Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinin uzanması işğalçı Ermənistanı gedərək daha iflic vəziyyətinə salır, bu ölkənin əhalisinin sayının sürətlə azalmasına rəvac verir. Ermənistanın üzləşdiyi bütün əsas problemlərin, o cümlədən sosial-iqtisadi çətinliklərin kökündə məhz Qarabağ münaqişəsinin dayandığını etiraf edən ermənilərin sayı da bu səpkidə davamlı şəkildə artır.
İndi Ermənistanda o da açıq şəkildə bəyan edilir ki, ölkədəki mövcud hakimiyyət daha uzun müddətə iqtidarda qala bilmək üçün konfliktin həllini məqsədyönlü şəkildə uzadır, Azərbaycanla sülh danışıqlarında konstruktiv mövqe nümayiş etdirməkdən yayınır. Halbuki, indi Ermənistanda Azərbaycanla sülh şəraitində, dinc qonşu kimi yaşamağın zəruriliyini dərk edənlərin sayı sürətlə artır. Onlar bilir ki, xilasları məhz bundan asılıdır və bu səbəbdən belə insanların Serj Sarkisyan iqtidarına təzyiqləri artır. Amma Qarabağ kartı ilə hakimiyyətə gələn və münaqişədən istifadə edib iqtidarda qalmağa can atan Sarkisyan iqtidarı, hələ ki, belə şəxslərə müqavimət göstərir, onları repressiya maşınının hədəfinə çevirir. Buna rəğmən, Azərbaycanın ərazi bütövlüyü çərçivəsində Qarabağ münaqişəsinin həllini istəyənlər də fəaliyyətsiz qalmır. Belə insanlar indi, əsas ümid yerlərindən biri kimi, ötən ilin dekabrında yaradılan Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platformasını görür.
Qeyd edək ki, Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platformasını yaradanlar sırasında qarşı tərəfdən xeyli insan var və onlar birmənalı şəkildə Azərbaycanın ərazi bütövlüyünə dəstək verir. Sülh Platformasına gedərək daha çox sayda erməni nümayəndələri qoşulur və onlar konfliktin dinc yolla, ərazi bütövlüyü çərçivəsində həllini rəsmi İrəvandan tələb edirlər. Xatırladaq ki, Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platforması ötən ilin sonunda bir qrup erməni və azərbaycanlı ictimai fəal tərəfindən yaradılıb. Sülh Platformasının yaradılmasında əsas mərhələ isə 2016-cı ilin noyabrında Bakıda keçirilmiş "Ermənistan-Azərbaycan Dağlıq Qarabağ münaqişəsi: əsas maneələr və nizamlanma perspektivləri" konfransı olub. Platformanın genişləndirilməsi məqsədilə o, vətəndaş ictimai institutları, qeyri-hökumət təşkilatları, ictimaiyyət və din xadimləri, ekspertlər, alimlər, Ermənistan və Azərbaycanın sadə vətəndaşları, onun inkişafına töhfə vermək istəyən digər dövlətlər üçün açıq elan edilib. Münaqişənin tezliklə sülh yolu ilə həllinə töhfə vermək məqsədilə Platforma iki ölkənin ictimaiyyət nümayəndələri ilə daimi əməkdaşlıq qurmağı və effektiv xalq diplomatiyasını fəaliyyətə cəlb etməyi əsas məqsədlərdən biri kimi qarşıya qoyub. Bundan əlavə, Platforma Ermənistan və Azərbaycan hakimiyyətlərini ilk növbədə Dağlıq Qarabağ bölgəsi ətrafındakı 7 işğal olunmuş rayonun azad edilməsi istiqamətində kompleks tədbirlər görməyə çağırır. İlk addım kimi məcburi köçkünlərin öz evlərinə qayıtması, Dağlıq Qarabağın erməni və azərbaycanlı icmalarının təhlükəsizliyinin təmin edilməsi, Ermənistan və Azərbaycan arasında iqtisadi, siyasi əlaqələrin bərpası və kommunikasiyaların açılması göstərilir. Xatırladaq ki, bütün bunlar Qarabağ münaqişəsinin mərhələli həll varinatına uyğundur və Azərbaycan da konfliktin məhz bu əsasda çözülməsini vacib sayır. İndi erməni tərəfdən də buna dəstək verənlərin sayı artır. Qeyd olunan kontekstdə Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platforması həm də xalq diplomatiyasına əvəzsiz töhfələrdən biri sayılır. Çünki Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin yaranmasından indiyədək olan müddətdə ilk dəfədir ki, Azərbaycanın və Ermənistanın vətəndaş cəmiyyətlərinin təmsilçiləri bir araya gəlib və belə bir platformanın yaradılmasına qərar verib. Özü də, yuxarıda qeyd olunduğu kimi, bu Sülh Platforması Qarabağ münaqişəsinin sülh yolu ilə, beynəlxalq hüququn prinsipləri çərçivəsində həllini məqsəd kimi qarşıya qoyub.
