İlqar Vəlizadə: "Bu isə İsrailin Azərbaycanın xüsusi çəkiyə, paya malik TANAP-a qoşulması deməkdir"
Bakıda birgünlük səfərdə olan İsrailin baş naziri Benyamin Netanyahu iki ölkə arasında əməkdaşlıq üçün bir çox sahələrin olduğunu qeyd edib. Ən diqqətçəkən məqamlardan biri isə İsrailin baş nazirinin Azərbaycanla enerji sektoru sahəsində yaxından əməkdaşlıq etmək niyyətini ortaya qoymasıdır.
Baş nazir bildirib ki, Avropaya qaz ixracı zamanı dövlətlərarası əməkdaşlığı daha da genişləndirmək istəyir. İsrailin Azərbaycanla birbaşa sərhədinin olmadığını nəzərə alsaq, onda bu əməkdaşlığın necə baş tutacağı maraq doğurur. Məlumdur ki, Azərbaycanın bu sahədə Türkiyə ilə sıx əməkdaşlığı mövcuddur. Türkiyə də İsrailə coğrafi cəhətdən daha yaxındır. Bu xüsusda Azərbaycan-Türkiyə-İsrail arasında yeni bir əməkdaşlıq formatı yarana bilərmi?
Politoloq İlqar Vəlizadənin sözlərinə görə, İsrail baş naziri ilə aparılan müzakirə predmeti iqtisadi, xüsusilə də enerji əməkdaşlığının inkişafı ilə bağlı olub: "Son illər İsraildə dünyada çox böyük qaz yataqlarından biri - Leviafan aşkar edilib. Bu qaz yatağının istismarı imkan verəcək ki, İsrail artıq qaz ixrac edən ölkəyə çevrilsin. Amma hələlik İsraildə bunun üçün kifayət qədər infrastruktur yoxdur. Çıxış yolu kimi 3 variant var. Onlardan biri yeni qaz boru kəmərinin tikilərək Misirə ötürülməsi və orada maye şəklində qablaşdırılaraq Avropaya ötürülməsidir. İkincisi, Aralıq dənizində suyun altı ilə Kiprə, oradan da Yunanıstana boru xəttinin çəkilməsi və mövcud qaz paylayıcı stansiyalarına birləşdirilməsindən ibarətdir. Amma bu çox mürəkkəb layihədir. Misir variantı siyasi baxımdan çox risqli layihədirsə, Kipr-Yunanıstan variantı isə mürəkkəb texniki və çoxlu maliyyə resursları tələb edən layihədir.
Qalır üçüncü variant, yəni qazı maye şəklində terminalla Türkiyə limanlarına çatdırmaq, oradan isə mövcud boru sisteminə qoşaraq Avropaya nəql etmək. Bu isə İsrailin Azərbaycanın xüsusi çəkiyə, paya malik TANAP-a qoşulması deməkdir. Bu ən münasib variant kimi görünür. Çünki həm maliyyə baxımdan az xərc tələb edir, həm də İsrail üçün əlverişli tərəfdaş olan Azərbaycanla münasibətlərin səviyyəsi Türkiyə ilə münasibətlərin hələ də tam yaxşı olmamasını, risqləri sığortalayır. Hətta ola bilər ki, SOCAR da Leviafanın istismarına podratçı şirkət kimi qoşulsun".
Məhəmmədəli QƏRİBLİ
