Ermənistanda keçirilən 6-cı çağırış parlament seçkilərinin nəticələri əvvəlcədən verilən proqnozlara uyğun gəldi. Serj Sarkisyan hakimiyyəti total saxtakarlıq, rüşvət hesabına hakim partiyanın və onun mövqeyinə yaxın sayılan siyasi qüvvələrin parlamentə keçidini təmin etdi. Rəsmi məlumatlara əsasən, Serj Sarkisyanın sədri olduğu Respublika Partiyası 49,21 faiz səslə qalib gəlib. Əvvəlcə hakimiyyətlə münasibətlərini korlayan, sonradan isə yenidən düzəltməyə müvəffəq olan "Tsarukyan" bloku 27,33 faiz, "Çıxış" bloku 7,75 faiz, "Daşnaksütyun" Partiyası isə 6, 59 faiz səslə parlamentə düşə bilib.
Rəsmi nəticələrdə göstərilir ki, seçkilərə qatılan digər siyasi qüvvələr olan "Erməni dirçəliş partiyası", "Ohanyan-Raffi-Oskanyan" bloku, Ermənistan Milli Konqresi, "Azad demokratlar" Partiyası və Ermənistan Kommunist Partiyası parlamentə düşmək üçün lazım olan 5 faizlik baryeri aşa bilməyib. Parlament seçkilərinin nəticələri Ermənistanın gələcək siyasətini də müəyyən mənada aydınlaşdırır və bura Dağlıq Qarabağ münaqişəsi də daxildir.
Bəlli olduğu kimi, Ermənistanda son dövrlərdə Qarabağ münaqişəsinin real həllini təklif edən qüvvə qismində sabiq prezident Levon Ter-Petrosyan, onun rəhbərlik etdiyi Ermənistan Milli Konqresi çıxış edirdi. Özü də Levon Ter-Petrosyanın təklif etdiyi həll proqramını Ermənistanda dəstəkləyən qüvvələrin sayı gedərək artırır və elə parlament seçkilərindən sonra da vəziyyət dəyişməyib. Ter-Petrosyan özü də qeyd edir ki, Qarabağ münaqişəsinin "sülh, barışıq, mehribanlıq" şüarı çərçivəsində həllinin tərəfdarlarının sayı çoxalır: "Ermənistanda münaqişənin həllini istəyən ictimai hərəkat yarandı. Bu hərəkat getdikcə daha da böyüyəcək". Ermənistanın birinci prezidenti hesab edir ki, nə qədər gec deyil, ərazilər qaytarılmalı və Qarabağ münaqişəsi həll edilməlidir: "Əraziləri könüllü qaytarmasaq, onu bizdən güclə alacaqlar. Ermənistanın gələcəyi üçün bu addımı atmalıyıq. Sonrakı nəticələr daha dəhşətli olacaq". Erməni cəmiyyətində Ter-Petrosyanın haqlı mövqedə olduğunu qəbul edənlərin sayının artdığı bir vaxtda Sarkisyan tamamilə əks mövqedən çıxış etdi. Elə bu səbəbdən Ter-Petrosyana verilən real səslər silindi, sülh tərəfdarı olan siyasi qüvvə qanunverici orqana buraxılmadı. Bununla erməni xunta rejiminin keçirdiyi seçkilərin demokratikliyi, obyektivliyi də böyük sual altına düşdü. Bu seçkilərin nəticələri bir daha göstərdi ki, Ermənistan daha da böyük uçuruma gedir. Ermənistanın gələcəyini düşünən, bu ölkənin işğalçılıq siyasətindən imtina etməsinin ilk növbədə Ermənistanın mənafeyinə xidmət etdiyini söyləyən siyasi qüvvələr seçkilərdə məğlub statusuna endirildi. Həmin qüvvələr isə birmənalı şəkildə söyləyirdilər ki, Ermənistanın gələcəyi işğala son qoyulmasından asılıdır. Levon Ter-Petrosyan, xüsusilə son günlər açıq bəyan edirdi ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli Ermənistanın nicatıdır və İrəvan işğal altında olan Azərbaycan ərazilərini geri qaytarmalıdır. Elə indi də Ter-Petrosyan analoji mövqe sərgiləyir və bildirir ki, parlament seçkilərinin nəticələrinə baxmayaraq, hakimiyyət Qarabağ konfliktinin həlli yönündə real addımlar atsa, yenə ona dəstək verməyə hazırdır. O bir daha bildirir ki, münaqişə mərhələli şəkildə çözümünü tapmalıdır. Əks halda Qarabağ konflikti həll olunmadan Ermənistanda hansısa problemin sona yetəcəyini söyləmək olmaz. Beləliklə, Levon