Digər tərəfdən nəzərə almaq lazımdır ki, Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platforması bundan əvvəl xalq diplomatiyasının qurulması istiqamətində edilən cəhdlərdən də əhəmiyyətli dərəcədə fərqlənir. Ən azı ona görə ki, daha əvvəl bu istiqamətdə edilən cəhdlərdə qarşıya dəqiq məqsəd qoyulmayıb. Amma indiki Sülh Platformasında çox açıq, dəqiq prinsiplər müəyyənləşdirilib, problemin həlli ilə bağlı konkret mövqe ortaya qoyulub. Bu mövqe ondan ibarətdir ki, ilk növbədə BMT Təhlükəsizlik Şurasının qəbul etdiyi dörd qətnamə qeyd-şərtsiz, tam yerinə yetirilməlidir. Yəni Azərbaycanın işğal olunmuş Dağlıq Qarabağ bölgəsi və ətraf yeddi rayonu qeyd-şərtsiz işğaldan azad olunmalıdır, azərbaycanlı qaçqın və məcburi köçkünlər o yerlərə qayıtmalıdır. Sonra Dağlıq Qarabağın hüquqi statusu müəyyənləşdirilməlidir. Bu hüquqi status Azərbaycanın ərazi bütövlüyü və beynəlxalq təşkilatlar tərəfindən tanınmış sərhədləri çərçivəsində müəyyən edilməlidir.
Burada daha bir önəmli məqam odur ki, Sülh Platformasında Azərbaycanın Dağlıq Qarabağda yaşayan ermənilərin və azərbaycanlıların təhlükəsizliyinə tam şəkildə təminat vermək iqtidarında olduğu qabardılır. Bununla bağlı qeyd olunur: "Bu gün Azərbaycan tolerant, multikultural və inkişaf etməkdə olan ölkədir, burada erməni mənşəli 30 min vətəndaş sərbəst yaşayır və onların hüquqları, hətta münaqişəyə rəğmən, diskriminasiyaya məruz qala bilməz. Azərbaycanın Dağlıq Qarabağ bölgəsində azərbaycanlı və erməni icmalarının dinc, təhlükəsiz birgə yaşayışı üçün heç bir problem yoxdur. Ona görə də, erməni və azərbaycanlıların etnik uyğunsuzluğu və onların birgə yaşayışının qeyri-mümkünlüyü barədə əsassız, irqçi düşüncələr qətiyyətlə rədd edilməlidir. Bu kontekstdə, hər iki icmanın hüquqlarına və təhlükəsizliyinə təminat veriləcəyi, Azərbaycanın tərkibində Dağlıq Qarabağ Muxtar Respublikasının yaradılması haqda təklif potensial və reallaşdırılması mümkün kompromis kimi Ermənistan və Azərbaycan ictimaiyyətləri tərəfindən ciddi şəkildə nəzərdən keçirilməyə layiqdir. Beynəlxalq hüququn və Helsinki Yekun Aktının ərazi bütövlüyü, beynəlxalq səviyyədə tanımış sərhədlərin toxunulmazlığı, suverenliyə qarşılıqlı hörmət prinsiplərindən çıxış etməklə, Ermənistan və Azərbaycan arasında BMT, ATƏT, Avropa Şurası və digər beynəlxalq təşkilatların qərarlarına, xüsusən BMT TŞ-nin müvafiq qətnamələrinə əsaslanan sivil münasibətlər formalaşdırmaq zəruridir. Vətəndaş cəmiyyətləri arasında dialoqu davam etdirmək üçün bu platformadan istifadə edilməsi münaqişənin həllinə töhfə verəcək".
