Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ətrafında mövcud status-kvonun dəyişdirilməsi prosesinin sürətlənməsini Azərbaycan qəti tələb kimi qoyur və bu prosesdə konfliktin həllində vasitəçilik edən ATƏT-in Minsk Qrupunun fəaliyyətinin intensivləşməsini vacib sayır. Əks halda rəsmi Bakı ən yüksək səviyyədə münaqişənin həllini alternativ, yəni hərbi müstəvidə tapacağını da açıq surətdə bəyan edir.
İndi hadisələrin axarının necə olacağı məhz Minsk Qrupunun vasitəçilik missiyasını nə dərəcədə səmərəli şəkildə yerinə yetirəcəyindən, eləcə də Ermənistanın bundan sonra tutacağı mövqedən birbaşa asılıdır. Yəni onlar status-kvonun dəyişməsi üçün artıq konkret addımlar atmalıdır, əks halda Qarabağda hərbi əməliyyatların bərpası qaçılmaz sayılır.
Hələlik isə Azərbaycan məsələni konkret şəkildə qoyub və necə deyərlər, top qarşı tərəfdədir. Rəsmi Bakı status-kvonun mümkün qədər tez dəyişməsini istəyir və tələb edir. Bunu Prezident İlham Əliyev Nazirlər Kabinetinin 2017-ci ilin birinci rübünün sosial-iqtisadi inkişafının yekunlarına və qarşıda duran vəzifələrə həsr olunan iclasda çıxışı zamanı bir daha xüsusi olaraq vurğuladı. Bu ilin birinci rübündə də Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin diqqət mərkəzində olduğunu, Ermənistanın danışıqları dayandırmağa çalışdığını, amma buna nail ola bilməyəciyini deyən Prezident xatırladıb ki, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr ölkələri bir neçə dəfə bəyan ediblər ki, status-kvo qəbuledilməzdir: "ATƏT-in Minsk Qrupu Ermənistana təzyiqi daha da gücləndirməlidir. BMT Təhlükəsiz Şurası münaqişə ilə bağlı 4 qətnamə qəbul edib. Bu qətnamələr qeyd-şərtsiz icra olunmalı və işğalçı qüvvələr işğal olunan ərazilərdən çıxarılmalıdır. Ermənistanın bütün cəhdlərinə baxmayaraq, onların qeyri-konstruktiv, qeyri-səmimi siyasəti qınaq obyektinə çevrilib. Azərbaycan günü-gündən güclənir və bu məsələnin ədalətli həll olunacağına əminəm".
Əslində, ATƏT-in Minsk Qrupunun həmsədr ölkələrinin müxtəlif vaxtlarda verdikləri bəyanatlarda da status-kvonun dəyişdirilməsinin vacibliyi gündəmə gətirilib. Avropa İttifaqının Azərbaycandakı nümayəndəliyinin rəhbəri Malena Mard da təmsil etdiyi qurumun bu məsələdə eyni mövqedən çıxış etdiyini bildirir: "Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli ilə bağlı Avropa İttifaqının mövqeyi dəyişməzdir və bu mövqe hamıya məlumdur. Dağlıq Qarabağda status-kvo qəbuledilməzdir. Biz münaqişənin həllində Minsk Qrupunu və onun səylərini dəstəkləyirik. Avropa İttifaqının da münaqişə ilə bağlı xüsusi nümayəndəsi Helbert Salber fəaliyyətini davam etdirir".
Xatırladaq ki, digər bir çox beynəlxalq qurumlar, o cümlədən İslam Əməkdaşlıq Təşkilatı, Avropa Şurası və digərləri də status-kvonun dəyişilməsinin vacibliyini dəfələrlə bəyan ediblər. İndi vasitəçi dövlətlər, eləcə də Ermənistan status-kvo ilə bağlı əməli addımlar atmayacağı təqdirdə Qarabağ savaşlarının yenidən başlanması qaçılmaz sayılır. Bu savaşların ermənilər üçün böyük itkilərlə nəticələnəcəyini düşmən tərəf hələ ötən ilin aprelindən yaxşı bilir. O üzdən erməni ekspert Ruben Karapetyan də bildirir ki, aprel olaylarının yenidən təkarar olunması qəbuledilməzdir: "Hər halda, biz bunu istəmirik və indiki Ermənistan hakimiyyətinin apardığı siyasət ordumuzda da ciddi tənəzzül yaşanması ilə müşayiət olunub. Aprel döyüşlərində məlum oldu ki, hərbi texnikamız yararsız vəziyyətdədir. Onlarla hansısa müqavimət təşkil etmək mümkün deyil. Eyni zamanda yeni hərbi texnika alışına Ermənistanın maliyyə imkanları yoxdur. Azərbaycan isə ötən dövr ərzində milyardlarla dollar dəyərində silah alıb, özünün hərbi sənayesini yaradıb".