Ter-Petrosyan yenə Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dinc danışıqlar yolu ilə həllini təklif edir və bu mövqeyini də əsaslandırır. Amma bu şəxsin rəhbəri olduğu qüvvələrin parlamentdən kənarda saxlanması, əvəzində Sarksiyanın "Tupoy Qaqo" ləqəbli Haqik Tsarukyanı, fəaliyyəti terror və şovinizm üzərində köklənmiş "Daşnaksütyun" Partiyası kimi qüvvəni özünə müttəfiq seçməsi İrəvanın Qarabağ konflikti ilə bağlı əməli addımlar atmaqda maraqlı olmadığını göstərir. Ekspertlər isə bunu təsadüf saymır və Dağlıq Qarabağ məsələsinin Serj Sarkisyanın siyasi fəaliyyəti ilə yanaşı, fiziki mövcudluğunu belə müəyyənləşdirən məqam olduğunu bildirir. Çünki bu münaqişə həll ediləcəyi halda Sarkisyan nəyəsə əsaslanıb iqtidarda qala bilməyəcək. Çünki bu şəxs ötən müddət ərzində Ermənistanı hərtərəfli kollapsa sürükləyib. Elə ermənilər özləri də parlament seçkilərindən sonra bəyan edir ki, Sarkisyanın saxtakarlıqla dolu parlament seçkilərinin nəticələrində Ermənistanda sistemli böhran yeni mərhələyə daxil olacaq. Ermənistan cəmiyyətində, dövlətində siyasi kataklizmlər, hakimiyyət-vətəndaş qarşıdurması daha da güclənəcək. Ermənistanın sürətlə zəifləməsi prosesi daha da intensiv xarakter alacaq. Məhz belə vəziyyətdə Dağlıq Qarabağ məsələsində də erməni tərəfi daha zəif duruma düşəcək. Hesab edilir ki, Ermənistanın bu məsələdə məğlubiyyəti digər səbəblərdən də labüddür. Birincisi, Ermənistanda hakimiyyət xalq tərəfindən dəstəklənmir. İkincisi, Ermənistanda Azərbaycandan fərqli olaraq səfərbər olmuş cəmiyyət yoxdur. Üçüncüsü, Ermənistanda hakimiyyət-xalq birliyi yoxdur, onlar bir-birinə düşmən gözü ilə baxır. Hakimiyyətin heç bir sosial bazası yoxdur. Azərbaycanda isə hakimiyyət-xalq birliyi möhkəmdir, xalq öz prezidentini dəstəkləyir. Hakimiyyət də yalnız xalqın mənafeyindən irəli gələn siyasəti həyata keçirir. Bütün bunlar isə mütləq mənada Qarabağ münaqişəsinə təsir edir.
Beləliklə, gözlənir ki, parlament seçkilərindən sonra Sarkisyan iqtidarı Qarabağ məsələsində iki reallıqla üzləşəcək. Əvvəla, cəbhədə artan erməni itkiləri fonunda ona ölkə daxilində təzyiqlər güclənəcək. Levon Ter-Petrosyanın dediyi kimi, bundan sonra axan hər əsgər qanı, sərhəddəki ölümlərin məsuliyyəti parlamentdə təmsil olunan siyasi qüvvələrin vicdanına yazılacaq. İkincisi isə, Sarkisyan rejimi status-kvonun qorunub saxlanmasına cəhd etdiyi müddət ərzində müharibə ehtimalını daha da yüksəltmiş olur. Yeni müharibə isə Ermənistanın bir dövlət olaraq varlığına son qoyulması deməkdir. Elə Levon Ter-Petrosyan da münaqişənin yenidən alovlanmasının Ermənistana yalnız fəlakət və nəticəsi ağır olacaq problemlər qazandıracağını vurğulayır. Rusiyalı politoloq, təhlükəsizlik məsələləri üzrə ekspert Yevgeni Mixaylov Dağlıq Qarabağ münaqişəsi ilə bağlı Ermənistanın durumunun daha da pisləşəcəyini bəyan edir və burada əsas məsuliyyəti də məhz Saarksiyanın daşıdığını vurğulayır: "Digər tərəfdən, fikrimcə, Sarkisyan son vaxtlar ciddi siyasi səhvlər edir. O, hakimiyyətini itirəcəyindən qorxduğundan ölkəsindəki seçkilər ərəfəsində rejiminə dəstək axtarışına çıxdı. Onun Avropa İttifaqı ilə razılaşması, NATO ilə dostluq etmək cəhdləri - bütün bu addımlar əsas müttəfiq olan Rusiyanın bostanına daş atmaq deməkdir. Moskva, ola bilər ki, Qarabağ məsələsində bütün bunlara görə Ermənistana təzyiqlərini gücləndirsin. Hətta gələn il Sarkisyanın baş nazir olmaq