Azərbaycanın birbaşa iştirakı və təşəbbüsü ilə həyata keçirilən regional layihələr ölkənin həm siyasi, həm də iqtisadi müstəvidə əldə etdiyi nailiyyətlərin miqyasının yüksəlməsində mühüm əhəmiyyət kəsb edir. Bu xüsusda diqqət mərkəzində yer alan başlıca məqamlardan biri də qonşu ölkələrlə qarşılıqlı əməkdaşlıq şəraitində münasibətlərin daha da genişləndirilməsidir.
Son illər ərzində rəsmi Bakı qeyd olunan istiqamətdə mühüm addımlar ata bilib. Azərbaycan-Gürcüstan-Türkiyə, Azərbaycan-İran-Türkiyə, Azərbaycan-Türkiyə-Türkmənistan kimi üçtərəfli formatların ərsəyə gəlməsi də bunun konkret təsdiqidir. Mühüm əhəmiyyət kəsb edən belə formatlardan biri Rusiya-İran-Azərbaycan əməkdaşlığıdır.
Barəsində bəhs edilən əməkdaşlığın daha da dərinləşməsi, Azərbaycanla yanaşı, Moskva və Tehran üçün də olduqca maraqlıdır. Bunu İran prezidenti Həsən Ruhani Moskvada rusiyalı həmkarı Vladimir Putinlə görüşdən sonra keçirilən birgə mətbuat konfransında səsləndirdiyi fikirlə bir daha təsdiq edib. Onun sözlərinə görə, Rusiya-İran-Azərbaycan üçtərəfli əməkdaşlığı xalqların rifahına xidmət edir. Həsən Ruhani üçtərəfli formatda əməkdaşlığın davam etdiriləcəyini bildirib.
Xatırladaq ki, bu formatın əsası ötən ilin avqustunda Bakıda qoyulub. Məhz burada regionun üç nüfuzlu ölkəsi iqtisadi, mədəni, enerji, nəqliyyat, turizm, təhsil kimi vacib sferalarda əməkdaşlığı yeni səviyyəyə qaldırmaq haqqında ümumi razılığa gəlib. Terrorçuluğa qarşı mübarizə, ekstremizmin qarşısının alınması, ayrı-ayrı sahələr üzrə əməkdaşlıq, yeni enerji layihələrinin həyata keçirilməsi, "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin reallaşdırılması və başqa sahələrdə qarşılıqlı faydalı əməkdaşlığın gücləndirilməsi qərara alınıb. Məhz elə həmin vaxtdan ekspertlər yeni geosiyasi təşəbbüsün regionda sülhün, təhlükəsizliyin, sabitliyin təmin olunmasında əhəmiyyətli rol oynaya biləcəyini, hadisələrin inkişaf axarını əhəmiyyətli dərəcədə dəyişəcəyini gündəmə gətirir.
Əslində, iqtisadi müstəvidə tərəflər artıq mühüm dəyişikliklərə start verib. Söhbət ilk olaraq üç ölkənin həyata keçirdiyi "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizinin reallaşdırılmasından gedir. Qeyd edək ki, "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizi strateji əhəmiyyət daşıyan transmilli layihədir. Yaxın tezlikdə istifadəyə veriləcək bu layihədən təkcə Azərbaycan, Rusiya, İran yox, daha çox sayda ölkə istifadə edəcək. Çünki tranzit yüklərin daşınması üçün vaxt baxımından da bu yol çox əlverişlidir. Bu günlərdə isə "Şimal-Cənub" nəqliyyat dəhlizi ilə yükdaşımaların həcminin artırılması üçün Azərbaycan, İran və Rusiya dəmiryolu tariflərini 50 faiz azaltmaqla bağlı razılığa gəlib. Qərar Moskvada 3 ölkənin nümayəndələrinin iştirakı ilə keçirilən görüşdə qəbul edilib. Burada, həmçinin, "Şimal-Cənub" beynəlxalq nəqliyyat dəhlizi çərçivəsində Azərbaycan ərazisindən yüklərin daşınması prosesinin təşkili əsas diqqət mərkəzində olub. Yüklərin Rusiya, Azərbaycan, Belarus, Latviya, Estoniya və Finlandiyadan Fars körfəzi ölkələri və Hindistana, eləcə də əksinə hərəkəti üçün marşrutun aktivləşdirilməsi məqsədilə güzəştli tariflərin tətbiqi də ön planda yer alıb. Artıq bu istiqamətdə atılan konkert addımlar Azərbaycan ərazisindən daşınan yüklərin həcminin artmasına və beləliklə, ölkəmizin əldə etdiyi gəlirlərin çoxalmasına təkan verəcək. Bütün bunlar həm də Rusiya-İran-Azərbaycan formatının ölkəmizə gətirdiyi üstünlüyün konkret nümunələrindən biridir.
Amma Rusiya və İranla əməkdaşlığın dərinləşməsinin siyasi cəhətdən də üstünlükləri kifayət qədər böyükdür. Əvvəla, bu iki ölkə ilə yaxşılaşan münasibətlər bölgədə Ermənistanın təcrid vəziyyətini dərinləşdirmək iqtidarındadır. Ermənistanın mövcudluğu isə sırf Rusiya və İrandan birbaşa asılıdır. Eyni zamanda rəsmi Bakının Moskva və Tehranla münasibətlərinin dərinləşməsi onların həm də Qarabağ münaqişəsinə diqqətini artırır. Rusiya prezidenti yanında İctimai Palatanın üzvü Maksim Şevçenko da bildirir ki, Dağlıq Qarabağ münaqişəsi Rusiya və İranın fəal iştirakı ilə həllini tapa bilər. Şevçenko qeyd edir ki, ATƏT-in Minsk Qrupunun üzvləri, xüsusən ABŞ münaqişənin həllində maraqlı deyil: "Münaqişənin həlli təkcə Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ və digər işğal olunmuş rayonlarını deyil, həm də bütün məcburi köçkünlərin qarşılıqlı qaytarılması üçün imkan yaradılmasını da əhatə etməlidir. Münaqişənin hərbi həlli yoxdur. Eskalasiya Gürcüstan, Rusiya və NATO ölkələrinin ərazisində birbaşa münaqişəyə səbəb olacaq". Amma Rusiya və İranın Ermənistana daha çox təzyiq göstərməsi tamam başqa mənzərə yarada bilər. Məhz bu səbəbdən Azərbaycanın Rusiya və İranla əməkdaşlığını genişlənməsi Ermənistanda ciddi narahatlıqla qarşılanır.
Nahid SALAYEV