Yeri gəlmişkən qeyd edək ki, ötən ilin aprel döyüşləri zamanı yerli istehsal olan bir sıra müdafiə təyinatlı məmulatlardan geniş istifadə olunub. Düşmənin canlı qüvvəsinin və döyüş texnikalarının dəqiq müəyyənləşdirilib məhv edilməsində Azərbaycan istehsalı olan yeni növ hərbi təyinatlı məhsullar da olduqca mühüm rol oynayıb. Döyüşlərdə ölkəmizdə istehsal olunan silah və sursatlardan, o cümlədən tank əleyhinə qumbaraatanlar, minaatanlar və onların döyüş sursatları, snayper tüfəngi, universal pulemyotlar, o cümlədən AK74M tipli avtomat silahlar, müxtəlif çaplı patronlar, digər döyüş sursatları düşmənə qarşı uğurla tətbiq olundu. Eyni zamanda, düşmənin hədəflərinin dəqiq müəyyən olunub məhv edilməsi ölkədə istehsal olunan müasir növ pilotsuz uçuş aparatları vasitəsilə həyata keçirildi. Daha bir önəmli faktor odur ki, bu istiqamətdə məqsədyönlü işlər davam etdirilir. Elə Nazirlər Kabinetinin iclasında çıxışı zamanı müdafiə sənayesi naziri Yavər Camalov da bununla ilgili çox maraqlı açıqlamalar verdi. Məlum oldu ki, ordumuzu daha müasir silah və texnikalarla təmin etmək məqsədilə qısa müddət ərzində yaradılmış yeni nəsil "Zərbə KM" pilotsuz uçuş aparatının sınaqları uğurla başa çatdırılıb. Düşmənin canlı qüvvəsini, hərbi texnikasını və hərbi obyektlərini 100 kilometr məsafədə tam müəyyən edən və məhv etmək iqtidarında olan kumulyativ başlıqlı "Zərbə KH" pilotsuz uçuş aparatının yaradılması istiqamətində intensiv işlərə başlanıb. Eləcə də ötən ilin sentyabr ayında Bakıda keçirilən ADEX-2016 Beynəlxalq müdafiə sərgisində nümayiş etdirilən "Tufan" milli zirehli maşını üzrə işlər uğurla başa çatdırılıb və cari ilin fevral ayında Müdafiə Nazirliyi və digər güc strukturlarının aparıcı mütəxəssislərinin iştirakı ilə təqdimatı keçirilib. Sınaqlar zamanı milli zirehli nəqliyyat vasitəsi qarşıya qoyulan tələblərə cavab verib və mütəxəssislər tərəfindən müsbət qiymətləndirilib. Zirehli maşının üzərində quraşdırılmış 12,7, 14,5, 23 və 30 millimetrlik silahlarla təchiz edilmiş universal döyüş modulu da yerli müəssisələrdə istehsal olunub. Eyni zamanda, "İldırım" və "Qasırğa" zirehli maşınlarının ilkin nümunələri hazırlanıb və onlar hələ ötən il "ADEX-2016" Azərbaycan beynəlxalq müdafiə sərgisində nümayiş etdirilib.
Yavər Camalov onu da qeyd edib ki, dövlət başçısının verdiyi tapşırığa uyğun olaraq, yüksək güclü elektromaqnit impuls şüalanma layihəsi işlərinə başlanıb. Bu layihə iki istiqamətdə, yəni zirehlı texnika üzərində yerləşdirilmiş elektromaqnit impuls qurğusunun və yüksək impulslu elektromaqnit şüa verən aviasiya bombasının yaradılması istiqamətində aparılacaq. Məmulatların əsas təyinatı istiqamətlənmiş elektromaqnit şüalanma yaratmaqla hədəfdə olan müxtəlif hərbi və mülki təyinatlı texnikaların idarəetmə elektron sistemlərini sıradan çıxarmaqdır. Bu silahların döyüşdə tətbiqi düşmən ordusunu tam iflic vəziyyətə salacaq.
