verən qruplar arasında seçim etməlidir. Tillerson İran və "Hizbullah"ın da yer aldığı həmin qrupun yanında olmağın Rusiyanın uzunmüddətli maraqlarına zidd olduğunu düşündüklərini deyib: "Biz Suriya xalqının əzablarını yüngülləşdirmək istəyirik. Rusiya ya bu gələcəyin bir hissəsi ola və orada mühüm rol oynaya, ya da həmin qrupla müttəfiqliyini saxlaya bilər".
Bundan əlavə, Moskvanın istək və xəbərdarlıqlarının əksinə olaraq, rəsmi Vaşinqton Suriyaya yeni zərbələrin endirilməsini istisna etmir. Ağ Evin mətbuat katibi Şon Speyser bu xüsusda bildirib: "Dinc insanlar zəhərli maddələrdən istifadə ilə hücuma məruz qalsalar, yeni zərbələrin endirilməsi istisna edilmir". Bu arada Rusiya prezidenti Vladimir Putin maraqlı bir açıqlama verərək qeyd edib ki, Moskvanın etibarlı mənbələrdən əldə etdiyi informasiyaya görə, Suriyanın digər rayonlarında, o cümlədən Dəməşqdə kimyəvi silah təxribatları hazırlanır. O, bu dəfə istifadə edilən kimyəvi hücumun yenidən Suriya hakimiyyətinin üstünə atılacağını bildirib. Rusiya Silahlı Qüvvələri Baş Qərargahının baş operativ idarəsinin müdiri, general-polkovnik Sergey Rudskoy isə qeyd edib ki, Suriyada kimyəvi silahların istehsalı və saxlanması üzrə iki obyekt müxalifətin nəzarət etdiyi ərazidə yerləşir. Onun sözlərinə görə, Suriya hakimiyyətinin nəzarəti altında olan ərazilərdəki bütün kimyəvi silah obyektləri məhv edilib: "Kimyəvi Silahların Qadağası Təşkilatının ekspertləri də kimyəvi silahın istehsalı və saxlanması üçün istifadə olunmuş 12 obyektdən 10-nun məhv edilməsini təsdiq edib. Suriya hakimiyyəti qalan iki obyektə girişə malik deyil. Bu obyektlər müxalifətin nəzarət etdiyi ərazidədir. Buna görə də Kimyəvi Silahların Qadağası Təşkilatının ekspertləri bu obyektlərdə olan kimyəvi silahların məhv edilməsi faktını təsdiq edə bilmir". Rudskoy xatırladıb ki, 2013-cü ildən 2016-cı ilə qədər Kimyəvi Silahların Qadağası Təşkilatının nəzarəti altında kimyəvi silahın istehsalı üzrə obyektlərin xüsusi avadanlığı yararsız vəziyyətə gətirilib və kimyəvi silahın çatdırılması üçün bütün vasitələr məhv edilib: "Zəhərli kimyəvi preparatlar Amerikanın "Keyp Rey" gəmisinə yüklənmişdi. Onlar daha sonra ABŞ, Böyük Britaniya, Finlandiya və Almaniyanın müəssisələrində istifadə edilib". Rudskoy bildirib ki, döyüşçülər ABŞ-ın zərbələrini provokasiya etməklə Suriyanın bir neçə rayonuna zəhərləyici maddələr gətirir: "Belə addımların yolverilməzliyi haqqında xəbərdarlıq edirik". ABŞ isə bildirir ki, kimyəvi silahlardan yenidən istifadə olunması halında Suriyaya yeni raket zərbələri endiriləcək. Rusiya isə belə vəziyyətdə ABŞ-a cavab veriləcəyini diqqətə çatdırır. İran müdafiə naziri Hüseyn Dehqan da bildirir ki, ABŞ bir daha Suriyaya hücum edərsə, əvəzini ödəyəcək: "Amerikalılar Suriyaya təkrar hücum edərsə, bunun bədəlini ağır ödəyəcəklər. Onlar bilməlidir ki, hücumları cavabsız qalmayacaq".
Beləliklə, açıqlamalardan aydın görünür ki, proses gedərək daha mürəkkəb xarakter alır. Nüvə nəhəngləri yenidən daha çox əzələ nümayişinə üstünlük verir. Bunun nəticələri isə, aydındır ki, təkcə Suriyada özünü göstərməyəcək. Beləliklə, dünyanın bir çox bölgələrində, o cümlədən Qafqazda da Rusiya-ABŞ ziddiyyətinin artacağını gözləmək olar. Bu durumda Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında da vəziyyət dəyişə bilər. Rusiyalı politoloq Qriqori Trofimçuk bununla bağlı bildirir: "Donald Tramp müharibəni rəsmi səviyyəyə çıxararaq, Suriyada Obama tərəfindən başlanmış siyasəti davam etdirir. Hazırda Vaşinqton Suriya üzərindən Rusiyaya tələblərini diqtə etməyə çalışır. Suriyada təyyarə bazasının vurulması Moskvanın reaksiyasının yoxlanması testi idi". Q.Trofimçuk hesab edir ki, Amerika müxtəlif vasitələrlə regionda öz təsirini genişləndirəcək: "Vaşinqton Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə də bağlı öz yanaşmasını təqdim edəcək və bu yanaşma əvvəlkindən daha kəskin olacaq. ABŞ Rusiyanı Qarabağ münaqişəsinin nizama salınmasından uzaqlaşdırmağa çalışacaq. Xüsusilə Vaşinqton Suriya məsələsində öz mövqeyini irəli çəkməyi bacaracaqsa, Qarabağ üzərində də Rusiyanın mövqelərinə hücum edəcək. Ümumiyyətlə, Suriyada çox şey aşkar olacaq. Biz Rusiyanın ya bütün istiqamətlər üzrə zəifləməsini, ya da möhkəmlənməsini görəcəyik". Hesab edilir ki, yaranmış durumda Qarabağ münaqişəsi ətrafında Rusiya-ABŞ ziddiyyətinin artması nəticədə münaqişənin həllinə bir intensivlik də gətirə bilər. Amma aydındır ki, bu, Moskva və Vaşinqtonun konfliktə yanaşmasından da xeyli dərəcədə asılı olacaq.
Tahir TAĞIYEV