Bütün bunlar bir daha aydın şəkildə göstərir ki, Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platforması Qarabağ münaqişəsinin həllini Azərbaycanın yanaşdığı formada görür. O da önəmli haldır ki, bura qoşulan ermənilər də uzun müddət davam edən bu münaqişəyə, nəhayət, son qoymaq istəyirlər. İndi hesab edilir ki, Ermənistan iqtidarı bunu mütləq nəzərə almalıdır. Eyni zamanda beynəlxalq təşkilatlar, xarici diplomatlar, xüsusilə ATƏT-nin Minsk Qrupunun həmsədr ölkələri erməni vətəndaş cəmiyyətinin fəallarının səsinə diqqət yetirmək, onu nəzərə almaq məcburiyyətindədir. Məhz bu mənada Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platforması vacib sayılır və onun sıralarına qoşulan ermənilərin sayının artması da böyük önəmə malikdir. Sülh Platformasına qoşulanlar fəaliyyətlərinin nəticələrini tezliklə görəcəklərinə də böyük ümid bəsləyirlər. Onların bu xüsusda ötən ay yayılan müraciətində qeyd olunur ki, bütün qarşıdurma dövrü ərzində ilk dəfə Ermənistan və Azərbaycan vətəndaş cəmiyyətinin fəalları ölkələr arasında sülhə nail olunması, ümumi razılıq və anlaşma əsasında Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin dialoq yolu ilə uzunmüddətli həllinin tapılması üçün sülhməramlı təşəbbüslə çıxış edib: "Bizim şübhəmiz yoxdur ki, Ermənistan və Azərbaycan arasında Sülh naminə Platforma ətrafında birləşən bütün sülhsevər qüvvələrin prinsipial və ardıcıl fəaliyyəti xalqlarımıza nifrət və bir-birinə düşmən münasibətə son qoymağa imkan verəcək. Eyni zamanda Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həllinə və Azərbaycanla Ermənistan arasında uzun müddətdir gözlənilən sülhün əldə olunmasına gətirib çıxaracaq. Ancaq təəssüf ki, mənasız müharibə hələ də xalqlarımızın "qapısını döyür", gəncləri həyatdan aparır. Dekabrın 29-da da sərhəddə növbəti toqquşma baş verib. Xalqlarımızın gələcəyi bizim çiyinlərimiz üzərindədir. Ölkələrimizin vətəndaşları irəliləyişlər, inkişaf və tərəqqi yolu ilə getmək istəyirlər. Biz hamımız gələcək nəsillərin işıqlı gələcəyi üçün məsuliyyət daşıyırıq. Gəlin düşmənçiliyi, nifrət, təhqir və mübahisələri dayandıraq. Erməni və Azərbaycan xalqlarının ümumi rifahı naminə Ermənistan və Azərbaycan arasında Sülh naminə Platforma ətrafında birləşək, Cənubi Qafqazda sülh və sabitliyin təmin olunması üçün öz şəxsi səylərimizi ortaya qoyaq".
Qeyd edək ki, müraciəti erməni tərəfdən hüquq müdafiəçisi Vahe Avetyan, "Milli Azadlıq Hərəkatı" ictimai təşkilatının sədri Vaan Martirosyan, "Meridian" hüquq müdafiə təşkilatının sədr müavini, jurnalist Syuzan Caqinyan, Ermənistan Yazıçılar İttifaqının üzvü Vaaqn Karapetyan, vətəndaş cəmiyyəti fəalları Anait Sinanyan və Armen Karapetyan imzalayıb. Sülh təşəbbüsünü dəstəkləyən erməni ictimai xadimlər və sülh tərəfdarları Ermənistan hökuməti və xüsusi xidmət orqanları tərəfindən ciddi təzyiqlərə məruz qalsalar da, yollarından dönməyəcəklərini bildirirlər. İrəvandan olan fəal Tamella Arzumanyan və ABŞ-dan olan yazıçı Anna Patyan, həmçinin onların qohumlarının təqib və təzyiqlərə məruz qalması bunu təsdiqidir.
Onu da bildirək ki, bir müddət əvvəl Tamella Arzumanyanın və onun əri Ovanes Torosyanın Azərbaycan hakimiyyətinə videomüraciəti yayımlanıb. Həmin müraciətdə erməni fəallar ailələrinin Azərbaycanda qəbul edilməsini və onların uzun illər ərzində Serj Sarkisyanın cinayətkar rejimi tərəfindən izlənmələrdən xilas edilməsini xahiş ediblər. Arzumanyan açıq şəkildə bildirib ki, xilası Azərbaycana çoxdan gözlədiyi qayıdışdadır. İndi onun kimi düşünənlərin Ermənistanda saylarının gedərək artması Sarkisyan iqtidarı üçün təhlükə sayılsa da, Qarabağ münaqişəsinin həllini sürətləndirə bilər. Qeyd edək ki, Ermənistan-Azərbaycan Sülh Platformasına artıq Gürcüstan, Moldovadan da qoşulanlar var. Belə insanların sayının artması gözlənir və bütün bunlar sözügedən Sülh Platformasının Qarabağ münaqişəsinin həllinə mühüm töhfə verə biləcəyini istisna etmir.
Nahid SALAYEV
Yazı Azərbaycan Respublikasının Prezidenti yanında Kütləvi İnformasiya Vasitələrinin İnkişafına Dövlət Dəstəyi Fondunun maliyyə dəstəyilə çap olunur.