Bundan başqa, cari ildə istismara buraxılacaq 3 istehsalat müəssisəsində 100, 122, 130, 152 millimetrlik, eləcə də NATO standartlarına uyğun 155 millimetrlik artilleriya və 125 millimetrlik tank topları üçün mərmilərin və onların gilizlərinin, 40x46 millimetrlik qumbaraatan üçün müxtəlif növ qumbaralı atəş yığımlarının, RPQ-7V2 tipli tank əleyhinə əl qumbaraatanı üçün 4 növ qumbaralı atəş yığımlarının istehsalı üzrə son tamamlama işləri başa çatdırılacaq. Eyni zamanda, döyüş sursatlarının hazırlanmasında əsas komponent kimi istifadə olunan partlayıcı maddələr - piroksilin, ballistit barıtlar, trotil və heksogen istehsalı üzrə zavodların, eləcə də müxtəlif çaplı artilleriya mərmiləri üçün 4 növ başlıq partladıcılarının və müxtəlif çaplı minaatan atəş yığımları üçün müasir növ tullayıcı barıt atımlarının istehsalı sahələrinin yaradılması işləri uğurla həyata keçirilir. Ölkəmizdə istehsal olunan müdafiə təyinatlı məmulatların çeşid sayı artıq 1200-ə çatdırılıb. Özü də bu silahların böyük əksəriyyəti ən müasir tələblərə cavab verir və döyüş meydanında ordumuza əlavə üstünlüklər qazandırır. Bir məqamı da qeyd edək ki, ölkəmizdə istehsal olunan atıcı və müxtəlif məsafəli döyüş vasitələri, artilleriya silahları, zirehli texnikalar, müxtəlif çaplı aviasiya bombaları, pilotsuz uçuş aparatları, atıcı silahlar üçün müxtəlif növ döyüş sursatları, optik cihazlar və digərləri indi beynəlxalq miqyasda da böyük maraqla qarşılanır. Elə bu səbəbdəndir ki, Azərbaycan indi həm də xaricə silah satışını uğurla həyata keçirir. Cari il ərzində Azərbaycanın xaricə satacağı hərbi məmulatların həcmi 100 milyon dollardan artıq olacaq. Bu gün 10-dan çox ölkəyə Azərbaycan istehsalı olan müdafiə təyinatlı məmulatlar ixrac edilir. Azərbaycan silahlarına artan bu tələb həm də onun keyfiyyətindən xəbər verir və erməni tərəfi də bundan yaxşı xəbərdardır. İndilikdə isə ölkənin müdafiə qüdrətinin yüksəldilməsi məqsədilə bir sıra yeni növ müdafiə təyinatlı məmulatların yaradılması və istehsalının mənimsənilməsi istiqamətində intensiv işlər aparılır.
Beləliklə, yerli istehsal hesabına Silahlı Qüvvələrin maddi-texniki bazasının gücləndirilməsi istiqamətində mühüm işlər görülür. Aydındır ki, bundan sonra da Ermənistanla təmas xəttində üstünlüyü əlində saxlayan və düşmənə sarsıdıcı zərbələr vuran ordumuzun təminatını daha da gücləndirmək məqsədilə ölkəmizdə silah, sursat və hərbi vasitələrin istehsalının genişləndirilməsi və keyfiyyətinin daha da yaxşılaşdırılması istiqamətində işlər davam etdiriləcək. Təbii ki, bu hal Azərbaycanı düşmən üzərində əzici hərbi üstünlüyüün daha da artıracaq.
Yerli istehsalla yanaşı, Azərbaycan xaricdən də böyük həcmdə silah idxalını davam etdirir və bu məsələdə Ermənistandan çox üstündür. Məlumdur ki, Stokholm Beynəlxalq Problemlərin Araşdırılması İnstitutu (SİPRİ) bir müddət əvvəl 2012-2016-cı illərdə hərbi sənaye məhsullarının ixracı və idxalına dair hesabatını açıqladı. Burada diqqət ona yönəldildi ki, "soyuq müharibə"dən sonra son beş ildə dünyada silah satışı ən yüksək həddə çatıb. 2007-2011-ci illərlə müqayisədə hərbi sənaye məhsullarının ixracı 8.4 faiz artıb. SİPRİ hesablamasına görə, hesabat dövründə Rusiya hərbi sənaye məhsulları satışının 4 faizini Azərbaycana həyata keçirib. Ümumilikdə isə təkcə 2012-2016-cı illərdə Azərbaycan Ermənistandan 20 dəfə çox silah satın alıb. Bu da ölkəmizin düşmənlə müqayisədə nə qədər üstün mövqedə olduğunu bir daha əyani şəkildə nümayiş etdirir. Ermənistanın bu gedişlə hərb cəbhəsində daha böyük fərqlə Azərbaycana uduzacağını yaxşı görən bəzi erməni ekspertlər indidən danışıqlar yolu ilə İrəvanı Bakı ilə razılığa gəlməyə çağırır. Əks halda Ermənistan üçün çox gec olacağını onlar da yaxşı bilir.
Bütün bunlarla yanaşı, Azərbaycanın düşmən ölkədən ən böyük üstünlüyü isə onun sözügedən münaqişədə tutduğu ədalətli mövqedir ki, beynəlxalq aləm gedərək bu gerçəyi daha yaxından dərk edir.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.