Ölkəmizin əsas strateji müttəfiqi sayılan Türkiyədə referendum günü yaxınlaşdıqca ölkədə siyasi proseslərin daha aktiv mərhələyə keçməsi müşahidə olunur. Xatırladaq ki, aprelin 16-da hakim Ədalət və İnkişaf Partiyasının (AKP) təklifi ilə ölkə Konstitusiyasına dəyişikliyi nəzərdə tutan ümumxalq səsverməsi keçiriləcək. Amma bu proses Türkiyənin Qərb ölkələri, əsasən də Avropa dövlətləri ilə münasibətlərində müəyyən gərginliklərə yol açıb. Eyni zamanda ölkə daxilində də iqtğidarla müxalifət arasında ciddi gərginlik müşahidə olunur.
Rəsmi Ankara Avropanı qanunsuz əsasda prosesə müdaxilədə ittiham edir. Türkiyənin xarici işlər naziri Mövlud Çavuşoğlu isə bildirir ki, Qərb mətbuatı referendumla bağlı prosesi düzgün əks etdirmir: "Problem sadəcə Qərb mətbuatı ilə bağlı deyil. Bəzi siyasətçilər tərəfkeşlik edir. Bu siyasətçilərin Türkiyəni sevdikləri, müsəlmanlara rəğbətlə yanaşdıqları, Türkiyənin gələcəyini və ya sabitliyini düşündükləri üçün tərəf tutduqlarını düşünmürəm. Onlar daxili siyasətimizə müdaxilə edir".
Türkiyə prezidenti Rəcəb Tayyib Ərdoğan Avropa İttifaqının üzvü olan ölkələrə nisbətən Türkiyənin daha sürətlə inkişaf etdiyini bildirib. Onun sözlərinə görə, məhz bu inkişaf və sərmayələrin artım sürəti Avropanı narahat edir: "Türkiyənin yüksəlişinin Qərb ölkələri tərəfindən qəbul edilməsi mümkün deyil. İndi Türkiyə çox ciddi bir sıçrayışın içindədir. Türkiyənin inkişaf sürəti hazırda Avropa ölkələrindən daha yaxşıdır. Türkiyə sərmayələr qoymaqdan çəkinmir. Həmçinin Avropa Türkiyədə böyük layihələrin həyata keçirilməsini təhlükə olaraq görür". Bütün bunlara rəğmən, Türkiyənin baş naziri Binəli Yıldırım ölkə Konstitusiyasında dəyişiklərlə bağlı aprelin 16-da keçiriləcək referendumun müsbət nəticələnəcəyindən əmin olduğunu bildirib: "Bütün partiyalarla müzakirələrə hazırıq. 16 apreldən sonra oturub danışa bilərik. 16 aprel referendumu ilə bağlı problem görmürəm. Məncə, hər şey rahat keçəcək, nəticələrdə "bəli" çıxacağından əminəm".
Ölkə daxilində əsas mübarizə isə AKP ilə Cumhuriyyət Xalq Partiyası (CHP) arasında gedir. Bu referendumda Millətçi Hərəkat Partiyasının (MHP) sədri Dövlət Baxçalının hakimiyyətlə eyni mövqedə dayanması AKP iqtidarının mövqeyini gücləndirir. Yaranmış durumda CHP-nin bu mübarizəni də hakim partiyaya uduzması gözlənir. Referendum qabağı maraqlı məqamlardan biri də Rəcəb Tayyib Ərdoğanın gözlənilmədən təbliğat çadırlarına baş çəkməsi olub. Ərdoğan ilk olaraq referendumdakı dəyişikliklərə "bəli" deyənlərin Sarıyerdə, metronun "Hacı Osman" stansiyası ətrafında qurulmuş çadırına baş çəkib. Daha sonra Türkiyə dövlət başçısı yaxınlıqdakı "xeyr" deyəcək şəxslərin çadırını ziyarət edib. Ərdoğan ziyarət əsnasında çadırdakı bəzi qadınlardan niyə referendumun əleyhinə səs verəcəklərini soruşub. Qadınlar isə özlərini kifayət qədər etibarlı əllərdə hiss etməyəcəkləri üçün "xeyr" deyəcəklərini bildiriblər.
Qeyd edək ki, Türkiyə Böyük Millət Məclisinin (TBMM) qəbul etdiyi yeni qanunda yalnız iki dəfə dalbadal seçilmək hüququ alan ölkə prezidentinin, o cümlədən TBMM-nin hər dəfə üçün fəaliyyət müddəti 5 il olacaq, parlamentdəki deputatların sayı 600 nəfərə çatacaq. Həmçinin millət vəkili seçilmək üçün aşağı yaş həddi 18-ə endiriləcək, dövlət başçısı statusu ilə fəaliyyət göstərəcək prezident partiyanın üzvü olmaqda davam edəcək, vitse-prezidentlər parlament qarşısında and içəcək, prezident Türkiyə Silahlı Qüvvələrinin Ali Baş Komandanı olacaq. Eləcə də parlament deputatların beşdə üçünün səsi ilə ölkədə növbədənkənar seçkilər barədə qərar qəbul edə biləcək. Ölkədə nəzərdə tutulan referendum bu qanunu təsdiq etmək üçündür. Referendumda bütün bunlara müsbət cavab verilsə, 2019-cu il noyabrın 3-də ölkədə prezident və parlament seçkiləri keçiriləcək.
Xatırladaq ki, Türkiyə hüdudlarından kənarda olan vətəndaşlar siyasi iradələrini təmsil olunduqları ölkədəki diplomatik nümayəndəliklərdə yaradılan səsvermə məntəqələrində ifadə edəcək. Xaricdəki səsvermə 19 ölkədə nəzərdə tutulub. Azərbaycanda yaşayan, işləyən və səfərdə olan türkiyəlilər aprelin 9-da Türkiyənin Bakıdakı səfirliyində, eləcə də qardaş ölkənin Gəncə və Naxçıvandakı baş konsulluqlarında təşkil olunan səsvermə məntəqələrində səs verə biləcək. Rəsmi məlumata görə, Azərbaycanda altı mindən çox Türkiyə vətəndaşı yaşayır. Hələlik isə baş verənlər göstərir ki, Türkiyənin ictimai-siyasi həyatında tamamilə yeni bir mərhələ başlanır. Bu mərhələ ölkənin idarəçilik üsulunu dəyişməklə yanaşı, onun xarici siyasətində də mühüm dəyişikliklərlə müşayiət olunacaq.
Tahir TAĞIYEV