niyyətinin də üzərindən xətt çəkilə bilər". Ekspert bu fonda yaxın gələcəkdə Serj Sarkisyanın hər şeydən məhrum ola biləcəyini, belə olan halda Ermənistan-Azərbaycan münaqişəsinin real həllinə zəmin yaranacağını güman edir: "Yeni siyasətçilər gələcək və onlar yəqin ki, dəyişən dünya həqiqətlərinə daha real yanaşacaq". Digər rus politoloqu Tatyana Poloskova isə bildirir ki, Ermənistanda Levon Ter-Petrosyanın Dağlıq Qarabağ ətrafındakı ərazilərin Azərbaycana qaytarılması ilə bağlı mövqeyi erməni cəmiyyətində gedərək daha çox populyarlıq qazanacaq. Çünki sadə ermənilər problemlərinin kökündə dayanan Qarabağ konfliktinin davam etməsini istəmir: "Aydındır ki, Levon Ter-Petrosyanın bəyanatı erməni ekspertləri və ictimaiyyət nümayəndələri tərəfindən birmənalı qarşılanmayıb. Təbii, sabiq prezidentin təklifi Ermənistanda qızğın müzakirə edilir. Fikir bildirir, həmçinin şəxsi söhbətlərdə ortaya müxtəlif nöqteyi-nəzərlər qoyurlar. Bu vəziyyətdə Dağlıq Qarabağ problemi üzrə qarşıdurma strategiyasından konstruktiv danışıqlar strategiyasına keçmənin lazım olduğu fikri Ermənistanın bir sıra ekspertləri arasında dəstəyə malikdir. Ermənistanın ekspertlər cameəsinin nümayəndələri arasında başa düşürlər ki, torpaqları gec-tez qaytarmaq lazım olacaq".
Erməni siyasi ekspert Armen Badalyan isə bildirir ki, ölkə cəmiyyəti Sarksiyanın Qarabağ siyasətindən narazıdır. Onun fikrincə, bu siyasətdə yaxın tezlikdə dəyişiklik olmasa, onda ölkə daxilində iqtidara Qarabağ təzyiqləri artacaq: "Bu halda Sarksiyanın təzyiqlərdən qaçması üçün cəbhədə vəziyyət gərginləşə bilər. Amma vəziyyətin hər dəfə gərginləşməsi cəbhədə əlavçə itkilərə gətirib çıxarır. Bu isə heç də hakimiyyətin xeyrinə deyil. Bu səbəbdən hesab edirəm ki, Sarksiyan belə daxili təzyiqlərdən xilas olmaq üçün mütləq Levon Ter-Petrosyanın, onu dəstəkləyənlərin mövqeyini nəzərə almalıdır. Əks halda o, çox sərt Qarabağ təzyiqlərinə özünü hazırlamalıdır. Çünki əhali münaqişənin davam etməsini istəmir". Buna əsas səbəb münaqişənin hər an alovlanma ehtimalının gedərək artmasıdır və belə vəziyyətdə ermənilərin böyük itkilərə məruz qalacağını qarşı tərəfdə yaxşı bilirlər. Elə Beynəlxalq Böhran Qrupunun Avropa və Mərkəzi Asiya üzrə proqramlarının rəhbəri Maqdalena Qrono da yeni toqquşmaların Ermənistan üçün fəlakət olacağını vurğulayır: "Ermənilərin Azərbaycandan çəkindiyi açıq şəkildə hiss olunur. Hər iki tərəfdən təhlükəli vəziyyət yaranıb. "Dondurulmuş" hesab olunan münaqişə yenidən alışa bilər. Azərbaycan Türkiyə və Rusiya ilə hərbi müqavilələr imzalayıb. Bakı Türkiyə, Rusiya, İsrail və Pakistandan ən güclü silahlar əldə edib. Azərbaycanın hərbi büdcəsi Ermənistanın dövlət büdcəsindən çoxdur. Lakin İrəvan Rusiyaya bel bağlayır. Amma Bakı Moskvanı öz tərəfinə çəkə bilib və bu da sonda Ermənistanın tək qalmasına gətirib çıxaracaq". Məhz belə şəraitdə hesab edilir ki, İrəvan Qarabağ məsələsində Azərbaycan tərəfi ilə mütləq mənada yaxın tezlikdə anlaşmaya getməlidir. Azərbaycan isə açıq bəyan edir ki, münaqişə beynəlxalq hüququn norma və prinsipləri, beynəlxalq təşkilatların, ilk növbədə, Ermənistan qüvvələrinin işğal olunmuş ərazilərdən dərhal və qeyd-şərtsiz çıxarılmasını tələb edən BMT Təhlükəsizlik Şurasının 4 qətnaməsi çərçivəsində nizamlanmalıdır. Yalnız bu, İrəvanın çox qorxduğu müharibənin qarşısını ala bilər.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.